Czwartek, 23 X 2014 r.
Nr 158/2014 (1775)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 


21 listopada 2006 r.

Ile wpłaciłeś, tyle otrzymasz...
Jak oszacować wysokość emerytury z I i II filaru?

Rok 1999 był w systemie ubezpieczeń społecznych rokiem szczególnym. Rozpoczęła się w nim bowiem reforma systemu, której głównym celem miało być usprawnienie dotychczasowego mechanizmu emerytalnego i stworzenie możliwości dodatkowego zorganizowanego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Ze względu na spadek liczby osób pracujących w stosunku do osób korzystających ze świadczeń emerytalno-rentowych dawny system repartycyjny, czyli finansowany ze składek opłacanych przez osoby aktualnie czynne zawodowo, okazał się systemem niewydolnym i nieefektywnym. Reforma stała się zatem koniecznością.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A


KOMU PRZYSŁUGUJE NOWA EMERYTURA?


Wprowadzona z dniem 1 stycznia 1999 r. reforma systemu ubezpieczeń społecznych przewiduje odrębne dla trzech grup wiekowych zasady ustalania prawa do emerytury oraz jej wysokości:

  • osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. — emerytura na „starych” warunkach,

  • osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., ale przed 1 stycznia 1969 r. — wybór między starą a nową emeryturą,

  • osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r. — nowa emerytura filarowa.


Reforma nie objęła osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. — otrzymują one i będą otrzymywać emeryturę na dotychczasowych zasadach: świadczenia emerytalne opłacane są na bieżąco ze składek wpłacanych przez pracujących.


W pierwszym roku wdrażania reformy osoby urodzone po 31 grudnia 1949 r., ale przed 1 stycznia 1969 r. mogły podjąć decyzję o pozostawieniu składek emerytalnych w ZUS lub przystąpieniu do otwartego funduszu emerytalnego (OFE). Kto nie wybrał starej emerytury, powinien uważnie przeczytać ten tekst.

 

Osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r. są bezpośrednio „wpisane” w system nowej emerytury. Muszą one pamiętać o jednym: od 2000 r. każdy rozpoczynający pierwszą pracę lub działalność gospodarczą zobligowany jest do wyboru w ciągu siedmiu dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego (najczęściej od podpisania pierwszej umowy o pracę) jednego z OFE.


 

KSZTAŁT SYSTEMU TRZY FILARY


System emerytalny obowiązujący w Polsce od 1999 r. składa się z trzech segmentów zwanych filarami:


I filar to emerytura ze zreformowanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Oparty jest na tzw. „umowie międzypokoleniowej” (przepływ składki od pracujących do emerytów). Zarządza nim państwo, a wypłaty emerytur z tego filaru są w stu procentach gwarantowane przez Skarb Państwa. Przynależność do I filaru jest obowiązkowa. Każdy ubezpieczony ma indywidualne konto w ZUS, na które trafia większość składki potrącanej co miesiąc z pensji — 12,22 proc. podstawy składki. Składki w tym systemie opłacane są zarówno przez pracownika, jak i pracodawcę; nieodprowadzanie składek przez tego ostatniego jest wykroczeniem. Pieniądze gromadzone na indywidualnym koncie w ZUS stanowią fikcyjny kapitał emerytalny; nie są inwestowane, a jedynie podlegają corocznej waloryzacji o realny wzrost cen i usług. Wysokość świadczenia z I filaru zależeć będzie m.in. od sumy wszystkich zwaloryzowanych składek. Warto pamiętać, że jako kapitał fikcyjny pieniądze z konta w ZUS nie podlegają dziedziczeniu. ZUS, w ramach I filaru, pośredniczy w przekazywaniu części składek do funduszy emerytalnych (pobierając opłatę prowizyjną nieprzekraczającą 0,8 proc. transferowanej kwoty).


II filar to Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE), zarządzane przez prywatne instytucje: Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE). Przynależność do II filaru jest obowiązkowa dla wszystkich urodzonych po 31 grudnia 1968 roku. Ci, którzy samodzielnie nie dokonają wyboru OFE (obecnie działa w Polsce 16 funduszy emerytalnych), zostaną przydzieleni do funduszu w drodze losowania (losowanie może okazać się niefortunne, a nieobciążona kosztami zmiana funduszu możliwa jest dopiero po dwóch latach). II filar to system kapitałowy. Trafia do niego 7,3 proc. podstawy składki. Pieniądze przekazywane przez ZUS gromadzone są na indywidualnym koncie klienta funduszu. Specjaliści PTE inwestują część składki w bezpieczne papiery wartościowe. Środki zbierane na koncie w OFE podlegają dziedziczeniu. Wysokość emerytury zależy przede wszystkim od ilości składek oraz od umiejętności i efektywności ich inwestowania przez dany fundusz emerytalny. Dlatego warto dokonać mądrego wyboru OFE i postawić na taki, który na rynku osiąga dobry zysk z inwestycji (pomnaża pieniądze klienta).


