Według Urzędu, usługi komunalne – m.in. przewóz osób, dostawa wody, odprowadzanie ścieków, składowanie odpadów czy usługi pogrzebowe – zdominowane są przez spółki publiczne, a prywatne przedsiębiorstwa są często dyskryminowane. Gminy występują bowiem w podwójnej roli. Z jednej strony same lub poprzez podmioty zależne świadczą usługi, z drugiej ograniczają dostęp do rynku lokalnym spółkom lub narzucają im uciążliwe warunki prowadzenia działalności gospodarczej.

Bezprawne działania gmin najczęściej polegają na nadużywaniu pozycji dominującej na rynku zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Usługi te należą do ich zadań własnych, służąc zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej. Ich świadczenie najczęściej odbywa się w warunkach monopolu naturalnego – na danym rynku może działać efektywnie tylko jedno przedsiębiorstwo, ponieważ nie jest możliwe wykorzystywanie sieci przez kilka podmiotów.

Przykładem nadużywania przez gminy swojej silnej pozycji rynkowej jest uzależnianie przyłączenia nieruchomości do lokalnej sieci wodociągowej i zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych – będących własnością samorządu – od uiszczenia nieprzewidzianej przepisami prawa jednorazowej opłaty.

Praktyki monopolistyczne są stosowane przez gminy również na rynkach wywozu odpadów. W 2008 roku Urząd stwierdził przypadki utrudniania prowadzenia działalności gospodarczej poprzez formułowanie dodatkowych, niemożliwych do spełnienia wymagań dla ubiegających się o zezwolenie, bądź też nieuzasadnione faworyzowanie jednego z konkurujących przedsiębiorców.

W zakresie przewozu osób również dochodzi do praktyk antykonkurencyjnych. Gminy wykorzystują swoją silną pozycję i odmawiają innym podmiotom prawa do korzystania z przystanków, uprzywilejowując własne spółki komunalne. Tworzą w ten sposób bardzo silną barierę w dostępie do rynku, a tym samym zniekształcają konkurencję. Działania te nie są korzystne dla pasażerów, ponieważ osłabiają skłonność do obniżania cen oraz oferowania lepszych warunków świadczonych usług.

W świetle prawa konkurencji gmina – mimo, że jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego – traktowana jest jako przedsiębiorca, świadczy bowiem usługi użyteczności publicznej. Prezes UOKiK za sprzeczne z ustawą antymonopolową ograniczanie konkurencji może nałożyć karę pieniężną w wysokości nawet 10 proc. przychodu.

T.Sz., UOKiK