11 marca 2008 r. i 24 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Grażyny G., dotyczącą zasad przyznawania premii uznaniowej w okresie pobierania zasiłku chorobowego. Trybunał orzekł, że art. 41 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Jednocześnie sędziowie zastrzegli, że chodzi o taką wykładnię spornego przepisu, która przewiduje, że w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego (w okresie przyjętym do jej ustalenia) nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi składników wynagrodzenia, od których pracownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, a które nie są wypłacane w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby albo zasiłku chorobowego.

Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że pracownik tytułem składki na ubezpieczenie chorobowe uiszcza 2,4 proc. tych składników wynagrodzenia, które z pewnością nie zostaną mu wypłacone w okresie pobierania zasiłku, co wynika albo wprost z układów zbiorowych pracy czy przepisów o wynagradzaniu, albo też z przemilczenia tej kwestii w wymienionych aktach.

Jednocześnie, zgodnie z kwestionowanym przepisem, tak jak był rozumiany i stosowany przez ZUS i sądy, do podstawy wymiaru zasiłku nie wlicza się tych składników wynagrodzenia, co do których układ zbiorowy pracy albo przepisy o wynagradzaniu milczą (nie zawierają postanowień) w kwestii ich zmniejszenia w okresie pobierania zasiłku. Tym samym praktycznie przepis ten prowadził do zaniżenia wypłacanego zasiłku w stosunku do pobieranego wynagrodzenia — stwierdzili sędziowie.

Regulacja skutkująca wypłaceniem choremu pracownikowi środków znacząco mniejszych, ze względu na niejasność albo brak stosownych postanowień układu zbiorowego pracy albo przepisów o wynagradzaniu, i bez badania sytuacji faktycznej, godzi w istotę prawa do zabezpieczenia społecznego — uznał TK.

ZUS i sądy rozstrzygające w przedmiocie należnego pracownikowi wynagrodzenia chorobowego i zasiłku winny ustalać, które składniki jego wynagrodzenia były faktycznie wypłacane w okresie przyjętym do obliczenia przeciętnego wynagrodzenia, które składniki zostały faktycznie obciążone składką na ubezpieczenie chorobowe i do których składników pracownik zachował prawo w okresie pobierania zasiłku chorobowego.

Skutkiem orzeczenia jest wynikająca z art. 190 ust. 4 Konstytucji możliwość wznowienia postępowań w sprawach, w których sądy orzekły opierając się na niekonstytucyjnym rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Natomiast w sprawach, w których nie toczyły się żadne postępowania, zastosowanie znajdują przepisy kodeksu pracy i ustawy zasiłkowej ustanawiające 3-letni okres przedawnienia roszczeń.

T.Sz., TK