III filar jest dobrowolny i stanowić ma dodatek do — jak prognozują eksperci — stosunkowo niskiej przyszłej emerytury z I i II filaru (zaledwie 50-60 proc. otrzymywanego wynagrodzenia). III filar to system kapitałowy, zarządzany przez prywatne instytucje. Składają się na niego m.in. pracownicze programy emerytalne (PPE), polisy ubezpieczeniowe z funduszem inwestycyjnym, inwestycje w funduszach powierniczych.



CO WPŁYWA NA WYSOKOŚĆ NOWEJ EMERYTURY?


Emerytura w nowym systemie to suma świadczeń płynących z I i II filaru. Na jej wysokość wpływać będzie kilka czynników. Warto je poznać, bo odpowiednia dbałość i rozwaga w planowaniu przyszłości mogą przyczynić się do podwyższenia spodziewanych świadczeń emerytalnych.


O wysokości emerytury z I filaru decydować będą:
1)  suma zwaloryzowanych składek zgromadzonych na indywidualnym koncie ubezpieczonego,
2)  zwaloryzowany kapitał początkowy wyliczony na dzień 1 stycznia 1999 r.,
3)  moment przejścia na emeryturę.

 

1)  Składki na ubezpieczenie społeczne

Wynagrodzenie wskazane w umowie o pracę to tzw. wynagrodzenie brutto. Kwota ta jest podstawą naliczania podatku dochodowego oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Po ich odjęciu pozostaje tzw. wynagrodzenie netto, czyli pieniądze, które pracownik dostaje „na rękę”.


Składkę na ubezpieczenie społeczne płaci pracownik i pracodawca. Do ZUS przekazywane jest 18,71 proc. wynagrodzenia ze środków należących do pracownika oraz ok. 17,23-20,12 proc. (w zależności od ubezpieczenia wypadkowego) wynagrodzenia ze środków pracodawcy. W sumie składka wędrująca do ZUS mieści się w granicach 35,94-38,83 procent.
ZUS dokonuje podziału składki:

  • 19,52 proc. — na ubezpieczenie emerytalne,

  • 6 proc. — na ubezpieczenie rentowe,

  • 2,45 proc. — na ubezpieczenie chorobowe,

  • 0,67-3,33 proc. — na ubezpieczenie wypadkowe.


Środki przekazywane na rzecz I i II filaru stanowią łącznie 19,52 proc. wynagrodzenia brutto. Ze składki 7,3 proc. wynagrodzenia odprowadzane jest do otwartego funduszu emerytalnego, do którego należy ubezpieczony (II filar). Pozostała część składki — 12,22 proc., pozostaje na indywidualnym koncie w ZUS (I filar).


Pieniądze wpłacane do funduszu emerytalnego w ZUS (a dokładniej w FUS, którego fundusz emerytalny jest częścią) zasilą także Fundusz Rezerwy Demograficznej. Składki przekazywane na FRD w 2009 r. przez ZUS będą wynosić 0,35 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne. Ponadto na FRD będzie trafiać 40 proc. przychodów brutto z prywatyzacji mienia Skarbu Państwa, pomniejszonych o odpisy na Fundusz Reprywatyzacji. Środki zgromadzone przez FRD mogą być lokowane w wartościowych papierach emitowanych przez Skarb Państwa. Ubezpieczony w żadnej deklaracji nie zobowiązuje się do wspierania FRD, a rozliczenia odbywają się pomiędzy funduszami w obrębie ZUS.

Według danych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej na koniec 2007 r. na koncie FRD było niespełna 3,5 mld zł, na koniec czerwca 2008 r. niecałe 4 mld zł, zaś na koniec 2008 r. prawie 4,7 mld zł.

2)  Kapitał początkowy

Osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które do 1 stycznia 1999 r. przepracowały więcej niż 6 miesięcy i opłacały składki na ubezpieczenie, ZUS wylicza tzw. kapitał początkowy. Kapitał ten zostaje zapisany na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS i wraz z gromadzonymi na nim składkami emerytalnymi stanowi podstawę obliczania przyszłej emerytury. Kapitał początkowy podlega corocznej waloryzacji. Jego wysokość uzależniona jest od tzw. hipotetycznej emerytury, czyli świadczenia, jakie ubezpieczony otrzymałby w dniu 1 stycznia 1999 roku. Hipotetyczną emeryturę oblicza się według zasad obowiązujących do 31 grudnia 1998 r. Jej wysokość, a tym samym wysokość kapitału początkowego, zależy od:

  • podstawy wymiaru,

  • udowodnionego stażu pracy: okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1999 r.,

  • współczynnika p, który służy do obliczenia części socjalnej emerytury.


