Możliwość umorzenia dała uchwalona 24 kwietnia 2009 r. nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo bankowe. Zgodnie z jej zapisami, ZUS umarza należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne matkom, które w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r. przebywały na zasiłku macierzyńskim lub urlopie wychowawczym, a jednocześnie podlegały obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej (lub współprowadzonej) działalności pozarolniczej. Należności umarzane są na wniosek płatnika składek. Wnioski można składać przez rok od 1 września bieżącego roku.

Do końca października wpłynęło do ZUS 5,8 tys. wniosków o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z czego 4,5 tys. dotyczyło kobiet, które korzystały z zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, a blisko 1,3 tys. - matek, które korzystały z urlopu wychowawczego. W ciągu dwóch miesięcy, do 31 października, Zakład rozpatrzył ponad 25 proc. złożonych wniosków. Większość z nich uzyskało pozytywną opinię ZUS. Decyzja negatywna zapadła dotychczas w przypadku 10 proc. wniosków złożonych przez matki, które przebywały na zasiłku macierzyńskim lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego oraz 16 proc. w odniesieniu do kobiet, które korzystały z urlopu wychowawczego.

Najczęstsze przyczyny wydawania decyzji negatywnych to złożenie wniosku przez osoby nieuprawnione; przedawnienie należności; złożenie wniosku, który dotyczył okresu, gdy działalność nie była prowadzona; złożenie wniosku, który dotyczył opłaconego okresu ubezpieczenia, który został uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Pozytywnie rozpatrzone wnioski dotyczyły kwoty 3 mln zł, z czego 1,7 mln zł podlega zwrotowi bądź zaliczeniu na poczet składek zaległych, bieżących oraz przyszłych.

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne możliwe jest dopiero po złożeniu przez płatnika prawidłowych dokumentów ubezpieczeniowych, z których wynika podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności albo współpracy przy wykonywaniu tej działalności w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego lub przebywania na urlopie wychowawczym, a także kwota należnych z tego tytułu składek.

T.Sz., ZUS