Wtorek, 7 II 2012 r.
Nr 15/2012 (1235)
6 maja 2008 r.
Czy jest to kraj dla osób, które chcą zarobić duże pieniądze i szybko wrócić do kraju? Z pewnością nie. Średnie zarobki są tu niższe niż w Polsce, a skomplikowanym i obcym językiem posługują się zaledwie 2 miliony osób. Łotwa to propozycja dla tych, którzy pracę w obcym kraju traktują jako przygodę i szansę poznania nowej i ciekawej kultury. Mimo tego, że nie zarabia się tutaj znacznych sum to kraj ma bardzo nowoczesne oblicze – jest europejskim liderem w dziedzinie wzrostu gospodarczego, a wśród krajów naszego regionu wybija się ze swoją zaawansowaną informatyzacją i nowoczesną gospodarką. Koniecznie trzeba też dodać, że jest to kraj przyjazny przedsiębiorcom i podatnikom.
Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.
R E K L A M A
Sytuacja gospodarcza
Łotwa oraz Estonia należały do najbogatszych republik byłego Związku Republik Radzieckich. Poziom życia przewyższał ten z innych republik o 35 – 40 proc. W 1991 roku Łotwa odzyskała niepodległość, a w kraju wprowadzono system demokratyczny i gospodarkę wolnorynkową. Niestety, nie ominęła Łotwy zapaść gospodarcza, która stała się udziałem wszystkich krajów przechodzących transformację. Kraje bałtyckie przeżywały dodatkowy wstrząs związany z zerwaniem więzów z Rosją oraz koniecznością płacenia za surowce energetyczne.
To już jednak przeszłość. Modelowo przeprowadzone reformy sprawiły, że Łotwa i Estonia stały się liderami przemian i szybkości rozwoju gospodarczego. Od wielu już lat Łotwa przeżywa okres koniunktury gospodarczej. Produkt Krajowy Brutto (PKB) w latach 1996 – 2003 wzrósł o 55,6 proc. Roczny wzrost PKB w ciągu kilku ostatnich lat oscyluje wokół 10 proc. – na przykład w 2006 roku było to 11,9 proc. Wzrostowi towarzyszyła duża dynamika eksportu i stały napływ inwestycji zagranicznych.
W roku 2007 gospodarka złapała jednak małą zadyszkę. Wzrost jest wciąż imponujący, ale napędza go głównie konsumpcja oraz szybko rosnące kredyty. Taka sytuacja powoduje, że na Łotwie występuje największy deficyt na rachunku obrotów bieżących w całej Unii Europejskiej. Rośnie też dług zagraniczny. Dodatkowym zagrożeniem jest wysoka inflacja. Władze postanowiły reagować i wprowadziły plan naprawczy. Jak do tej pory nie mówi się jednak o kryzysie lecz o zadyszce, spowolnieniu tempa rozwoju i lekkim przegrzaniu gospodarki.
Łotwa nie ma też większych problemów z bezrobociem. Od 2007 roku stopa bezrobocia wynosi około 5 proc.
Formalności związane z legalnym pobytem
Obywatele polscy nie napotkają na żadne ograniczenia związane z wjazdem i pobytem na terenie Łotwy. Pobyt do trzech miesięcy nie wymaga żadnych działań ze strony przyjezdnego. Powyżej tego okresu należy zarejestrować się w Urzędzie ds. Obywatelstwa i Migracji i uzyskać pozwolenie na pobyt czasowy. Wydaje się je osobom, które znalazły zatrudnienie na terenie Łotwy lub posiadają wystarczające środki finansowe aby się utrzymać.
O pozwolenie na pobyt czasowy nie muszą ubiegać się pracownicy sezonowi, osoby, które pracują na terenie Łotwy, ale przebywają na terenie innego kraju gdzie wracają przynajmniej raz w tygodniu oraz osoby, które przyjechały na Łotwę z zamiarem podjęcia pracy i przebywają tu do 6 miesięcy w ciągu danego roku.
Pozwolenia na pobyt wydaje się najczęściej na rok lub na 5 lat. Długość okresu uzależniona jest od rodzaju umowy o pracę i charakteru pracy. Aby otrzymać pozwolenie w Urzędzie ds. Obywatelstwa i Migracji należy przedstawić ważny dokument podróży, wypełniony formularz, dwie fotografie oraz dokumenty potwierdzające zatrudnienie, prowadzenie działalności gospodarczej lub posiadanie odpowiedniej ilości środków finansowych.