Podstawę wymiaru
otrzymuje się, mnożąc wskaźnik wysokości podstawy wymiaru przez kwotę bazową.


Podstawę wylicza się z 10 kolejnych lat z okresu 1980-1998 lub z 20 lat dowolnie wybranych przez ubezpieczonego z całego okresu sprzed 1999 r. albo, w szczególnych wypadkach, z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu. W każdym wskazanym przez zainteresowanego roku wylicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek oraz kwot wliczanych do podstawy wymiaru świadczeń (np. zasiłki chorobowe, opiekuńcze, macierzyńskie). Następnie każdą z tych sum odnosi się do kwoty rocznego przeciętnego wynagrodzenia. Stosunek wyraża się w procentach. Średnia arytmetyczna tych procentów (suma podzielona przez liczbę lat) stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru.


Kwota bazowa jest stała i wynosi 1220,89 zł, co stanowi 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z II kwartału 1998 roku.

podstawa wymiaru = wskaźnik wysokości podstawy wymiaru x 1220,89 zł

Wskaźnik nie może być wyższy niż 250 procent. Zatem maksymalna kwota podstawy wymiaru wynosi 3052,23 zł (250 proc. x 1220,89 zł).


Hipotetyczną emeryturę ustala się w następujący sposób:
1.  współczynnik p x 24 proc. kwoty bazowej (zmodyfikowana część socjalna),
2.  po 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych,
3.  po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych.


Współczynnik p
, proporcjonalny do wieku i stażu ubezpieczonego, oblicza się według wzoru. Wzór i objaśnienia poszczególnych jego wartości można znaleźć na stronie ZUS http://www.zus.pl/swiadcze/emer012.htm oraz w broszurach informacyjnych ZUS dotyczących kapitału początkowego. Ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym po ukończeniu 18 lat, współczynnik p ustala się zgodnie z tabelą, stanowiącą załącznik do ustawy emerytalnej (Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych — Dz. U. 2004 Nr 39, poz. 353, ze zm.).


24 proc. kwoty bazowej wynosi 293,01 zł (24 proc. x 1220,89 zł).


Okresy składkowe to przede wszystkim okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przed 1999 r., a więc: okresy zatrudnienia, pracy nakładczej, pracy w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych, umowy agencyjnej lub zlecenia, służby wojskowej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub zasiłku macierzyńskiego.


Okresy nieskładkowe to okresy braku aktywności zawodowej nieobjęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego: m.in. okresy pobierania świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłków chorobowego i opiekuńczego wypłaconych po 14 listopada 1991 r., urlopu wychowawczego, nauki w szkole wyższej na jednym kierunku.


Suma kwot: części socjalnej, części za okresy składkowe i części za okresy nieskładkowe stanowi kwotę hipotetycznej emerytury. Tak obliczona kwota emerytury hipotetycznej mnożona jest przez 209 miesięcy (ustalone przez GUS na dzień 1 stycznia 1999 r. średnie dalsze trwanie życia osób w wieku 62 lat), co stanowi wartość kapitału początkowego:

kapitał początkowy = hipotetyczna emerytura x 209 miesięcy


Przykład:
Pani X w dniu 31 grudnia 1998 r. miała ukończone 40 lat.
Udowodniła staż ubezpieczeniowy do 31 grudnia 1998 r.:

  • okresy składkowe: 15 lat i 8 miesięcy, tj. 188 miesięcy,

  • okresy nieskładkowe: 4 lata i 2 miesiące, tj. 50 miesięcy.

Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru: 110 proc.
Podstawa wymiaru wynosi 110 proc. x 1220,89 zł (kwota bazowa) = 1342,98 zł.
100 proc. części socjalnej, tj. 24 proc. kwoty bazowej 1220,89 zł wynosi 293,01 zł.
Współczynnik p to 72,37.

