CO TO JEST INSPEKCJA HANDLOWA (IH)

Inspekcja Handlowa jest organem kontroli powołanym do ochrony interesów i praw konsumentów oraz interesów gospodarczych państwa. Z racji przysługujących jej uprawnień kontrolnych w sektorze handlu i usług jest chyba najlepiej znaną z inspekcji, które sprawdzają rzetelność działań przedsiębiorców.

Inspekcja Handlowa to organ administracji rządowej. W jej skład wchodzi 16 wojewódzkich inspektoratów i 34 delegatury (patrz: adresy i telefony wojewódzkich inspektoratów i delegatur IH).
Realizacją zadań Inspekcji Handlowej zajmują się główny inspektor oraz wojewodowie i wojewódzcy inspektorzy.

Struktura Inspekcji Handlowej:

GŁÓWNE UPRAWNIENIA I OBOWIĄZKI INSPEKCJI HANDLOWEJ

Inspekcja Handlowa prowadzi działania, których głównym celem jest poprawa sytuacji rynkowej konsumenta oraz zapewnienie bezpieczeństwa konsumpcji (szczególnie w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia produktem niebezpiecznym).

IH kontroluje:

• legalność i rzetelność postępowania przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w produkcji, handlu i usługach,
• produkty znajdujące się w obrocie handlowym lub przeznaczone do wprowadzenia do takiego obrotu (kontrola w zakresie spełniania ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa, a także w zakresie oznakowania i zafałszowań),
• przestrzeganie przez sprzedawców detalicznych i hurtowych przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.

Przy IH funkcjonuje Krajowy System Informowania o Produktach Niebezpiecznych w zakresie produktów nieżywnościowych. Jest to sieć powiadamiania o niebezpiecznych produktach żywnościowych (informacje pozyskiwane przez Inspekcję Sanitarną) i nieżywnościowych.

Kontrola IH nie obejmuje kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych u producentów oraz kontroli jakości zdrowotnej środków spożywczych i używek (odrębne przepisy). Sprawuje natomiast nadzór nad jakością handlową artykułów rolno-spożywczych w obrocie detalicznym.

Inne działania IH w dziedzinie ochrony konsumentów to:

• podejmowanie mediacji oraz innych działań mających charakter interwencyjny w celu ochrony interesów i praw konsumentów,
• organizowanie i prowadzenie stałych polubownych sądów konsumenckich,
• prowadzenie poradnictwa konsumenckiego.

Stałe polubowne sądy konsumenckie

Stałe polubowne sądy konsumenckie są najlepszym miejscem do dochodzenia roszczeń konsumenckich. Rozpatrują spory o prawa majątkowe wynikające z umów sprzedaży produktów i świadczenia usług zawartych pomiędzy konsumentami i przedsiębiorcami. Niestety, aby sprawa mogła być rozstrzygana przez sąd polubowny, obie strony sporu muszą wyrazić na to zgodę. Bez tej zgody pozywający nie może wystąpić do sądu polubownego. Pozostaje jedynie przekazanie sprawy do sądu powszechnego.

Zaletą polubownych sądów konsumenckich jest przede wszystkim krótki termin oczekiwania na rozstrzygnięcie sporu (większość spraw jest załatwiana w ciągu 1-2 miesięcy) oraz niskie koszty sądowe.

Sądownictwo konsumenckie pojawiło się w 1992 roku. Sądy polubowne działają przy wojewódzkich inspektorach IH. Obecnie funkcjonuje 16 stałych polubownych sądów konsumenckich oraz 15 ośrodków zamiejscowych tych sądów.

SKARGI I WNIOSKI

Skargi i wnioski mogą być wnoszone do inspektoratu IH pisemnie, za pomocą telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokołu.

KONTROLA

Początek kontroli

Postępowanie kontrolne, realizowane przez Inspekcję Handlową, wszczyna i prowadzi inspektor. Działa on na podstawie pisemnego imiennego upoważnienia wydanego przez wojewódzkiego inspektora handlowego. Przed przystąpieniem do kontroli inspektor musi pokazać kontrolowanemu przedsiębiorcy lub jego przedstawicielowi legitymację służbową. Legitymacja służbowa uprawnia inspektora do wstępu i poruszania się w obiektach, pomieszczeniach oraz na terenie jednostki kontrolowanej. Inspektor nie musi uzyskiwać obowiązującej w firmie przepustki wewnętrznej, nie podlega także rewizji osobistej.

Kontrolę przeprowadza się w zasadzie w siedzibie kontrolowanego (w firmie, zakładzie pracy) oraz w miejscach i czasie wykonywania jego działalności. Jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia okoliczności sprawy, czynności kontrolne mogą zostać przeniesione do siedziby organu Inspekcji. Pracownicy IH mają obowiązek przeprowadzać kontrole w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowanie danej firmy.

