Oceń:

18 maja 2007 r.

Możliwości podejmowania pracy w Niemczech

Niemcy to od lat najpopularniejszy kraj, do którego Polacy wyjeżdżają w poszukiwaniu pracy. Niestety po naszej akcesji do Unii Europejskiej zdecydowano się tam na wyjątkowo długi okres przejściowy. Ograniczony dostęp do tamtejszego rynku pracy możemy mieć nawet do 2011 roku. Polacy poradzili sobie z tym problemem, wyjeżdżając do innych krajów, a Niemcy coraz bardziej odczuwają negatywne skutki swej polityki. Tamtejsi pracodawcy, którzy od lat zatrudniali Polaków, zaczynają cierpieć z powodu braku rąk do pracy. Niestety w najbliższym czasie nic się nie zmieni. Decyzje polityków podyktowane są oporem związków zawodowych i społeczeństwa. Strach przed pracownikami z zagranicy utrzymuje się mimo bardzo dobrej sytuacji gospodarczej Niemiec. Polacy mają jednak możliwości podejmowania pracy w tym kraju. Jakie? Sprawdźmy.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Uregulowania prawne w Unii Europejskiej zapewniają obywatelom pełną swobodę przemieszczania i podejmowania pracy w krajach członkowskich. Niektóre kraje zagwarantowały sobie w traktacie akcesyjnym okresy przejściowe dla obywateli państw, które przystąpiły do Unii 1 maja 2004 roku. Niemcy i Austria zdecydowały się na najdłuższy, 7 letni okres. Państwa tłumaczyły swe posunięcie koniecznością ochrony własnego rynku pracy. Weryfikacja ograniczeń następuje co 2, 3 lata. Obecnie okres przejściowy trwać będzie co najmniej do 2009 roku. Jest wysoce prawdopodobne, że zostanie utrzymany aż do samego końca, czyli do 1 maja 2011 roku.

Mimo wszystkich ograniczeń w Niemczech pracuje kilkaset tysięcy naszych rodaków. Duża część na czarno, część na podstawie podwójnego obywatelstwa, a część, zdobywając pracę zupełnie legalnie.

Prawne możliwości podejmowania pracy w Niemczech

Pozwolenie na pracę

Podjęcie legalnej pracy wymaga uzyskania pozwolenia na pracę. Pracodawcy, którzy wyrażą chęć zatrudnienia, muszą uzyskać zgodę we właściwej Agencji ds. Pracy (Bundesagentur für Arbeit). Pozwolenia nie są przyznawane automatycznie. Pracodawca musi wykazać, że nie znalazł na to stanowisko odpowiedniego kandydata z Niemiec lub innych starych państw Unii Europejskiej.

Agencja ds. Pracy zobowiązana jest do przeprowadzenia badania rynku uwzględniającego lokalne uwarunkowania na rynku pracy. Badanie musi stwierdzić, że zatrudnienie pracownika nie spowoduje ujemnych skutków dla struktury zatrudnienia na rynku pracy w regionie i w danym sektorze gospodarki. Prawo podkreśla, że nowi pracownicy muszą być zatrudnieni na identycznych warunkach jak pracownicy niemieccy. Pracodawca zobowiązany jest przekazywać urzędowi informacje na temat czasu pracy, wynagrodzenia i warunków zatrudnienia.

Obywatele państw, które wstąpiły do UE 1 maja 2004, mają zagwarantowane pierwszeństwo przed obywatelami państw trzecich w obsadzaniu stanowisk, których nie chcieli lub nie mogli obsadzić obywatele Niemiec lub 15 starych państw członkowskich.

Obowiązuje zasada, że osoba, która na podstawie pozwolenia na pracę przepracowała 12 miesięcy, uzyskuje nieograniczony dostęp do niemieckiego rynku pracy. Można je utracić po powrocie do Polski i podjęciu pracy w naszym kraju. Umowy zawierane są przeważnie na czas określony.

Istnieją grupy zawodowe cieszące się szczególnymi względami. Są to kucharze i wysoko wykwalifikowani specjaliści branży IT, zwłaszcza informatycy, naukowcy i kadra zarządzająca. Ułatwienia czekają też na specjalistów branży medycznej. W tych przypadkach pozwolenia na pracę wciąż jest konieczne. Wydawane jest jednak na bardzo złagodzonych zasadach.

