Każdego roku Izba przeprowadza kilkadziesiąt kontroli, których celem jest zidentyfikowanie problemów w relacjach obywateli z organami państwa. Po analizie sytuacji społeczno-gospodarczej Kolegium NIK wyznacza priorytetowe kierunki kontroli. To one określają zakres tematyczny konkretnych przedsięwzięć Izby.

Jednym z trzech priorytetowych obszarów zainteresowań Kolegium na lata 2009-2011 jest kierunek „Państwo sprawne i przyjazne obywatelowi”. W ramach tego obszaru NIK sprawdziła, jak sądy radzą sobie z rozpoznawaniem spraw wieczystoksięgowych oraz na jakim etapie realizacji jest projekt Nowa Księga Wieczysta.

Kontrole wykazały, że lawinowy wzrost spraw wpłynął na znaczące opóźnienia we wpisach. Wnioski rejestrowane były opieszale. Nie były przestrzegane również terminy nanoszenia zmian we wpisie, co zagrażało bezpieczeństwu obrotu nieruchomościami. Zmiana według przepisów powinna być naniesiona w ciągu 1 dnia - tymczasem niechlubnym rekordzistą był Sąd Rejonowy dla Wrocławia Krzyków, w którym opóźnienie wynosiło 298 dni.

Wdrożenie projektu Nowa Księga Wieczysta znacznie usprawniło i przyspieszyło wydawanie odpisów. Łatwiej jest także uzyskać wgląd do prowadzonych ksiąg. Kontrolerzy wykryli jednak, że system często się psuje, a usuwanie awarii trwa długo, co dodatkowo wydłuża czas rozpoznawania spraw.

Pod lupą kontrolerów znalazła się także pomoc udzielana repatriantom przez państwo. Otrzymują oni należne im wsparcie z opóźnieniem - średnio dopiero po 3 miesiącach. Poświadczenie obywatelstwa trwa zbyt długo, co znacznie wydłuża termin otrzymania pomocy. Badania ankietowe przeprowadzone przez NIK wśród repatriantów wykazały, że czują się oni rozczarowani realiami, jakie zastali po powrocie do ojczyzny.

Wyniki kontroli NIK pokazały również, jak załatwiane są skargi obywateli w wybranych, naczelnych organach administracji publicznej. Co piąta spośród zbadanych spraw została rozpatrzona po upływie miesięcznego terminu, a niektóre skargi rozpatrywane były przez osoby bezpośrednio zaangażowane w daną sprawę. Kontrolerzy zwrócili również uwagę na konieczność poprawy systemu informowania obywateli o ewentualnej przyczynie zwłoki i wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy.

T.Sz., NIK