O pozwolenie na pobyt czasowy muszą ubiegać się też osoby, które planują świadczyć usługi na terenie tego kraju przez okres dłuższy niż 3 miesiące (90 dni).
Osoby, które przebywają i pracują na Łotwie klika lat mogą ubiegać się o pozwolenie na pobyt stały.
W kraju w dalszym ciągu obowiązuje obowiązek meldunkowy. Posiadający pozwolenie na pobyt czasowy są zobowiązani do rejestracji w siedzibie władz lokalnych w ciągu miesiąca od zamieszkania w danym miejscu.
Gdzie szukać ofert pracy?
Ofert można poszukać jeszcze w Polsce. Jest ich mało, dlatego warto sprawdzać również łotewskie portale internetowe zajmujące się pośrednictwem pracy i prezentacją ofert. Ciekawa propozycja to ogłoszenia zawarte na stronach Europejskich Służb Zatrudnienia EURES. Znajdziemy w ten sposób bardzo wiele ofert, niestety, nie skierowanych bezpośrednio do Polaków, a więc droga do zatrudnienia będzie w tym przypadku długa i trudna.
Osoby, które zdecydują się na wyjazd na Łotwę, aby tam poszukiwać pracy, mogą bez przeszkód korzystać z usług tamtejszych publicznych służb zatrudnienia. Państwowa Agencja Zatrudnienia pomaga bezrobotnym i poszukującym pracy. Posiada bazę ofert pracy, które nie zostały zajęte w ciągu miesiąca od publikacji oraz organizuje szkolenia dla osób chcących poszerzyć swe kwalifikacje. W agencji zlokalizowane są także filie EURES.
Najwięcej ofert można znaleźć przeglądając ogłoszenia prasowe i korzystając z oferty miejscowych biur pośrednictwa pracy. Spis legalnie działających biur pośrednictwa można znaleźć na stronach internetowych Państwowej Agencji Zatrudnienia.
Popularne tytuły prasowe publikujące ogłoszenia dotyczące rynku pracy to „Latvijas Avize” oraz „Diena”. Wciąż duże znaczenie mają znajomości i kontakty międzyludzkie. Pracodawcy sami również publikują oferty na swych stronach internetowych.
Najłatwiejszy sposób poszukiwania to stałe monitorowanie portali internetowych prezentujących oferty pracy lub należących do konkretnych firm rekrutacyjnych. Jest ich tutaj bardzo wiele.
Jakich pracowników potrzebują Łotysze?
Wiele możliwości czeka na pracowników o bardzo wysokich kwalifikacjach – szczególnie z branży IT i finansowej. Oferty dla takich osób pojawiają się nawet w polskich mediach zajmujących się rekrutacją pracowników.
Rynek pracy cierpi również na niedobór fachowców różnych dziedzin związanych z przemysłem i budownictwem. Pracodawcy szukają elektryków, operatorów maszyn, kierowców, osoby zajmujące się konstrukcjami metalowymi lub mechaników i monterów. Na pracowników czeka też przemysł leśny.
Aby pracować na Łotwie nie potrzeba żadnych pozwoleń. Wyjątkiem jest praca w sektorze administracji publicznej.
System podatkowy
Zarówno przedsiębiorców jak i osoby fizyczne obowiązują liniowe stawki podatku dochodowego. Podatek dla przedsiębiorców wynosi 15 proc. i jest to jedna z najniższych stawek w Europie.
Polska i Łotwa zawarły umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Podczas płacenia podatków obowiązuje metoda odliczenia z progresją. Oznacza to, że w Polsce zwalnia się z opodatkowania dochód osiągnięty na Łotwie, jednak dla ustalenia podatku należnego od dochodu osiągniętego w Polsce, stosuje się stopę podatku obliczoną dla całego dochodu, czyli łącznie z dochodem osiągniętym za granicą.
W przypadku, kiedy podatnik nie uzyskuje dochodów w Polsce, nie ma obowiązku złożenia zeznania podatkowego.
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Jednolita stawka bazowa podatku wynosi 25 proc. Płacą go rezydenci podatkowi i nierezydenci osiągający dochody na terenie Łotwy. Podatek płaci się comiesięcznie, a ostateczne rozliczenie musi nastąpić do 1 kwietnia następnego roku. Stawka podatku zmniejszana jest dzięki licznym ulgom i wyłączeniom.
