Dobro rodziny wyraża się przede wszystkim w jej prawidłowym funkcjonowaniu. Ważna jest osobista sytuacja każdego z partnerów i ich wzajemny stosunek do siebie. W tym zakresie sąd bierze pod uwagę m.in. kwestię dojrzałości nieletniej do współżycia małżeńskiego, cechy osobiste przydatne w małżeństwie, posiadanie środków niezbędnych do utrzymania siebie i rodziny, przygotowanie do zawodu.

Postępowanie w tej sprawie ma charakter nieprocesowy. Wszczyna się je wyłącznie na wniosek zainteresowanej nieletniej. Rodzice i partner nieletniej są uczestnikami postępowania, ale nie mogą jej reprezentować. Wniosek składa się w wydziale rodzinnym i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania tej osoby, a w przypadku braku miejsca zamieszkania — w miejscu jej pobytu.

Pismo należy zatytułować „Wniosek na wyrażenie zgody na zawarcie związku małżeńskiego”, jako załączniki należy przedłożyć odpisy skrócone aktów urodzenia nieletniej i jej partnera. Nie ma jednolitego wzoru takiego wniosku, należy jednak przestrzegać kilku podstawowych zasad:

• pismo adresujemy do Wydziału Rodzinnego właściwego dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy Sądu Rejonowego

• należy wymienić imię, nazwisko oraz miejsce zamieszkania wnioskodawczyni i uczestników postępowania (jej rodziców i partnera)

• w treści należy wpisać prośbę o udzielenie zezwolenia małoletniej (imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia), córce (imiona i nazwisko rodziców), na zawarcie małżeństwa z partnerem (imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia partnera)

• w uzasadnieniu wniosku należy wpisać ponownie datę urodzenia wnioskodawczyni (odsyłając do załączonego odpisu aktu urodzenia), krótki opis jej obecnej sytuacji (uczy się, pracuje itp.), krótką charakterystykę związku z partnerem oraz główny powód wystąpienia z wnioskiem (np. ciążę, trudną sytuację rodzinną itp.). W przypadku ciąży należy załączyć zaświadczenie od lekarza. Jeżeli partner ma stałą pracę, dobrze jest poinformować o tym w uzasadnieniu i załączyć zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach wystawione przez pracodawcę. Dobrze jest poinformować także o zgodzie rodziców nieletniej na ślub, o ile ją wyrazili

• na końcu wniosku należy wymienić załączniki. Nie można także zapomnieć o odręcznym podpisie.

Do wniosku należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty w wysokości 100 zł. Opłatę można uiścić bezgotówkowo na konto sądu (numery rachunków bieżących dochodów sądów dostępne są na stronie www.ms.gov.pl), bezpośrednio w kasie sądu lub za pomocą znaków opłaty sądowej. Uiszczenie opłaty w kasie sądu potwierdza pracownik kasy stosowną adnotacją na oryginale wniosku. Znaki opłaty sądowej należy nakleić na wniosku, w wolnym miejscu.

Na podstawie art. 103 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z dnia 1 września 2005 r.) można ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji materialnej. W tym celu osoba ubiegająca się o zwolnienie musi złożyć wniosek na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.

Do wniosku (również tego ustnego) trzeba dołączyć oświadczenie, że nie jest się w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to trzeba złożyć na specjalnym formularzu. W razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie można ponownie domagać się zwolnienia, powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.

Ilość rozpraw uzależniona jest od liczby przesłuchiwanych świadków. Oprócz nieletniej, jej partnera i rodziców sąd może zadecydować o przesłuchaniu także innych osób bliskich przyszłym małżonkom. Sąd może także zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją osoby ubiegające się o udzielenie zezwolenia.

Postanowienie o udzieleniu zezwolenia zawiera określenie osoby wnioskodawcy oraz osoby, z którą małżeństwo ma być zawarte. Zezwolenie sądu ma charakter nieodwołalny — nie można go ani zmienić, ani uchylić w trybie wznowienia postępowania.

Postanowienie to przedstawia się kierownikowi urzędu stanu cywilnego, który na jego podstawie wydaje zaświadczenie o braku podstaw do zawarcia małżeństwa.

Na skutek zawarcia małżeństwa osoba niepełnoletnia uzyskuje pełnoletność i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.

Osoby niepełnoletnie mogą zawrzeć ślub kościelny, nie będzie on miał jednak skutków prawnych. Ksiądz zamierzający udzielić ślubu takim osobom musi wystąpić do ich rodziców o pisemną zgodę. Wymagana jest także zgoda biskupa ordynariusza na zawarcie małżeństwa, które nie może być uznane według prawa państwowego. W wyjątkowych przypadkach biskup może udzielić zgody na zawarcie małżeństwa małoletnich bez wiedzy ich rodziców albo wobec ich uzasadnionego sprzeciwu.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 Nr 9, poz. 59 z późn. zm.)
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 Nr 16, poz. 93 z późn. zm.)
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 Nr 43, poz. 296 z późn. zm.)
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 Nr 167, poz. 1398)
5. Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2006 Nr 27, poz. 199)

6. Kodeks Prawa Kanonicznego.

Anna Proksa