Odpowiedzi na wszystkie pytania znajdziesz w ustawie z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2001 nr 100 poz. 1081 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą.

Kim jest konsument?

Zgodnie z art. 2 pkt. 4 ustawy, konsumentem jest każda osoba fizyczna, która zawiera umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą.

Kredyt konsumencki – czyli do jakich kredytów stosuje się ustawę?

Najprościej rzecz ujmując, kredyt konsumencki to każdy kredyt zaciągnięty na cele nie związane z działalnością gospodarczą. Zawarcie umowy pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą (niekoniecznie bankiem!) dotyczącej udzielenia lub przyrzeczenia udzielenia konsumentowi kredytu, na kwotę do 80 000 zł lub ich równowartości w innej walucie powoduje zawarcie umowy kredytu konsumenckiego (z pewnymi wyłączeniami zawartymi w uwagach). Zatem, za umowę o kredyt konsumencki ustawa uważa:

• umowę pożyczki,
• umowę kredytu - zgodnie z definicją zwartą w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939 ze zm.), „(…) poprzez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu”,
• umowę o odroczeniu konsumentowi spłaty zobowiązania pieniężnego,
• umowę, na mocy której świadczenie pieniężne konsumenta ma zostać spełnione później niż świadczenie kredytodawcy,
• umowę zobowiązującą kredytodawcę do zaciągnięcia zobowiązania od osoby trzeciej, a konsument do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia, 

UWAGA! W następujących przypadkach ustawa o kredycie konsumenckim nie ma zastosowania:

• wówczas, gdy konsument nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania lub innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu konsumenckiego,
• do umów, które dotyczą kredytów w wysokości mniejszej niż 500 zł i większej niż 80 000 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie niż waluta polska,
• do umów dotyczących odpłatnego korzystania z rzeczy lub praw, jeżeli umowa nie przewiduje przejścia własności rzeczy lub praw na konsumenta,
• do umów w postaci odroczenia terminu płatności za świadczenie niepieniężne, którego przedmiotem jest stałe lub sukcesywne dostarczanie energii elektrycznej, ciepła, paliw gazowych, wody, odprowadzenia nieczystości, wywóz śmieci lub świadczenie innych usług, jeżeli konsument zobowiązany jest do zapłaty za spełnione świadczenie w ustalonych odstępach czasu w trakcie trwania umowy,
• do umów przewidujących limit zadłużenia pożyczek i kredytów odnawialnych w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym lub w innych rachunkach oszczędnościowych innych niż rachunki kredytowe, (do umów tych stosuje się jedynie art. 11 Ustawy, który dotyczy 10-dniowego terminu odstąpienia od umowy).

Czy zakupy na raty to też forma kredytu konsumenckiego?

Tak. Zakupy na raty również podlegają przepisom kredytu konsumenckiego pod warunkiem, że kwota zaciągniętego zobowiązania jest niższa od 80 000 zł, a termin spłaty zobowiązania jest dłuższy niż trzy miesiące, a umowa nie dotyczy celów wykluczających zastosowanie ustawy, wymienionych uprzednio.

Kredytobiorco - czy wiesz jakie masz prawa?

Ustawa o kredycie konsumenckim daje kredytobiorcy następujące prawa:

• prawo do pełnej informacji na temat kredytu – umowa kredytu powinna być sporządzona na piśmie i zawierać wszystkie możliwe szczegóły (szerzej o prawach do pełnej informacji o kredycie w odpowiedzi na pytanie co powinna zawierać umowa);
• prawo do odstąpienia od umowy o kredyt - konsument ma prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 10 dni od jej podpisania w przypadku gdy umowa ta zawiera informację o możliwości odstąpienia od umowy, w innym przypadku konsument może odstąpić od umowy w terminie 10 dni, liczonych od momentu otrzymania informacji o tym prawie, nie później jednak niż 3 miesiące od daty zawarcia umowy. W przypadku, gdy konsument podpisał umowę kredytu konsumenckiego przeznaczonego na nabycie rzeczy lub usługi poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość i odstąpił od umowy zakupu, wówczas automatycznie odstąpił od umowy kredytu (UWAGA! Prawo nie przysługuje konsumentowi, gdy umowa o kredyt konsumencki dotyczy nabycia rzeczy lub prawa, których cena zależy wyłącznie od ruchu cen na rynku finansowym lub giełdowym);
• prawo do wcześniejszej spłaty tj. kredytobiorca uprawniony jest do spłaty kredytu przed terminem określonym w umowie, pod warunkiem zawiadomienia kredytodawcy o zamiarze wcześniejszej spłaty, nie później niż na trzy dni przed dokonaniem transakcji. Spłaty należy dokonać w terminie płatności raty;
• prawo do rozliczenia kosztów kredytu z tytułu wcześniejszej spłaty tj. kredytobiorca w przypadku kredytu oprocentowanego nie musi płacić oprocentowania za okres po spłacie kredytu, a w przypadku kredytu nieoprocentowanego ma prawo do zwrotu zapłaconych kredytodawcy prowizji i opłat proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas kredytowania. Kredytodawca ma 14 dni na rozliczenie się z kredytobiorcą w przypadku wcześniejszej spłaty zobowiązania.

