Oceń:

2 listopada 2007 r.

Iberyjska alternatywa, czyli praca w Portugalii

Portugalia nie jest częstym celem wyjazdu naszych rodaków szukających pracy za granicą. Po części z powodu swego marginalnego położenia, a po części z powodu swej małej zamożności. W 2006 roku, gdy zniesiono ograniczenia dla obywateli nowych państw Unii Europejskiej szukających zatrudnienia, pracowało tu mniej niż czterystu Polaków. Rynek pracy jest trudny. Stagnacja gospodarcza i wzrastające bezrobocie może utrudniać znalezienie dobrze płatnego zajęcia. Praca w tym zakątku Europy może być jednak ciekawa dla osób, dla których priorytetem nie są wysokie zarobki, lecz zmiana otoczenia i poznanie tak odmiennej od naszej kultury. Swą szansę mają też przedsiębiorcy lub ci dopiero planujący taką działalność, mogą bowiem liczyć na przychylność i pomoc władz.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Ten dziesięciomilionowy kraj na Półwyspie Iberyjskim od kilku lat przeżywa stagnację gospodarczą. Mimo to od momentu przystąpienia do Unii Europejskiej, w 1986 roku, zanotował olbrzymi skok cywilizacyjny. PKB na głowę mieszkańca wynosi niecałe 17 tysięcy euro. Pensje nie są wysokie — minimalne wynagrodzenie to mniej niż 500 euro miesięcznie. Perspektywy na najbliższe lata nie są optymistyczne: wzrost gospodarczy w 2008 roku ma osiągnąć 2,2 proc., a bezrobocie może wzrosnąć nawet do poziomu 10 proc. (w 2007 roku zanotowano 8,3 proc.).

Mimo problemów poziom życia jest wyższy niż w Polsce i — jak w każdym kraju Europy Zachodniej — panuje tutaj zapotrzebowanie na pracowników o najniższych i najwyższych kwalifikacjach. Jest to także atrakcyjny kraj dla studentów i osób szukających pracy sezonowej. Znane kurorty nadmorskie i liczne winnice czekają na wakacyjnych pracowników.

Rząd portugalski jest bardzo przychylny przedsiębiorcom i osobom pracującym na własny rachunek, oferując pomoc i wsparcie. Wiele rozwiązań, o których w Polsce dopiero się mówi, tam znalazło swe zastosowanie. Przykładem niech będzie tzw. jedno okienko. Portugalscy przedsiębiorcy wszystkie formalności załatwiają w centrach załatwiania formalności przy zakładaniu przedsiębiorstw (CFP). Osoby pracujące na własny rachunek korzystają z kolei z preferencji podatkowych.

Gdzie szukać pracy

Osoby szukające pracy jeszcze w naszym kraju mają małe szanse na znalezienie ciekawego zajęcia. Firmy zajmujące się pośrednictwem pracy rzadko posiadają oferty z Portugalii. Wyjątkiem mogą być oferty pracy sezonowej w rolnictwie. Dobrym sposobem na początek jest skorzystanie z bazy ofert pracy Europejskich Służb Zatrudnienia EURES. Mają one placówki i w Polsce, i w Portugalii, a zatrudnieni tam doradcy mogą pomóc w poszukiwaniach.

Szukając zajęcia na miejscu w Portugalii, warto zarejestrować się w Państwowym Biurze Pracy, które dysponuje siecią urzędów na terenie całego kraju. Obywatele UE mogą rejestrować się w oddziałach tego pośrednika za okazaniem ważnego dowodu osobistego lub paszportu. W biurach pracy znajdują się tablice informacyjne, na których zamieszczone są oferty pracy.
Częścią publicznych służb zatrudnienia jest też Instytut Pracy i Szkolenia Zawodowego (IEFP) oferujący pomoc w znalezieniu pracy oraz szkolenia.