Status łotewskiego rezydenta podatkowego uzyskują osoby, które przebywają na terenie kraju minimum 183 dni w ciągu roku. Sprawa jest prosta gdy podatnik uzyskuje dochody wyłącznie w tym kraju. Jeśli jednak ma dochody również w Polsce to konieczne stanie się ustalenie ośrodka interesów życiowych – czyli kraju, z którym podatnik związał swe życie zawodowe i ekonomiczne.
Podatek dochodowy od osób fizycznych płacą również osoby samozatrudnione.
Podatek dochodowy od przedsiębiorstw
Ujednolicona stawka podatkowa wynosi 15 proc. Podatek płacą wszystkie przedsiębiorstwa zarejestrowane na Łotwie, w tym firmy zagraniczne i stałe przedstawicielstwa przedsiębiorstw zagranicznych.
Pewne preferencje czekają przedsiębiorstwa małe. Mogą one skorzystać z odliczenia 20 proc. naliczonego podatku. Aby tak się stało firma musi spełnić co najmniej dwa z następujących warunków:
Podatek dotyczy też przedsiębiorstw, które nie prowadzą bezpośredniej działalności na Łotwie. W takim przypadku opodatkowane są wpływy uzyskane od miejscowych rezydentów podatkowych oraz stałych przedstawicielstw.
Podatek pobiera się od:
Podatek VAT
Podstawowa stawka to 18 proc. Stosuje się też podatek w wysokości 5 proc. oraz całkowite zwolnienie. Stawkę obniżoną stosuje się w przypadku:
Zerowa stawka podatku obowiązuje na przykład w przypadku eksportu towarów poza granice Unii Europejskiej i usług związanych z takim eksportem.
Przedsiębiorstwa o rocznym obrocie wynoszącym więcej niż 10 tys. łatów muszą zarejestrować się Państwowej Służbie Dochodów.
Akcyza
Podatek akcyzowy naliczany jest dla następujących towarów: napoje bezalkoholowe, piwo, kawa, wino, napoje alkoholowe, wyroby tytoniowe, samochody oraz paliwa.
Obciążenia socjalne (ubezpieczenia społeczne)
Pracodawcy, pracownicy i samozatrudnieni są zobowiązani do odprowadzania obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku osób pracujących na umowę o pracę płacą one składkę wspólnie z pracodawcą. Wynosi ona 33 proc. – pracodawca płaci 24,09 proc., a pracownik 9 proc. Łączny wymiar podatku dla samozatrudnionych wynosi 29,95 proc.
Ze składek ubezpieczenia społecznego opłacane są zasiłki chorobowe, renty, emerytury, zasiłki macierzyńskie i inne świadczenia socjalne.
Każdy pracownik gdy pracownik podpisze z nim umowę o pracę musi być zarejestrowany jako płatnik w Państwowej Służbie Dochodów.
Pozostałe podatki
Oprócz wyżej wymienionych obowiązują tu jeszcze następujące podatki: podatek od nieruchomości (1,5 proc. od ogólnej wartości nieruchomości podlegającej opodatkowaniu) i gruntów, od surowców naturalnych, od opakowań oraz podatek celny i od loterii i gier hazardowych.
Rozpoczynanie działalności gospodarczej
Inwestorów przyciąga tutaj łatwość prowadzenia interesów. Przyczyniają się do tego stosunkowo niskie i nieskomplikowane podatki, łatwość rozpoczynania działalności gospodarczej i rozwinięta infrastruktura informatyczna. Według raportu Banku Światowego, Łotwa zajmuje 22 miejsce na świecie pod względem przyjazności dla przedsiębiorców. Łatwość rozpoczynania działalności gospodarczej została oceniona na miejsce 30, a przyjazność systemu podatkowego daje Łotwie 20 miejsce. To świetny wynik. W tych samych kategoriach Polska zajmuje odpowiednio 74, 129 i 125 miejsce.
Rejestracja własnej firmy trwa tutaj kilkanaście dni (w Polsce ponad 30). Regulacje dotyczące spółek i zakładania firm znajdują się w Kodeksie Handlowym i Kodeksie Cywilnym, który dostępny jest w wersji angielskiej w sieci internetowej.
Formy prowadzenia działalności gospodarczej:
Formalności niezbędne do zarejestrowania firmy
Samozatrudnienie
Aby rozpocząć ten rodzaj działalności należy uzyskać zgodę władz lokalnych oraz zarejestrować się w urzędzie podatkowym jako płatnik podatku oraz płatnik ubezpieczenia społecznego. Podatek socjalny dla osób samozatrudnionych wynosił w 2007 roku 29,95 proc. Osoba pracująca na własny rachunek płaci najczęściej podatek dochodowy od osób fizycznych.