Jak skorzystać z prawa odstąpienia od umowy kredytu?

Aby kredytobiorca mógł skorzystać z przysługującego mu prawa odstąpienia od kredytu, musi doręczyć na adres wskazany przez kredytodawcę oświadczenie o odstąpieniu od umowy (kredytobiorca wzór takiego oświadczenia powinien otrzymać od kredytodawcy w momencie podpisywania umowy) przed upływem przysługujących mu 10 dni. Jeśli kredyt został mu już wypłacony, koniecznie musi zwrócić jego całą kwotę kredytodawcy lub w sytuacji, gdy kredyt został wypłacony np. sprzedawcy czy innemu pośrednikowi kredytowemu, wtedy to on jest zobowiązany do zwrotu pieniędzy kredytodawcy, a od konsumenta może żądać zapłaty za towar.

Jakie są obowiązki przedsiębiorcy, który udzielił Ci kredytu?

Przedsiębiorca udzielający kredytu zobowiązany jest :

• zawrzeć umowę na piśmie, chyba, że odrębne przepisy przewidują inaczej (pamiętajmy jednak, że forma pisemna jest wskazana dla obu stron - chociażby dla celów dowodowych w przypadku sporu);
• niezwłocznie doręczyć konsumentowi umowę, a jeśli nie jest to możliwe w chwili jej zawarcia kredytodawca obowiązany jest wręczyć konsumentowi niepodpisany informacyjny egzemplarz umowy odpowiadający jej treści, a podpisany egzemplarz umowy dostarczyć kredytobiorcy w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od jej dnia zawarcia; 
• zawrzeć wszystkie informacje w umowie określone ustawą, a jeśli umowa dotyczy zakupu usług lub rzeczy wszelkie dodatkowe informacje;
• jeżeli nie ma możliwości podania konkretnej wysokości kosztów do których poniesienia zobowiązany jest konsument z tytułu zaciąganego kredytu, przedsiębiorca musi określić ich szacunkowa wysokość i okoliczności, od których zależy ich ostateczna wysokość, a także obowiązek zapłaty przez konsumenta;
• jeśli za zgodą kredytodawcy zadłużenie konsumenta z tytułu przekroczenia salda na rachunku bankowym za zgodą kredytodawcy utrzymuje się dłużej niż trzy miesiące, przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania konsumenta droga pisemną o rocznej stopie oprocentowania, innych kosztach kredytu i każdej zmianie.

Kiedy kredytodawca może wypowiedzieć umowę?

Gdy kredytobiorca spóźni się i nie zapłaci pełnych rat kredytu, za co najmniej dwa okresy płatności w terminie określonym w umowie, wówczas kredytodawca może wezwać, zgodnie z zasadami regulowanymi umową, do zapłaty zaległych rat lub ich części w terminie nie krótszym niż 7 dni od daty otrzymania wezwania. Jeśli wezwanie do zapłaty nie poskutkuje uiszczeniem zaległej kwoty, kredytodawca ma prawo wypowiedzieć umowę. Termin wypowiedzenia umowy nie może być krótszy niż 30 dni.

Podpisać nie podpisać – czyli co powinna zawierać umowa o kredyt?

Ustawa stanowi, że umowa powinna być zawarta na piśmie, a kredytodawca musi niezwłocznie doręczyć jej egzemplarz kredytobiorcy. Umowa pomiędzy kredytodawcą a kredytobiorcą powinna zawierać:

• imię i nazwisko konsumenta i jego adres oraz imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę) kredytodawcy, a gdy kredytodawcą jest osoba prawna, także określenie organu, który zarejestrował działalność kredytodawcy i numer w rejestrze, pod którym kredytodawca został wpisany,
• wysokość kredytu,
• zasady i termin spłaty kredytu,
• roczną stopę oprocentowania oraz warunki jej zmiany,
• opłaty i prowizje oraz inne koszty związane z udzielaniem kredytu w tym wysokość tzw. opłaty przygotowawczej, która nie jest zwracana w przypadku odstąpienia przez konsumenta od omowy o kredyt, a także warunki zmiany wysokości tych kosztów,
• informację o całkowitym koszcie kredytu i rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania,
• sposób zabezpieczenia, jeżeli umowa je przewiduje oraz opłaty należne kredytodawcy z tego tytułu,
• informację o pozostałych kosztach, do których zapłaty zobowiązany jest konsument w związku z zawartą umową,
• informację o łącznej kwocie wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany jest konsument,
• informację o uprawnieniu i skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta,
• informację o terminie, sposobie i skutkach wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy,
• informację o skutkach uchybienia postanowieniom dotyczących zasad i terminu spłaty kredytu,
• informację o rocznej stopie procentowej zadłużenia przeterminowanego i warunkach jej zmiany oraz innych kosztach ponoszonych przez konsumenta w związku z niewykonaniem przez niego zobowiązań z umowy tym o kosztach upomnień, wezwań do zapłaty, kosztach sądowych i postępowania egzekucyjnego. 