Istnieje również niepubliczny sektor pośrednictwa. Firm jest sporo, ale oferują głównie zatrudnienie dla ludzi o wysokich kwalifikacjach. Wykaz agencji zatrudnienia można znaleźć w żółtych stronach (również w internetowych) oraz na stronach urzędowych IEFP.

Popularnym sposobem poszukiwania pracy jest korzystanie z serwisów internetowych i prasy.

W sezonie letnim łatwo znaleźć zajęcie w rolnictwie i turystyce, ubiegając się o nie bezpośrednio u pracodawcy. Taka możliwość istnieje zwłaszcza w znanych kurortach na wybrzeżu.

Formalności niezbędne przed podjęciem pracy

Od 1 maja 2006 roku obywatele nowych krajów Wspólnoty Europejskiej mogą w pełni korzystać z praw wynikających z unijnego prawa do swobody przepływu pracowników oraz usług. Nie trzeba ubiegać się o pozwolenie na pracę, a prawo gwarantuje Polakom takie same warunki pracy, płacy i ubezpieczeń społecznych jak obywatelom Portugalii.

Podjęcie pracy wymaga jednak dopełnienia pewnych formalności. Osoby przebywające w Portugalii więcej niż 3 miesiące są zobowiązane do posiadania karty pobytu obywatela Unii Europejskiej. Otrzymuje się ją w lokalnym oddziale Urzędu ds. Cudzoziemców i Granic. W urzędzie należy przedstawić zaświadczenie o zatrudnieniu lub umowę o pracę (kopia lub oryginał).

Każda osoba zainteresowana zatrudnieniem musi uzyskać numer identyfikacji podatkowej (NIF). Podanie o jego przyznanie należy złożyć w lokalnym wydziale finansowym.

Obowiązkiem pracodawcy jest zgłoszenie pracownika do ubezpieczenia społecznego.

Praca na własny rachunek

Osoby pracujące na własny rachunek mogą liczyć na spore preferencje ze strony państwa. Przez pierwszy rok działalności nie trzeba płacić składek na ubezpieczenie społeczne, a osoby zarabiające mniej niż 9975,96 euro rocznie nie muszą też płacić podatku dochodowego.

Aby rozpocząć działalność, należy zgłosić się do urzędu podatkowego, by otrzymać numer identyfikacji podatkowej (número de contribuinte; NIF — płatne 5 euro). W tej samej instytucji należy też zgłosić fakt rozpoczęcia działalności gospodarczej. Tutaj otrzyma się druki rachunków (recibos verdes), za pomocą których będzie rozliczać się z klientami. Mimo rocznego zwolnienia z płacenia świadczeń należy zgłosić się do ubezpieczenia społecznego.

W prowadzeniu działalności przydatne będzie konto bankowe. Aby je założyć, potrzebne są dokumenty potwierdzające adres zamieszkania wnioskodawcy na terenie Portugalii.

Działalność gospodarcza

Aby ułatwić przedsiębiorcom zakładanie własnej firmy, rząd powołał centra załatwiania formalności przy zakładaniu przedsiębiorstw (CFP). Ich zadaniem jest obsługa i udzielanie informacji klientom. Ułatwiają one przebieg procesu tworzenia, przekształcania lub likwidacji przedsiębiorstw — tak więc są czymś w rodzaju jednego okienka.

Wszystkie formalności można załatwić tutaj w jednym miejscu, gdyż znajdują się tam delegatury i oddziały wszystkich niezbędnych służb administracji publicznej. Centra CFP można znaleźć w głównych miastach kraju, czyli Lizbonie (2 ośrodki), Porto, Bradze i Coimbrze. Swe kroki powinny skierować tam osoby, które planują stworzenie spółki udziałowej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), spółki udziałowej jednoosobowej, spółki akcyjnej, komandytowej lub spółki w imieniu zbiorowym.