Uprawnienia inspektora

W czasie postępowania kontrolnego inspektor handlowy może m.in.:

• badać akta, dokumenty, ewidencje i informacje w zakresie objętym kontrolą oraz żądać od kontrolowanego przedsiębiorcy lub jego przedstawiciela sporządzenia niezbędnych kopii oraz urzędowego tłumaczenia na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym,
• dokonywać oględzin terenów, obiektów, pomieszczeń, środków przewozowych, produktów i innych rzeczy w zakresie objętym kontrolą,
• legitymować osoby w celu stwierdzenia ich tożsamości,
• żądać od kontrolowanego lub jego przedstawiciela niezwłocznego usunięcia uchybień porządkowych i organizacyjnych,
• żądać od kontrolowanego przedsiębiorcy oraz jego przedstawiciela udzielenia w wyznaczonym terminie pisemnych i ustnych wyjaśnień,
• przesłuchiwać osoby w charakterze strony, świadka lub biegłego,
• zasięgać opinii biegłych, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli,
• zabezpieczać dowody, produkty, pomieszczenia i środki przewozowe,
• pobierać nieodpłatnie próbki produktów do badań,
• sprawdzić rzetelność obsługi poprzez dokonanie zakupu produktu lub usługi.

Obowiązki i prawa kontrolowanego

Kontrolowany przedsiębiorca powinien umożliwić inspektorowi rzetelne przeprowadzenie kontroli. Jego obowiązkiem jest m.in. potwierdzanie zgodności kopii z oryginałami akt, dokumentów, ewidencji.

Z kolej przedsiębiorca ma prawo oczekiwać, że uzyskane w trakcie kontroli informacje dotyczące stosowanej przez niego technologii lub stanowiące tajemnicę handlową będą chronione przez pracowników Inspekcji Handlowej, w oparciu o tajemnicę służbową. Ochrona tajemnicy służbowej nie dotyczy informacji, których ujawnienie jest niezbędne do usunięcia zagrożeń związanych z produktem lub usługą.

Jeżeli przedsiębiorca jest w posiadaniu produktów lub dokumentów objętych kontrolą Inspekcji Handlowej przeprowadzanej u innego przedsiębiorcy, na żądanie inspektora musi udostępnić te produkty lub dokumenty oraz umożliwić pobranie próbek do badań kontrolowanych produktów.

Po kontroli

Ustalenia poczynione podczas kontroli inspektor handlowy dokumentuje w protokole. Kontrolowany przedsiębiorca może zgłosić uwagi bezpośrednio do protokołu kontroli lub przedstawić je na piśmie w terminie 7 dni od dnia otrzymania protokołu do podpisu. Wojewódzki inspektor handlowy musi ustosunkować się do uwag zgłoszonych do protokołu kontroli nie później niż w terminie 14 dni od dnia ich wpłynięcia.

Odrębne protokoły sporządza się w przypadku pobrania próbek, dokonania oględzin oraz zabezpieczenia produktów, rzeczy i dokumentów.

Jeżeli jest to niezbędne dla usunięcia stwierdzonych i opisanych w protokole nieprawidłowości, wojewódzki inspektor handlowy wydaje zarządzenie pokontrolne (w formie decyzji). Przedsiębiorca ma obowiązek poinformować wojewódzkiego inspektora, w wyznaczonym terminie, o sposobie wykonania zarządzenia.

SANKCJE I KARY

W trakcie kontroli inspektor może zarządzić:

• ograniczenie wprowadzania produktów do obrotu,
• wstrzymanie wprowadzania produktów do obrotu,
• wycofanie produktów z obrotu,
• wstrzymanie świadczenia usług,
• niezwłoczne usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości,

jeśli wymaga tego bezpieczeństwo bądź interes konsumentów albo interes gospodarczy państwa.
Zarządzenie takie jest wydawane w drodze decyzji i podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Inspektor ma również prawo nakładać grzywny w drodze mandatu karnego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.) oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 2003 r. w sprawie nadania inspektorom Inspekcji Handlowej stosownych uprawnień (Dz. U. Nr 63, poz. 587).

Może także wystąpić z wnioskiem do komendanta policji z prośbą o pomoc, jeżeli jest to konieczne do przeprowadzenia czynności kontrolnych.

Osobie, która nie zastosuje się do decyzji wydanych przez inspektora handlowego, grozi odpowiedzialność karna: kara grzywny w wysokości 360 stawek dziennych lub kara pozbawienia wolności do 2 lat. Tej samej karze podlega osoba, która usuwa dowody lub produkty zabezpieczone w czasie kontroli.
Uniemożliwienie lub utrudnianie inspektorowi przeprowadzenia czynności kontrolnych skutkuje karą aresztu (do 30 dni) lub karą grzywny (w wysokości do 5000 zł).
Karę pieniężną (w wysokości do 5000 zł) może też zapłacić osoba, która wbrew żądaniu inspektora nie usuwa niezwłocznie uchybień porządkowych lub organizacyjnych stwierdzonych w toku kontroli.

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa o Inspekcji Handlowej z dnia 15 grudnia 2000 r. (Dz. U. z 2001, Nr 4, poz. 25, z późn. zm.).

Na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Inspekcji Handlowej można znaleźć informacje o:

• aktach prawnych regulujących tryb działania Głównego Inspektoratu Inspekcji Handlowej,
• przepisach prawnych dotyczących zadań Inspekcji Handlowej w zakresie kontroli produktów wprowadzanych do obrotu handlowego,
• aktach prawnych, których przestrzeganie kontroluje Inspekcja.

Magdalena Stec