Wówczas, gdy kredyt przeznaczony jest na nabycie określonej rzeczy lub usługi, umowa powinna określać ponadto:

• opis rzeczy lub usługi,
• cenę nabycia rzeczy lub usługi, jeżeli zapłata nastąpiłaby za gotówkę, oraz cenę nabycia przy wykorzystaniu kredytu,
• część ceny, którą konsument jest zobowiązany zapłacić w gotówce,
• warunki, od których spełnienia uzależnione jest przejście własności rzeczy sprzedanej na konsumenta, jeżeli umowa sprzedaży została zawarta z zastrzeżeniem własności,
• informację, że kredyt jest dostępny wyłącznie od wskazanego przez sprzedawcę kredytodawcy, jeśli pomiędzy nimi została zawarta tzw. umowa na wyłączność.

Co w przypadku gdy poręczyłeś kredyt, a kredytobiorca go nie spłaca ?

Art. 10 pkt. 2 ustawy mówi, że w razie przejęcia albo przystąpienia do długu wynikającego z umowy o kredyt konsumencki, który został udzielony innej osobie, kredytodawca obowiązany jest poinformować go na piśmie o warunkach kredytu. Oznacza to, że poręczyciel jest na równi odpowiedzialny z osobą, której kredyt został udzielony, zatem w przypadku opóźniania się z jego spłatą, kredytodawca ma prawo wyboru od kogo będzie dochodzić zapłaty. Kredytodawca powinien poinformować poręczyciela o każdym opóźnieniu w spłatach kredytu, jeśli w umowie nie zostało zapisane inaczej, jednak sam fakt nie powiadomienia poręczyciela o zadłużeniu kredytobiorcy nie zwalnia go z przypisanej mu odpowiedzialności.

Co to jest całkowity koszt kredytu?

Art. 7 Ustawy określa całkowity koszt kredytu jako wszystkie koszty wraz z odsetkami, innymi opłatami i prowizjami, które konsument zobowiązuje się zapłacić za kredyt. Do całkowitego kosztu kredytu nie wlicza się:

• kosztów jakie ponosi konsument w związku z nie wywiązywania się z obowiązków umowy,
• kosztów związanych z nabyciem usługi lub rzeczy, które ponosi konsument niezależnie od faktu czy dokonuje zakupu z kredytu czy nie,
• kosztów wynikających ze zmian kursów walut,
• kosztów ustanowienia zabezpieczeń, z wyjątkiem kosztów ubezpieczenia kredytu,
• kosztów prowadzenia rachunku, z którego dokonywane są spłaty kredytu.

Co to jest rzeczywista roczna stopa oprocentowania?

Ustawa o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawcę obowiązek obliczenia rzeczywistej rocznej stopy procentowej na podstawie większości opłat.

Definicja rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania skonstruowana jest zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dyrektywy unijnej z dnia 22 lutego 1990 r. w sprawie ujednolicenia ustaw i przepisów wykonawczych Państw Członkowskich, dotyczących kredytów konsumenckich (Dz. Urz. WE nr L 61 z 10 marca 1990 r.) i brzmi następująco "(...) rzeczywista roczna stopa oprocentowania oznacza całkowity koszt kredytu konsumenckiego, wyrażony jako roczne oprocentowanie kwoty udzielonego kredytu".

Rzeczywistą roczną stopę oprocentowania bank oblicza zgodnie ze wzorem matematycznym określonym w załączniku do ustawy. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania daje kredytobiorcy informację o rzeczywistym koszcie korzystania z kredytu i umożliwia obiektywne porównanie kredytów różniących się oprocentowaniem, prowizją, czasem spłaty i wysokością innych opłat. Przy jej wyznaczaniu bank uwzględnia kwoty i czas ponoszonych przez kredytobiorcę kosztów, tj. spłaty odsetek, zapłaconych przez kredytobiorcę prowizji i opłat oraz innych kosztów ponoszonych przez kredytobiorcę z tytułu zaciągniętego kredytu.