Obliczenie kapitału:

  • część socjalna:
    293,01 zł (24 proc. kwoty bazowej) x 72,37 (współczynnik p) = 212,05 zł

  • okres składkowy:
    udowodnione przez ubezpieczoną miesiące zamienia się na lata kalendarzowe: 188/12
    188/12 x 1,3 proc. x 1342,98 zł (podstawa wymiaru) = 20,37 proc. x 1342,98 zł = 273,57 zł

  • okres nieskładkowy:
    50/12 x 0,7 proc. x 1342,98 zł (podstawa wymiaru) = 2,92 proc. x 1342,98 zł = 39,22 zł

Suma: 212,05 zł + 237,57 zł + 39,22 zł = 524,84 zł (hipotetyczna emerytura).
Kapitał początkowy: 524,84 zł (hipotetyczna emerytura) x 209 miesięcy = 109 691,56 zł.

Przykład za: http://www.zus.pl.

 

3)  Moment przejścia na emeryturę
Wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Nowy system emerytalny zakłada, że każdy przepracowany rok powyżej wieku emerytalnego wpłynie na podwyższenie emerytury.

 


OBLICZENIE EMERYTURY Z I FILARU


Wysokość emerytury z I filaru zależeć będzie głównie od sumy środków, które ubezpieczony zgromadził na swoim koncie w ZUS. Kapitał emerytalny to suma rokrocznie waloryzowanych składek wpływających do ZUS od 1999 r. oraz, w przypadku osób pracujących przed reformą emerytalną, zwaloryzowany kapitał początkowy.


W momencie przejścia na emeryturę kwota środków zebranych na indywidualnym koncie ubezpieczonego podzielona zostanie przez średnie dalsze trwanie życia (tzw. współczynnik demograficzny).


Średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach ustalane jest wspólnie dla kobiet i mężczyzn. Corocznie w terminie do 31 marca prezes GUS ogłasza tablice przeciętnego dalszego trwania życia dla ubezpieczonych w dniu przejścia na emeryturę. Ta wartość będzie podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku kalendarzowego.

emerytura = zwaloryzowany kapitał emerytalny / współczynnik demograficzny

Trudno dziś określić wysokość przyszłej emerytury. Nieznana jest bowiem stopa waloryzacji. Wysokość świadczenia można jedynie szacować na bazie gromadzonego na koncie w ZUS kapitału. Pomocne w takich szacunkach mogą okazać się dostępne w internecie kalkulatory emerytalne (np. http://www.knuife.gov.pl).



OBLICZENIE EMERYTURY Z II FILARU


Na wysokość emerytury z II filaru wpływ będą miały następujące czynniki:

  • suma składek wpłaconych przez ubezpieczonego do wybranego OFE,

  • zysk, jaki wypracował fundusz emerytalny — jest to różnica między kapitałem, jaki uczestnik funduszu uzbiera w OFE a sumą wpłaconych składek,

  • kapitał końcowy — wartość środków, jakie zgromadzone będą na koncie ubezpieczonego w OFE w momencie ustawowego przejścia na emeryturę (składki + zysk).


Świadczenia emerytalne z II filaru wypłacane będą przez zakłady ubezpieczeń emerytalnych, prawdopodobnie jako uzupełnienie emerytury z I filaru. Ustawa określająca zasady funkcjonowania zakładów emerytalnych i wypłaty emerytur jest w trakcie przygotowania.



ILE WPŁACIŁEŚ, TYLE OTRZYMASZ?


Wydaje się, że zmiany idą ku lepszemu. Możliwość inwestowania pieniędzy przez fundusze emerytalne stwarza szansę na ich pomnożenie. Ubezpieczony ma też wgląd w kapitał zbierany na indywidualnych kontach w ZUS i OFE, co pozwala mu kontrolować jego wysokość. Optymistycznym podsumowaniem reformy mógłby stać się wniosek: im większy kapitał zgromadzisz, im efektywniejszy fundusz emerytalny wybierzesz i im później przejdziesz na emeryturę, tym wyższe będzie świadczenie emerytalne, które otrzymasz. Mógłby, ale się nie stanie, bo — jak dowodzą specjaliści — na raj mlekiem i miodem wysokich świadczeń emerytalnych płynący nie mamy co liczyć. Bez dodatkowego oszczędzania (III filar) w momencie przejścia na emeryturę nie uda się nam utrzymać dotychczasowego standardu życia. W tym kontekście albo życzmy sobie stu lat pracy i wierzmy, że dzięki temu nasza emerytura będzie odpowiednio wysoka, by określić ją mianem „godnej”, albo już dziś samodzielnie poszukajmy sposobu dodatkowego ubezpieczenia, które za kilkadziesiąt lat pozwoli nam na emeryturze po prostu zasłużenie odpocząć.


Magdalena Stec
(aktualizacja: 5 maja 2009 r.)



Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach