Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, działającego na podstawie ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (ustawa alimentacyjna) są wypłacane przez państwo w sytuacji, gdy osoby uprawnione nie mogą wyegzekwować alimentów zasądzonych od rodziców. Świadczenie alimentacyjne przysługuje co do zasady dziecku, czyli osobie, która nie ukończyła 18 roku życia. Wyjątkowo ustawodawca przyznał prawo do świadczeń także osobom pełnoletnim, jeśli kontynuują naukę w szkole lub szkole wyższej, nie dłużej jednak niż do 25 roku życia, oraz – bezterminowo - osobom upośledzonym w stopniu znacznym.

W ustawie alimentacyjnej wskazane są również przesłanki, których zaistnienie stanowi nieusuwalną przeszkodę w uzyskaniu świadczenia. Jedną z nich jest posiadanie przez osobę uprawnioną, która jest pełnoletnia, własnego dziecka, o czym stanowi zaskarżony art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy alimentacyjnej. Tym samym ustawodawca dokonał zróżnicowania wśród podmiotów, charakteryzujących się wspólną cechą - czyli wśród pełnoletnich osób uprawnionych do świadczenia z funduszu, które nie skończyły 25 roku życia, pobierają naukę w szkole lub szkole wyższej i bezskutecznie usiłują wyegzekwować zasądzone im od rodziców alimenty.

Zgodnie z zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 konstytucji, podmioty podobne charakteryzujące się istotną, wspólną cechą powinny być traktowane jednakowo. Nierówne potraktowanie podobnych podmiotów oznacza, że doszło do odstępstwa od zasady równości. Nie zawsze jednak zróżnicowanie jest równoznaczne z istnieniem niekonstytucyjnej dyskryminacji czy uprzywilejowania. Każdorazowo konieczne jest ustalenie kryterium zróżnicowania, a także tego, czy zróżnicowanie to było uzasadnione.

Kryterium zróżnicowania sytuacji osób uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych stanowi posiadanie własnego dziecka. Zdaniem Trybunału, kryterium to nie realizuje celu świadczeń alimentacyjnych, jakim jest pomoc państwa osobom pełnoletnim w zdobyciu wykształcenia, w sytuacji, gdy pomocy tej bezskutecznie oczekują od rodziców. Trybunał uznał więc, że art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy alimentacyjnej jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 konstytucji. Jest ponadto niezgodny z zasadami sprawiedliwości społecznej wynikającymi z art. 2 konstytucji i nie służy ich urzeczywistnianiu.

Zaskarżony artykuł jest także niezgodny z art. 71 ust. 1 konstytucji, który zobowiązuje państwo do uwzględniania w jego polityce społecznej i gospodarczej dobra rodziny i przyznaje rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza rodzinom wielodzietnym i niepełnym, prawo do szczególnej pomocy ze strony państwa.

Z chwilą wejścia wyroku w życie art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy alimentacyjnej utraci moc obowiązującą. Oznacza to, że osoby pełnoletnie i uczące się, które nie osiągnęły 25 roku życia, mają prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, niezależnie od tego, czy posiadają własne dziecko. Mogą zatem na zasadach ogólnych określonych w ustawie alimentacyjnej złożyć stosowny wniosek o świadczenie alimentacyjne.

T.Sz.