Uwaga: Łączna kwota wszystkich opłat, prowizji oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki (z wyłączeniem udokumentowanych lub wynikających z innych przepisów prawa kosztów, związanych z ustanowieniem, zmianą lub wygaśnięciem zabezpieczeń i ubezpieczeń - w tym kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu), nie może przekroczyć 5% kwoty udzielonego kredytu konsumenckiego.

Bankowy tytuł egzekucyjny – co to jest?

Wiadomo, że każdy kredytobiorca zawierający umowę kredytową na ogół zakłada korzystny bieg zdarzeń i nie przewiduje trudności wynikających z konieczności wynikających z wywiązania się z zaciągniętego zobowiązania. Stąd też pojęcie bankowego tytułu egzekucyjnego umyka jego uwadze. Na szczęście, wiedza nie boli, a niewiedza często tak, zatem warto dowiedzieć się, że bankowy tytuł egzekucyjny stanowi prawną formę zgłoszenia powództwa. Jest szczególnym przywilejem banku w dochodzeniu należności, mającym zapewnić skuteczne i sprawne ich egzekwowanie. Bank korzystając z tego rodzaju zabezpieczenia wzmacnia swoje bezpieczeństwo finansowe oraz znacznie skraca procedurę dochodzenia roszczeń wobec własnych klientów. Art. 96-98 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939 ze zm.) uprawnia bank do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego na podstawie swoich ksiąg lub innej dokumentacji związanej z dokonywaniem czynności bankowych, tworząc tym samym podstawę prowadzenia egzekucji według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności, przeciwko osobie, która z bankiem bezpośrednio dokonywała czynności bankowej, albo jest wierzycielem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności bankowej wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz gdy roszczenie wynika bezpośrednio z czynności bankowej lub jej zabezpieczenia. Bank może wystawić tytuł egzekucyjny przeciwko poręczycielowi po spełnieniu przesłanek zawartych w art. 97 ust. 1, o ile poddał się on egzekucji, co oznacza, że warto poszukać czy w naszej umowie kredytowej jest o nim mowa, bo gdy ją podpiszemy zgadzamy się poddać tytułowi egzekucyjnemu.

Pamiętaj, że dochodzenie roszczenia od niesolidnego kredytobiorcy jest bardzo ułatwione, jeśli w umowie znalazła się właśnie ta klauzula o możliwości wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego.

Gdzie udać się po poradę gdy coś jest nie w porządku?

Po bezpłatną poradę w sprawie egzekwowania od kredytodawcy praw wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim konsument może udać się do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (www.uokik.gov.pl (info: 0800 800 008) lub do Federacji Konsumentów (www.federacja-konsumentow.org.pl  (022 827 11 73).


Darmowy kredyt?

Jeżeli w umowie o kredyt konsumencki brak jest elementów wymaganych przez ustawę w art. od 4 do 7,  konsument ma prawo na podstawie oświadczenia woli, przedłożonemu kredytodawcy, przekształcić umowę kredytu w tzw. kredyt darmowy. Oznacza to, że jest zobowiązany do zapłaty samej kwoty udzielonego kredytu plus opłaty, które bezpośrednio nie należą się kredytodawcy (np. ubezpieczenie czy zabezpieczenie kredytu), bez należnych kredytodawcy: oprocentowania, opłat i innych kosztów kredytu. Postanowienia dotyczące uprawnień tych szczególnych uprawnień konsumenta reguluje art. 15 ustawy.

Co ponadto warto wiedzieć o postępowaniu z kredytodawcą?

Nie bez przyczyny funkcjonuje opinia, że kredytodawcę należy traktować jak przyjaciela. Na pewno warto też bardzo uważnie przeczytać umowę kredytową zanim się ją podpisze. Jeśli jednak już ją podpiszesz, pamiętaj, aby przestrzegać terminów i zobowiązań. Jeżeli zajdzie niebezpieczeństwo przerwania spłacania kredytu najlepiej niezwłocznie skontaktować się z bankiem, ponieważ przy odpowiednio szybkiej informacji istnieją możliwości wynegocjowania korzystnych dla siebie warunków wyjścia z kłopotów - np. zmniejszenia wysokości spłacanych rat. Pozwoli to na terminowe wypełnienie zobowiązania wobec banku i nie narazi Cię na karne odsetki naliczane w przypadku zalegania ze spłatą. Zapewne nie unikniesz jednak w tym przypadku dodatkowych kosztów - spłata kredytu wydłuży się, w związku z czym jego koszt wzrośnie. Będzie to jednak dla Ciebie sytuacja dużo korzystniejsza niż zaprzestanie spłaty zaciągniętego zobowiązania.

Katarzyna Bigosińska

Zobacz również: Ustawa z dnia 20.07.2001 r. o kredycie konsumenckim