Według danych GUS, aktualnie statystyczny deficyt mieszkaniowy wynosi w Polsce około 1 mln 850 tys. mieszkań. Po uwzględnieniu szarej strefy, obejmującej niezalegalizowany najem oraz budynki faktycznie zasiedlone, lecz formalnie nie zgłoszone do użytkowania, deficyt ten wynosi około 1,4 – 1,5 mln mieszkań. Problemy mieszkaniowe wiążą się przede wszystkim z niedostateczną dostępnością mieszkań. Niskie dochody społeczeństwa (w dużych miastach za przeciętne wynagrodzenie można kupić jedynie 0,5-0,6 m2 mieszkania) oraz wysokie koszty budowy i ceny nowych mieszkań powodują, że niewiele rodzin może nabyć mieszkania na rynkowych warunkach.

Zdaniem rządu najbardziej efektywnym instrumentem dochodzenia do własnego mieszkania przez przeciętnie zarabiających Polaków jest społeczne budownictwo na wynajem. Trwają prace nad projektem ustawy, w którym ma zostać określony system realizacji budownictwa mieszkaniowego pod wynajem, z docelowym przeniesieniem własności na najemcę (tzw. formuła SGM – społeczne grupy mieszkaniowe). Jej adresatami będą osoby i rodziny posiadające zbyt niskie dochody, by zaciągnąć kredyt komercyjny, oraz osoby młode, zamierzające w przyszłości założyć rodzinę. Jednocześnie rząd zakłada wygaszanie funkcjonującego od 2006 r. programu „Rodzina na swoim”. Wnioski o kredyt przewidziany w tym programie będą mogły być składane tylko do końca 2012 r.

Utrzymana ma być natomiast 8-proc. stawka podatku VAT w mieszkalnictwie, w ramach budownictwa społecznego. Stawka ta dotyczy budowy, remontów, dostawy (sprzedaży), modernizacji i termomodernizacji oraz przebudowy budynków. Obejmuje ona obiekty o powierzchni do 150 m2 dla lokali mieszkalnych oraz do 300 m2 dla jednorodzinnych budynków mieszkalnych.

Będzie kontynuowany proces wygaszania zobowiązań państwa dotyczących pomocy w spłacie spółdzielczych kredytów mieszkaniowych „starego portfela” (zaciąganych przez spółdzielnie do 31 maja 1992 r.). Nastąpi to poprzez przyspieszenie procesu refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych z tytułu likwidacji książeczek mieszkaniowych oraz dotacji w spłacaniu przez członków spółdzielni mieszkaniowych kredytów ze starego portfela.

Wygaszany będzie również system zwrotu osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym. Obecnie zwrotem VAT objęte są te materiały budowlane, które do 30 kwietnia 2004 r. objęte były 7-proc. stawką podatku, a od 1 maja 2004 r. były opodatkowane stawką 22-proc. Wydatki z budżetu na zwrot podatku VAT stanowią największą część wydatków na wsparcie mieszkalnictwa. System zwrotu ma obowiązywać do końca 2013 r.

W dokumencie określono też kierunki zmian zasad regulujących rynek wynajmu mieszkań. Jednym z postulatów jest zmiana definicji mieszkaniowego zasobu gminy i publicznego zasobu mieszkaniowego. Chodzi o zawężenie zasobu wyłącznie do lokali, w stosunku do których gmina posiada prawo własności oraz do tych, które pozostają w jej samoistnym posiadaniu. Gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego będą miały możliwość zawierania umów najmu lokali na czas określony. Zostanie wprowadzona zasada, że czynsz w publicznym zasobie mieszkaniowym powinien pokrywać co najmniej koszty utrzymania nieruchomości.

Istotne zmiany obejmą system dodatków mieszkaniowych. Przewiduje się, że odbiorcami tej formy pomocy będą wyłącznie lokatorzy, a nie jak obecnie właściciele domów i mieszkań, członkowie spółdzielni oraz osoby niebędące członkami spółdzielni, ale posiadające spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu mieszkalnego.

T.Sz.