Każda jednostka CFP posiada:

Grupę Techniczną Obsługi (IAPMEI)

Odział Krajowego Rejestru Osób Prawnych (DGRN)

Biuro Notarialne (DGRN)

Odział Głównego Urzędu Podatkowego (DGCI)

Odział Instytutu Zarządzania Finansowego Ubezpieczeń Społecznych

Gabinet Wsparcia dot. Rejestru Handlowego (DGRN)

Gabinet Pozwoleń (Ministerstwo Gospodarki)

Odział banku Caixa Geral de Depósitos.

Aby założyć spółkę, trzeba wykonać klika czynności. W przypadku spółki udziałowej jednoosobowej konieczne jest:

złożenie podania o zaświadczenie o dopuszczalności firmy lub nazwy osoby prawnej oraz prowizoryczną kartę identyfikacyjną osoby prawnej,

po otrzymaniu zaświadczenia oraz karty identyfikacyjnej i zrealizowaniu postępowań poza centrum CFP należy, w uprzednio wyznaczonym dniu, stawić się w centrum i przedstawić dokumenty wymagane do rejestracji.

W przypadku pozostałych form działalności gospodarczej jest już więcej obowiązków:

złożenie podania o zaświadczenie o dopuszczalności firmy lub nazwy osoby prawnej oraz prowizoryczną kartę identyfikacyjną osoby prawnej — Krajowy Rejestr Osób Prawnych (DGRN) w CFP,

Wyznaczenie terminu, a następnie sporządzenie jawnego aktu notarialnego — Biuro Notarialne (DGRN) w CFP,

Ogłoszenie rozpoczęcia działalności — odział Głównego Urzędu Podatkowego (DGCI) w CFP,

Podanie o wpis do Rejestru Handlowego, Publikacja w Dzienniku Rządowym i wpis do RNPC (Krajowego Rejestru Osób Prawnych) — Gabinet Wsparcia w Rejestrach Handlowych w CFP wysyła kompletną dokumentację do rejonowego Urzędu Rejestrów Handlowych,

Wpis do Systemu Ubezpieczeń Społecznych — odział Instytutu Zarządzania Finansowego Ubezpieczeń Społecznych w CFP

Podanie o wpis do Kartoteki Handlowej lub Przemysłowej.

Niektóre formy działalności gospodarczej wymagają otrzymania zezwolenia. Należy to sprawdzić w CFP lub skonsultować się z władzami lokalnymi.

Rozwój małych i średnich przedsiębiorstw jest jednym z priorytetów władzy. Od około 30 lat istnieje tutaj Instytut Pomocy dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw (IAPMEI). Zadaniem instytucji jest systematyczne świadczenie pomocy w celu rozwoju, modernizacji i unowocześniania, a w szczególności promocja sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) na wszystkich płaszczyznach życia gospodarczego, ubieganie się o godne warunki finansowania ich działalności i inwestycji, przygotowywanie projektów legislacyjnych, świadczenie pomocy technicznej, pomoc prawna i organizacyjna przy zakładaniu nowych firm, szkolenie pracowników, udzielanie pożyczek, udzielanie gwarancji.

Podobne funkcje pełni Zrzeszenie Mikro-, Małych i Średnich Przedsiębiorstw Portugalii (PME Portugal).

System podatkowy

Obowiązuje tutaj progresywny podatek dochodowy od osób fizycznych (Imposto Sobre o Rendimento das Pessoas Singulares — IRS). Co ciekawe mieszkańcy Portugalii mają aż sześć progów podatkowych. Podatek płacony jest raz w roku przez osoby uzyskujące dochód na terenie Portugalii. Od 1999 roku Polska ma z tym krajem umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Każdy pracodawca zobowiązany jest potrącać co miesiąc zaliczkę od wynagrodzenia na poczet podatku dochodowego.

Stawki podatkowe (obowiązujące w roku 2006):

10,5 proc. — dochód do 4351 euro rocznie,

13 proc. — między 4351 a 6581 euro,

23,5 proc. — między 6581 a 16 317 euro,

34 proc. — ponad 16 317 euro,

40 proc. — ponad 54 388 euro,

42 proc. — ponad 60 000 euro.