W niektórych przypadkach przedsiębiorca indywidualny będzie zmuszony do rejestracji w Rejestrze Handlowym. Musi jednak spełnić następujące warunki: jego roczny obrót z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej przekracza 200 tys. łatów lub roczny obrót przekracza 20 tys. łatów przy jednoczesnym zatrudnianiu ponad 5 pracowników.
Przedsiębiorcy, którzy chcą wpisania do Rejestru Handlowego, a nie spełniają powyższych warunków mogą zrobić to bez żadnych przeszkód. Trzeba posiadać jedynie następujące dane:
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (SIA)
To najpopularniejsza forma prowadzenia działalności wśród przedsiębiorców. Nowo powstałą spółkę należy zarejestrować w Rejestrze Handlowym w terminie do 6 miesięcy od podpisania umowy założycielskiej. Minimalny kapitał założycielski to w tym przypadku 2 tys. łatów.
Spółka akcyjna (AS)
W tym przypadku minimalny kapitał założycielki to 25 tys. łatów. Jest to forma obowiązkowa w przypadku banków i firm ubezpieczeniowych. Oznacza to dla nich również dużo większy obowiązkowy kapitał założycielski – w przypadku banków 2 mln łatów, a firm ubezpieczeniowych od 500 tys. do 1 mln łatów.
Spółka jawna i komandytowa
Mamy tu do czynienia z uproszczoną rejestracją w Rejestrze Handlowym. Aby dokonać wpisu należy wskazać jedynie:
W przypadku spółki komandytowej podać trzeba jeszcze kwotę wkładu oraz łączne wkłady komandytariusza.
Przedstawicielstwo firmy zagranicznej
Nie może prowadzić samodzielnej działalności gospodarczej. Zgodę na powołanie przedstawicielstwa uzyskuje się w Państwowym Rejestrze Przedsiębiorstw. Niezbędne są dokumenty, które potwierdzają legalną działalność firmy zagranicznej – potwierdzenie rejestracji, rekomendację banku, statut, pełnomocnictwa, itd. Wszystkie dokumenty muszą być przetłumaczone na język łotewski i poświadczone notarialnie.
Oddział
Poprzez oddział firma ma prawo do prowadzenia działalności na terenie Łotwy. W tym przypadku również wymagane są dokumenty potwierdzające wiarygodność – wszystkie przetłumaczone i potwierdzone notarialnie. Opłata za założenie oddziału z prawem prowadzenia działalności gospodarczej to około 800 dolarów.
Warunki pracy i życia
Umowa o pracę
Zawieranie umowy o zatrudnieniu pomiędzy pracodawcą a pracownikiem jest mocno sformalizowane. Umowa musi mieć formę pisemną i zostać zarejestrowana, a formę umowy określa miejscowy Kodeks Pracy.
Podstawowa forma umowy to umowa na czas nieokreślony. Łączny czas pracy na umowę czasową nie powinien przekraczać 2 lat. Jeśli do tego czasu żadna ze stron nie wypowie umowy, to automatycznie uznaje się ją za umowę na czas nieokreślony. Pracownicy sezonowi na umowy z określonym czasem trwania nie mogą pracować dłużej niż 10 miesięcy w roku. Okres próbny nie może być dłuższy niż 3 miesiące.
Standardowa umowa powinna zawierać:
Czas pracy
Standardowy dzień pracy to 8 godzin, a standardowy tydzień to 40 godzin pracy w ciągu 5 dni. Jeśli pracodawca porozumie się z przedstawicielami pracowników może wprowadzić 6-dniowy dzień pracy. W takim przypadku dzień pracy nie powinien przekraczać 7 godzin, a w sobotę praca powinna kończyć się wcześniej niż w pozostałe dni.
Dzień pracy, który poprzedza dni ustawowo wolne od pracy (poza sobotą i niedzielą) powinien być skrócony o godzinę.
Wprowadzenie nadgodzin wymaga pisemnych ustaleń pomiędzy pracownikiem i pracodawcą. Jeśli już do nich dojdzie to ich łączna liczba nie powinna przekroczyć 144 godzin w 4-miesięcznym okresie rozliczeniowym. Za pracę w nadgodzinach pracownik otrzymuje wyższe wynagrodzenie.
