Ten rodzaj umowy zawierają głównie ludzie pracujący na umowę o dzieło, wolontariusze i cudzoziemcy, którym z różnych powodów nie przysługuje ubezpieczenie zdrowotne.

Umowę o dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym zawieramy z Narodowym Funduszem Zdrowia na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004 roku (Dz. U. Nr 210, poz. 2135). Aby zawrzeć umowę, musimy udać się do jednej z siedzib Funduszu. Koniecznie trzeba zabrać ze sobą dowód tożsamości i dokument potwierdzający ostatni okres ubezpieczenia. Dokumentem może być zaświadczenie z ostatniego miejsca pracy, potwierdzenie dowodu wpłaty ostatniej składki na ubezpieczenie zdrowotne albo zaświadczenie z urzędu pracy. Posiadając niezbędne dokumenty, możemy wypełnić wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym i podpisać dwa egzemplarze umowy. Umowa zawierana jest na czas nieokreślony.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym uzależnione jest od wniesienia opłaty dodatkowej. Jej wysokość zależy od czasu, w którym osoba ubezpieczająca się dobrowolnie nie była objęta ubezpieczeniem. Warto pamiętać, że obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne jest ważne przez 30 dni od daty wyrejestrowania się z urzędu pracy albo rozwiązania umowy z pracodawcą. A jeżeli w ciągu trzech miesięcy od daty wyrejestrowania lub rozwiązania umowy o pracę podpiszemy umowę z NFZ, nie poniesiemy dodatkowych kosztów.

Wysokość opłaty dodatkowej wynosi odpowiednio:

— 20 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie od 3 miesięcy do roku,
— 50 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie od roku do 2 lat,
— 100 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie od 2 do 5 lat,
— 150 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie od 5 do 10 lat,
— 200 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki dla osoby, której przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej 10 lat.

Z wnoszenia opłaty dodatkowej zwolnieni są cudzoziemcy — studenci i uczestnicy studiów doktoranckich, absolwenci, którzy odbywają w Polsce obowiązkowy staż, osoby odbywające staż adaptacyjny, członkowie zakonów, alumni wyższych seminariów duchownych i teologicznych, postulantki, nowicjusze i junioryści zakonów i ich odpowiedników oraz osoby odbywające kursy języka polskiego lub kursy przygotowawcze do podjęcia nauki w języku polskim.

Załatwienie formalności z NFZ nie oznacza, że będziemy ubezpieczeni. Z podpisaną umową musimy udać się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i dokonać zgłoszenia do ubezpieczenia. Służy temu specjalny formularz ZUS ZZA („Zgłoszenie ubezpieczenia zdrowotnego”). Ubezpieczający się ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia również tych członków rodziny, którzy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (za te osoby nie płaci się dodatkowej składki). Do tego celu służą druki ZUS ZCZA lub ZUS ZCNA (ten drugi wypełniamy, gdy członkowie rodziny mają różne adresy zamieszkania). Należy pamiętać, że powyższe druki stanowią integralną część umowy.

Dowodem ubezpieczenia dla osoby, która podpisała umowę, jest umowa wraz z drukiem zgłoszenia do ZUS i dowodem opłacenia składki za ostatni miesiąc. Członkowie rodziny muszą posiadać dodatkowo odpowiednie dla nich druki ZUS.

Składkę płacimy w terminie do 15 dnia następnego miesiąca za miesiąc poprzedni. Wpłaty dokonujemy na konto ZUS.

Wysokość składki nalicza się na kilka sposobów. Podstawą dla wymiaru składki zdrowotnej są:

— dla korzystającego (zgłaszającego do ubezpieczenia zdrowotnego wolontariusza) — kwota odpowiadająca minimalnemu wynagrodzeniu za pracę;
— dla cudzoziemców — studentów i uczestników studiów doktoranckich, absolwentów, którzy odbywają w Polsce obowiązkowy staż, dla odbywających staż adaptacyjny, a także członków zakonów, alumnów wyższych seminariów duchownych i teologicznych, postulantek, nowicjuszy i juniorystów zakonów i ich odpowiedników oraz dla odbywających kursy języka polskiego lub kursy przygotowawcze do podjęcia nauki w języku polskim — kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;
— dla pozostałych osób ubezpieczających się dobrowolnie — kwota deklarowanego miesięcznego dochodu, nie niższa od kwoty odpowiadającej przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału.

W ostatnim przypadku wysokość przeciętnego wynagrodzenia i obecnie obowiązująca składka podane są na stronach internetowych NFZ.

Umowę można w każdej chwili rozwiązać — warunkiem jest pisemne poinformowanie o tym fakcie NFZ. Umowa automatycznie wygasa w przypadku niepłacenia składek lub gdy podlegać zaczniemy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Mateusz Grabowski