Do płacenia podatku dochodowego od osób fizycznych (IRS) zobowiązane są osoby osiągające dochody z pracy najemnej, prowadzące działalność gospodarczą i zawodową, otrzymujące emerytury lub osiągające dochody z kapitału, wynajmu nieruchomości lub przyrostu majątku.

Osoby prowadzące działalność na własny rachunek są zwolnione z płacenia podatku, jeśli ich roczne dochody nie przekroczą 9975,96 euro. Aby uzyskać zwolnienie, należy okazać wszystkie posiadane przez siebie rachunki recibos verdes — wystawia się je za usługi świadczone w ramach swej działalności.

Podatek dochodowy od firm (Imposto sobre o Rendimento de Pessoas Colectivas — IRC) wynosi tutaj 25 proc. Obowiązuje w przypadku podmiotów zarejestrowanych w Portugalii, a także tych, które nie posiadają w tym kraju siedziby ani dyrekcji.

Od tej zasady istnieją wyjątki:

15 proc. podatku płacone jest od dochodów pochodzących z tytułu własności intelektualnej lub przemysłowej, świadczenia usług informacyjnych w sektorze handlowym, przemysłowym i naukowym, z tytułu koncesji na świadczenie usług z tytułu wypożyczania sprzętu rolniczego, przemysłowego, handlowego i naukowego, pośrednictwa w świadczeniu usług,

20 proc. od dochodów z tytułu dywidend i innych przychodów z kapitału, z dochodów jednostek mających siedzibę na terytorium Portugalii, gdy przedmiot działalności spółki nie obejmuje działalności handlowej, przemysłowej lub rolniczej,

35 proc. od dochodów z loterii, gier losowych i nagród z konkursów.

Wysokość podatku VAT — tutaj IVA — zależy od regionu kraju. Terytoria morskie cieszą się niższą stawką (chodzi o Maderę i Azory).

Stawka podstawowa wynosi 21 proc. (Azory i Madera 15 proc.), stawka pośrednia 12 proc. (Azory i Madera 8 proc.), a stawka najniższa to 5 proc. (Azory i Madera 4 proc.). Najniższą stawkę stosuje się głównie do produktów rolno-żywnościowych, prasy, lekarstw, sprzętu medycznego, transportu pasażerskiego. Stawkę pośrednią objęte są na przykład konserwy mięsne, rybne i owocowo-warzywne, tłuszcze roślinne i zwierzęce, wina oraz rośliny ozdobne). Większość towarów i usług objęta jest jednak zwyczajną stawką podatku.

Podatek od nieruchomości ma wysokość od 0,8 proc. do 1 proc.

Warunki pracy i płace

Warunki pracy nie są tak atrakcyjne jak w sąsiednich państwach Europy Zachodniej. Ustawowa płaca minimalna należy tutaj do najniższych w Europie — 470 euro miesięcznie w 2007 roku. Wynika z tego, że najniższa stawka godzinowa to niecałe 3 euro. Pocieszające jest, że takie wynagrodzenie otrzymuje jedynie 5,5 proc. pracowników. Osoby posiadające wysokie kwalifikacje lub pracujące w popularnych turystycznych kurortach mogą liczyć na więcej. Mimo to pensje rzadko wyraźnie przekraczają tysiąc euro. Inżynierowie, informatycy i doświadczeni lekarze mogą liczyć na ponad 2 tys. euro.

Osoby pracujące na podstawie umowy o pracę mogą liczyć na dodatkową trzynastą pensję w okolicach Bożego Narodzenia.

Czas pracy

Tygodniowy czas pracy to 40 godzin, dziennie nie więcej niż 8 godzin. Czas ten w pewnych przypadkach może zostać zwiększony o 4 godziny, nie może jednak przekroczyć 60 godzin tygodniowo.
Według prawa niedziela jest dniem wolnym od pracy. Dodatkowo pracownik powinien mieć jeden dodatkowy wolny dzień w tygodniu. Można go podzielić na godziny lub zawiesić.

Podobnie jak w sąsiedniej Hiszpanii podczas dnia pracownik może liczyć na godzinną lub dwugodzinną przerwę. Większość sklepów i instytucji (z wyjątkiem banków) jest zamknięta pomiędzy godziną 12.00 a 14.00.

Pracownik może pracować również w godzinach nadliczbowych. Ich liczba nie powinna przekroczyć 2 godzin dziennie i 200 godzin rocznie. Nadgodziny oznaczają większe wynagrodzenie — 50 proc. za każdą pierwszą godzinę, 75 proc. za kolejne godziny. Nadgodziny wykonywane w dniu wolnym od pracy lub w trakcie święta narodowego uprawniają do wzrostu wynagrodzenia o 100 proc. za każdą godzinę pracy.

Nadgodziny wykonywane w dniu pracy, dodatkowym dniu wolnym od pracy oraz w czasie święta narodowego uprawniają także do płatnego urlopu w wymiarze 25 proc. przepracowanych nadgodzin.

Urlop wypoczynkowy

Osobom pracującym więcej niż 1 rok przysługują 22 dni robocze płatnego urlopu. Osoby pracujące krócej mogą liczyć na 2 dni za każdy przepracowany miesiąc.

Uzupełnieniem urlopu są dni ustawowo wolne od pracy i święta, których jest tutaj aż 12 w ciągu roku. Do tego dochodzą 2 dni wolne podczas Święta Festiwalu oraz innych świąt miejscowych. Ich data zależy od rejonu kraju.

Umowy o pracę

Podstawową formą zatrudnienia jest umowa o pracę. Może być zawarta na czas określony i nieokreślony. W tym drugim przypadku czas takiej formy zatrudnienia nie może przekroczyć trzech lat.

Osoby zatrudnione przy pracach sezonowych, w budownictwie czy do wykonania określonego zadania związane są umową pracy tymczasowej. W takim przypadku niezbędnym pośrednikiem jest agencja pracy tymczasowej.

Popularnym sposobem zatrudnienia jest w Portugalii praca na własny rachunek. Dzieje się tak dlatego, że państwo daje takim ludziom spore preferencje.

W większości przypadków umowa zatrudnienia powinna mieć formę pisemną.

Ubezpieczenie społeczne

Pracodawca jest zobowiązany zapisać pracownika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Musi też odprowadzać miesięczną składkę. Wysokość składki w roku 2006 wynosiła 34,75 proc. miesięcznego wynagrodzenia brutto, z czego 23,75 proc. opłacał pracodawca, a pozostałe 11 proc. pracownik.

Osoby pracujące na własny rachunek przez pierwszy rok nie muszą odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne.

Koszty życia

Decydując się na pracę w Portugalii, trzeba liczyć się z tym, że większość pieniędzy wydamy na bieżące potrzeby. Recesja z ostatnich lat sprawia, że koszty życia rosną szybciej niż płace.

Najpoważniejszym wydatkiem jest wynajęcie mieszkania. Za pokój trzeba zapłacić około 200 euro miesięcznie. Mieszkanie to już koszt od 500 do nawet 1000 euro. Wynajęcie mieszkania wiąże się najczęściej z koniecznością zapłacenia miesięcznej lub trzymiesięcznej kaucji. Osoby do 30. roku życia mogą ubiegać się o dodatek mieszkaniowy.

Wynajmem mieszkań zajmują się agencje pośredniczące, oferty można znaleźć też w prasie i Internecie (znajdziemy je pod hasłem classificados — imobiliário).

Koszty żywności nie są znacząco wyższe niż w Polsce. Niektóre produkty, typowe dla regionu śródziemnomorskiego, są nawet wyraźnie tańsze. Jedzenie w barach i restauracjach jest dużo droższe, jednak osoba żywiąca się samodzielnie może zamknąć swe wydatki na jedzenie w granicach 200 euro miesięcznie.

Kawa to jeden z najtańszych produktów: za kupioną na ulicy lub w barze filiżankę zapłacimy od 0,5 do 1,2 euro. O wiele droższa jest herbata — od 1 do 1,5 euro. Piwo lub coca-cola kosztuje pomiędzy 1 a 1,5 euro. Za pojedynczy obiad w tanim barze zapłacimy od 8 do 11 euro, w restauracji od 13 do 20 euro, a ceny w droższych lokalach zawierają się pomiędzy 30 a 50 euro.

Pracownicy sezonowi mogą liczyć na to, że pracodawca zapewni im zakwaterowanie i wyżywienie.

Bilet do kina powinien kosztować około 5,5 euro. Za wstęp na tradycyjne walki byków musimy zapłacić od 10 do 75 euro, w zależności od rangi i prestiżu miejsca. Co ciekawe — portugalska wersja tej rozrywki obywa się bez zabijania zwierząt.

Po Portugalii można poruszać się pociągami i autobusami, oba środki transportu posiadają gęstą sieć połączeń. Tańszym środkiem transportu są autobusy — bilet autobusowy z Porto do Lizbony kosztuje 16,5 euro. Bilet kolejowy na ten sam odcinek kosztuje już 27,5 euro. Ceny na kolei zależą od rodzaju pociągu, najdroższe są te najszybsze — Intercidades i Rápidos. Po kraju można poruszać się też za pomocą samolotów, co ma duże znaczenie w przypadku wysp takich jak Azory i Madera.

Komunikacja miejska jest nieznacznie droższa niż w naszym kraju. Za bilet do metra w Lizbonie trzeba zapłacić od 0,7 do 1,3 euro, bilet miesięczny to koszt od 18 do około 30 euro. Swoje metro posiada także miasto Porto.

Kto ma szansę na pracę?

Portugalia zmaga się od kilku lat z recesją gospodarczą, a to sprawia, że bezrobocie wzrasta. W 2007 roku wynosi już 8,3 proc., niektóre prognozy mówią nawet, że wzrośnie do 10 proc. Taka sytuacja sprawia, że miejscowi mniej chętnie oddają miejsca pracy obcokrajowcom.

Niemniej jednak są branże, w których rodzimych pracowników brakuje. Z powodu niskich zarobków około 2 mln Portugalczyków pracuje za granicą, dlatego na zajęcie mogą liczyć lekarze, stomatolodzy, inżynierowie niektórych specjalności oraz informatycy.

Na rynku znaleźć też można zajęcia, które z powodu niskich płac i dużego nakładu pracy nie są popularne wśród mieszkańców Portugalii. Chodzi o robotników, budowlańców, kierowców. Dużą ilość miejsc pracy, zwłaszcza w sezonie, generuje branża turystyczna i gastronomiczna.

W przypadku zajęć wymagających najniższych kwalifikacji Polak może napotkać inną konkurencję. Są to imigranci z Brazylii i byłych afrykańskich kolonii Portugalii, którzy mają znacznie mniejsze wymagania płacowe i znają język. Wielu z nich pracuje w usługach i budownictwie.

Przydatne strony internetowe

Ambasada Portugalii w Warszawie

Ambasada Polski w Lizbonie

Wydział ekonomiczno-handlowy ambasady

Dokładny opis formalności przy rozpoczynaniu działalności gospodarczej oraz spis działalności wymagających zezwolenia

Portugalska strona rządowa

Informacje o wydziałach finansowych i numerze NIF

Urząd ds. Cudzoziemców i Granic

Portugalska Agencja ds. Inwestycji

Publiczne Służby Zatrudnienia

Portale zawierające oferty pracy

http://www.sef.pt

http://www.adecco.pt