Praca w nocy również wiąże się z wyższym wynagrodzeniem. Zgodnie z prawem, nocna zmiana powinna trwać o godzinę krócej niż zmiana dzienna.
Każdy pracownik pracujący dłużej niż 6 godzin ma prawo przerwy trwającej nie krócej niż 30 minut. Nie wlicza się jej jednak do godzin pracy.
Urlop i dni wolne od pracy
Każdy z pracowników ma prawo do płatnego urlopu. W ciągu roku muszą być to minimalnie 4 tygodnie kalendarzowe nie obejmujące oficjalnych świąt i dni wolnych od pracy. Przynajmniej jeden z wolnych okresów powinien wynosić minimum 2 tygodnie.
Uprawnienia do pełnego urlopu zyskuje się po przepracowaniu 6 miesięcy. Pracownik może też prosić o udzielenie urlopu bezpłatnego.
Poza urlopem dni wolne przysługują również w oficjalne święta państwowe i kościelne. Łącznie takich dni przypada w roku aż 15.
Wynagrodzenia
Od początku 2008 roku obowiązuje nowa stawka płacy minimalnej. Obecnie wynosi ona 160 łatów miesięcznie (około 230 euro). Zwiększono też kwotę wolną od opodatkowania – do 80 łatów. Średnia płaca w II połowie 2007 roku wynosiła 372,5 łatów czyli około 530 euro.
Wyraźne różnice występują pomiędzy sektorem publicznym i prywatnym. W pierwszym przypadku średnie wynagrodzenie to 434 łaty, a w drugim 343 łaty miesięcznie. Płace różnią się też w zależności od rejonu kraju. Najwięcej zarabiają oczywiście mieszkańcy rejonu stołecznego – średnio 397 łatów miesięcznie.
Są to stawki brutto. Należy od nich odliczyć 25-procentowy podatek dochodowy i 9-procentową składkę na ubezpieczenie społeczne.
Koszty życia
Ceny i koszty utrzymania są porównywalne do tych w Polsce. Miesięcznie na podstawowe produkty i usługi codziennego użytku wydamy minimum 134 łaty. Takie są przynajmniej oficjalne obliczenia urzędu statystycznego.
Wynajęcie domu lub mieszkania to spory wydatek. Ceny są jednak bardzo zróżnicowane. Najdroższe nieruchomości znajdziemy w stolicy. Za dwupokojowe mieszkanie zapłacimy tu miesięcznie od 350 – 800 euro. Do ceny wynajmu należy doliczyć koszty mediów: wody, elektryczności lub gazu. Osoba wynajmująca lokal powinna liczyć się z koniecznością wpłacenia kaucji wynoszącej równowartość miesięcznego lub trzymiesięcznego czynszu.
Zakup własnego mieszkania to już wydatek wynoszący w stolicy ponad 100 tys. euro. Za taką cenę znajdziemy małe jedno lub dwupokojowe mieszkanie. Średnie ceny są jednak wyższe i wahają się w przedziale od 100 do 200 tys. euro. Nieruchomości w najatrakcyjniejszych częściach miasta są oczywiście dużo droższe.
Transport
Koszty życia to również koszty transportu. Mieszkańcy Rygi za pojedynczy bilet komunikacji miejskiej płacą od 0,30 do 1 łata. Dzięki najdroższym biletom wydostaniemy się już poza miasto. Bilety okresowe to koszt od 3,4 łata za najtańszy 5-dniowy bilet do 36 łatów za bilet miesięczny obejmujący wszystkie linie i wszystkie środki lokomocji.
Komunikacja krajowa to koleje i linie autobusowe. Za pojedynczy bilet autobusowy z Rygi do Liepaji zapłacimy od 4 do 5 łatów.
W kraju są trzy lotniska międzynarodowe – w Rydze, Liepaji i Ventspils. Obsługuje je krajowy przewoźnik oraz tanie linie lotnicze.
Przydatne strony internetowe:
Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji
Państwowy Rejestr Przedsiębiorców
Łotewska Agencja Inwestycji i Rozwoju
Państwowa Agencja Zatrudnienia
Spis legalnie działających pośredników pracy
Prawo łotewskie w języku angielskim
Prasa:
Spis miejscowych gazet wraz z odnośnikami
Portale zawierające oferty pracy:
Portale zawierające oferty nieruchomości:
http://www.europeanproperty.com/sales/lv/
Transport:
Mateusz Grabowski
Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach
