Osoba, która otrzymuje wynagrodzenie nierzadko jest zaskoczona i rozczarowana jego wysokością. Różni się ono bowiem znacznie od zaoferowanej bądź wynegocjowanej kwoty. Trzeba pamiętać, że wynagrodzenie wykazane w umowie to wynagrodzenie brutto. Kwota ta jest podstawą naliczania podatku dochodowego oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Po ich odjęciu pozostaje wynagrodzenie netto, czyli pieniądze, które wpływają na konto pracownika. W związku z tym, że kwota wynagrodzenia brutto zasila różnego rodzaju fundusze i znaczna jej część trafia do fiskusa, faktyczna wypłata (wynagrodzenie netto) jest dużo mniejsza.

Obciążenia, jakim podlega wynagrodzenie pracownika to:

1)  składka na ubezpieczenie społeczne,
2)  zaliczka na podatek dochodowy.

Do tego dochodzi jeszcze składka na ubezpieczenie zdrowotne.

W jaki sposób oblicza się składki na ubezpieczenie społeczne?

Składka na ubezpieczenie społeczne jest płacona przez pracownika i pracodawcę. Podstawę do wyliczenia składek stanowi wynagrodzenie brutto. ZUS dokonuje podziału składki w następujący sposób:

• 19,52 proc. — na ubezpieczenie emerytalne,
• 13 proc. — na ubezpieczenie rentowe,
• 2,45 proc. — na ubezpieczenie chorobowe,
• 0,9 – 3,6 proc. — na ubezpieczenie wypadkowe.

Obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe został podzielony równo pomiędzy pracownika i pracodawcę — tak więc składka na ubezpieczenie emerytalne płacona przez pracownika wyniesie 9,76 proc., a na ubezpieczenie rentowe 6,5 proc. podstawy. Składkę na ubezpieczenie chorobowe, w wysokości 2,45 proc., pracownik opłaca w całości z własnych zarobków.

Pracodawca, oprócz swojej części składek emerytalnej i rentowej, wpłaca również:

• składkę na ubezpieczenie wypadkowe — 0,9-3,6 proc.,
  
• składkę na Fundusz Pracy (FP) — 2,45 proc.,
  
• składkę na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) — 0,15 proc.
  

Składki na FP i FGŚP nie są składkami na ubezpieczenia społeczne i nie pozostają w ZUS, choć ten pełni rolę ich kolektora. Pieniądze odprowadzane na FP są przeznaczane na aktywizację zawodową, pieniądze z FGŚP pozwalają na wypłatę świadczeń pracownikom upadłych zakładów lub pracownikom zakładów przeżywających poważne problemy.

W jaki sposób oblicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne?

Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi obecnie 8,75 proc. podstawy wymiaru. Co roku wzrasta o 0,25 proc. (aż osiągnie wartość 9 proc. — czyli proces podnoszenia składki powinien zakończyć się w 2007 r.). Wysokość podstawy ustala się inaczej niż dla składki emerytalnej, rentowej i chorobowej. Żeby wyliczyć podstawę obliczenia składki zdrowotnej, od wynagrodzenia brutto należy odjąć zapłacone przez ubezpieczonego składki na ubezpieczenie rentowe, emerytalne i chorobowe.

Ze składek trafiających do systemu ubezpieczeń zdrowotnych finansuje się obowiązki państwa związane z zapewnieniem obywatelom bezpłatnych i częściowo bezpłatnych usług zdrowotnych, a z systemem ubezpieczeń społecznych łączy go to, że ZUS świadczy swego rodzaju usługi dla Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), dotyczące rejestracji i identyfikacji ubezpieczonych oraz pobierania i rozliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Punkt widzenia pracownika

Spróbujmy przyjrzeć się dokładniej, jaką drogę przemierza wynagrodzenie brutto pracownika oraz gdzie i w jaki sposób lokowane są poszczególne składki. 

Zarabiam mniej więcej tyle, ile wynosi minimalne wynagrodzenie w Polsce

Prawdą jest, że większość Polaków zarabia niewiele. Nieliczni mogą pochwalić się wysokimi, odbiegającymi od normy zarobkami. Przeanalizujmy zatem, ile pracownik otrzyma na rękę, gdy pracodawca zagwarantuje mu w umowie kwotę minimalnego wynagrodzenia.
Warto przypomnieć, że od 1 stycznia 2006 r. minimalne miesięczne wynagrodzenie wynosi 899,10 zł, a w 2007 r. będzie wynosiło 936 zł.

Przykład 1

Pan X zarabia brutto 899,10 zł.

Składka na ubezpieczenie emerytalne: 9,76 proc. x 899,10 zł = 87,75 zł
Składka na ubezpieczenie rentowe: 6,5 proc. x 899,10 zł = 58,44 zł
Składka na ubezpieczenie chorobowe: 2,45 proc. x 899,10 zł = 22,03 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne: 8,75 proc. x (899,10 – 87,75 – 58,44 – 22,03) zł = 63,95 zł
Zaliczka na podatek: 19 zł
Pan X otrzyma na rękę: 647,93 zł.

Wykres 1. Podział składki i zaliczka na podatek przy wynagrodzeniu brutto w wysokości 899,10 zł.

Wykres 2. Wynagrodzenie brutto i wynagrodzenie netto przy pensji 899,10 zł.

Zarabiam mniej więcej tyle, ile wynosi średnie miesięczne wynagrodzenie w Polsce

Średnie miesięczne wynagrodzenie w II kwartale 2006 r. wynosi 2427,27 zł.
Dane za: http://podatki.biz/parametry/przecwynm.php5.

Przykład 2

Pan Y zarabia brutto 2500 zł.

Składka na ubezpieczenie emerytalne: 9,76 proc. x 2500 zł = 244 zł
Składka na ubezpieczenie rentowe: 6,5 proc. x 2500 zł = 162,50 zł
Składka na ubezpieczenie chorobowe: 2,45 proc. x 2500 zł = 61,25 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne: 8,75 proc. x (2500 – 244 – 162,50 – 61,25) zł = 177,82 zł
Zaliczka na podatek: 165 zł

Pan X otrzyma na rękę: 1689,43 zł.

Składki dotarły do ZUS — co dalej?

Ze składki na ubezpieczenie emerytalne 7,3 proc. odprowadzane jest do otwartego funduszu emerytalnego (OFE, czyli tzw. II filar). Pozostała część składki — 12,22 proc. pozostaje na indywidualnym koncie w ZUS (tzw. I filar).

Składki na ubezpieczenie rentowe i chorobowe trafiają do państwowego funduszu celowego — Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), którego dysponentem jest ZUS. W FUS wyodrębnione są fundusze:

• emerytalny, z którego finansowane są wypłaty emerytur,
• rentowy, z którego finansowane są wypłaty rent z tytułu niezdolności do pracy, rent szkoleniowych, rent rodzinnych, dodatków do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, dodatków pielęgnacyjnych, zasiłków pogrzebowych oraz świadczenia zlecone zakładowi do wypłaty podlegające finansowaniu z budżetu państwa, a także wydatki na prewencję rentową,
• chorobowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych przepisach,
• wypadkowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych przepisach, a także koszty prewencji wypadkowej określone w odrębnych przepisach
• rezerwowe.
  

Z pieniędzy wpływających do funduszu emerytalnego w FUS, w 2006 r. 0,25 proc. przekazane zostanie na Fundusz Rezerwy Demograficznej (FRD). Z dokładniejszymi informacjami na temat FRD można się zapoznać w artykule opisującym Fundusz Rezerwy Demograficznej

Magdalena Stec