Co to jest IKE

W uproszczeniu jest to specjalne konto prowadzone dla oszczędzającego przez instytucję uprawnioną — może być nią podmiot prowadzący działalność maklerską, fundusz inwestycyjny, bank lub zakład ubezpieczeń.

Na takie konto osoby fizyczne, które skończyły 16 lat (małoletni tylko w roku kalendarzowym, w którym uzyskują dochody z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę), mogą wpłacać pieniądze, z zachowaniem zasad określonych w ustawie.

Ograniczenia i warunki

Ponieważ kwoty gromadzone na IKE są, po zachowaniu ustawowych warunków, zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych i wyłączone z podatku od spadków i darowizn (szczegóły niżej), ustawodawca nałożył na oszczędzających pewne ograniczenia.

Po pierwsze — środki można gromadzić tylko na jednym IKE. Naruszenie tej zasady może spowodować odpowiedzialność karną skarbową i opodatkowanie dochodów z IKE zryczałtowanym 75-procentowym podatkiem dochodowym. Dodatkową sankcją będzie utrata zwolnienia wszystkich wpłat.

Przykład
Jan Nowak rozpoczął gromadzenie środków na IKE. Po roku w innej instytucji rozpoczął wpłacanie kolejnych kwot. Pan Jan nie będzie miał prawa do skorzystania z ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu oszczędzania w IKE ani na pierwszym, ani na drugim koncie.

Po drugie — wpłaty dokonywane na IKE w roku kalendarzowym nie mogą przekroczyć kwoty odpowiadającej półtorakrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej lub ustawie o prowizorium budżetowym. Dodatkowo wpłaty dokonywane przez małoletniego na IKE nie mogą przekroczyć dochodów uzyskanych przez niego w danym roku z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę i nie mogą być wyższe od kwoty określonej powyżej.

Po trzecie — wypłata środków zgromadzonych na IKE (wypłata w odróżnieniu od zwrotu nie powoduje powstania obowiązku podatkowego) następuje wyłącznie:

1) na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat lub nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55. roku życia oraz spełnieniu warunku:

a) dokonywania wpłat na IKE co najmniej w pięciu dowolnych latach kalendarzowych albo
b) dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na pięć lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty;

2) w przypadku śmierci oszczędzającego — na wniosek osoby uprawnionej.

Po czwarte — oszczędzający, który dokonał wypłaty, nie może ponownie założyć IKE.

Uwaga: Wypłata środków zgromadzonych na IKE:

1) oszczędzającym urodzonym do dnia 31 grudnia 1945 r. następuje na wniosek oszczędzającego po spełnieniu warunku:

a) dokonywania wpłat na IKE w co najmniej trzech dowolnych latach kalendarzowych albo
b) dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na trzy lata przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty;

2) oszczędzającym urodzonym w okresie między 1 stycznia 1946 r. a 31 grudnia 1948 r. następuje na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat bądź nabyciu wcześniejszych uprawnień emerytalnych oraz spełnieniu warunku:

a) dokonywania wpłat na IKE co najmniej w czterech dowolnych latach kalendarzowych albo
b) dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na cztery lata przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty.

Środki zgromadzone na IKE można przemieszczać pomiędzy instytucjami uprawnionymi (tzw. wypłata transferowa).

Wycofanie (zwrot) środków z IKE może oczywiście nastąpić, na warunkach określonych w umowie o prowadzenie IKE, przed okresami określonymi w ustawie — spowoduje to jednak opodatkowanie uzyskanego w ten sposób dochodu podatkiem od zysków kapitałowych (dochód to oczywiście nie cała kwota — to dodatnia różnica pomiędzy kwotami wpłaconymi a kwotami otrzymanymi). Spowoduje to, że na środkach z IKE zostanie zrealizowany ustanowiony wcześniej zastaw — ustanowienie zastawu na środkach w IKE jest bowiem możliwe. Samo ustanowienie zastawu nie powoduje negatywnych konsekwencji, a to oznacza, że oszczędności zgromadzone na IKE można wykorzystać np. jako zabezpieczenie kredytu.

Dochody z IKE wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych...

Dochody uzyskane w związku z:  

• gromadzeniem i wypłatą środków przez oszczędzającego, 
• wypłatą środków dokonaną na rzecz osób uprawnionych do tych środków po śmierci oszczędzającego, 
• wypłatą transferową
  

(pod warunkiem gromadzenia ich tylko na jednym koncie) zwolnione są z podatku dochodowego od osób fizycznych.

Zwolnienie to zawarte jest w art. 21 ust. 1 pkt 58a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

...i wyłączone z podatku od spadków i darowizn

również w ustawie o podatku od spadków i darowizn pojawiło się odpowiednie wyłączenie: w art. 3 określającym, co nie podlega podatkowi od spadków i darowizn, dodano pkt 6: nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym.

Limit wpłat

Roczne limity wpłat podaje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (obecnie minister pracy i polityki społecznej) w obwieszczeniach publikowanych pod koniec roku w „Monitorze Polskim".

Limity (od początku możliwości wpłacania na IKE) kształtują się następująco:

• 3435 zł — w 2004 r.
• 3635 zł — w 2005 r.
• 3521 zł — w 2006 r.
• 3697 zł — w 2007 r.

R. Gabrysz

Zobacz również Ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (tekst ujednolicony po zmianach) na www.podatki.biz