Praca sezonowa

Polacy mają prawo do pracy sezonowej przez 4 miesiące w roku. Zatrudnione mogą być osoby mające minimum 18 lat. Według danych ambasady polskiej w Berlinie w 2006 roku w Niemczech pracowało 230 tys. Polaków. Liczba ta systematycznie spada, a zainteresowanie tym rodzajem pracy słabnie. W rekordowym 2004 roku do pracy sezonowej wyjechało aż 289 tys. obywateli naszego kraju. Polacy od lat stanowili najliczniejszą grupę pracującą w rolnictwie.

Pracę sezonową można wykonywać w branży rolniczej, ogrodniczej, sadowniczej, gastronomii i hotelarstwie, przetwórstwie i leśnictwie. W tych branżach można pracować przez 4 miesiące w roku. Do dziewięciu miesięcy w roku mogą pracować osoby zatrudnione przy objazdowych imprezach widowiskowych.

Zgodę na wykonywanie pracy sezonowej wydaje Centralne Biuro Pośrednictwa Pracy (ZAV) w Bonn. Od maja 2006 roku nie wymaga się pośrednictwa polskich urzędów w przypadku ofert skierowanych dla konkretnych osób (oferty imienne). Pracodawcy, którzy wyrazili zainteresowanie zatrudnieniem pracownika po otrzymaniu dokumentów z ZAV, bezpośrednio kontaktują się z przyszłym pracownikiem.

Przekazywaniem ofert pracy sezonowej zajmują się w Polsce Ochotnicze Hufce Pracy. Po oferty należy zgłaszać się tylko i wyłącznie do centrów edukacji i pracy młodzieży OHP. Nie oznacza to, że są one skierowane wyłącznie do ludzi młodych. Pracę może podjąć każdy spełniający kryteria zatrudnienia.

Pracodawca ma obowiązek zapewnienia pracownikowi dobrych warunków pracy, identycznych jak w przypadku pracowników niemieckich.

Pracownicy goście

Celem zatrudniania takich pracowników jest podnoszenie ich kwalifikacji zawodowych i językowych.

Zatrudnienie odbywa się na podstawie dwustronnej międzypaństwowej umowy, która dopuszcza zatrudnienie w ten sposób do tysiąca osób rocznie. Umowy zawierane są na czas 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia o 6 miesięcy. Pracownikiem gościem może być tylko raz w życiu osoba mająca od 18 do 40 lat i w sposób zadowalający władająca językiem niemieckim.

Pracę można podjąć wyłącznie w wyuczonym zawodzie. W niektórych przypadkach uznaje się też trzyletnie doświadczenie zawodowe.

Poszukiwanie pracy odbywa się za pośrednictwem Ochotniczych Hufców Pracy i Centralnego Biura Pośrednictwa Pracy (ZAV) w Bonn. Ze strony OHP informacje można uzyskać w centrach edukacji i pracy młodzieży OHP.

Gdy pracodawca sam występuje o zatrudnienie konkretnej osoby z Polski, kandydat po otrzymaniu umowy o pracę bezpośrednio od pracodawcy we własnym zakresie załatwia w Polsce formalności.

Pracownik gość musi być zatrudniony na takich samych warunkach jak pracownicy niemieccy. Po 12 miesiącach pracy Polacy uzyskują pełny dostęp do niemieckiego rynku pracy.

Wakacyjna praca studentów

Corocznie wojewódzkie urzędy pracy w Polsce dysponują określoną liczbą ofert wakacyjnej pracy dla studentów. W ten sposób pracować mogą jedynie studenci studiów stacjonarnych w wieku od 18 do 30 lat. Zatrudnienie musi trwać minimum 8 tygodni, a maksymalnie 3 miesiące. Pracować można jedynie podczas oficjalnych przerw semestralnych w Polsce. Pozwolenie na pracę uzależnione jest także od kontynuowania studiów po zakończeniu pracy.

Od studenta oczekuje się bardzo dobrej znajomości języka niemieckiego i doświadczenia w pracy.

Podczas pracy w Niemczech student musi posiadać dokumenty pozwalające stwierdzić, że jest studentem wyższej uczelni oraz trwanie przerwy semestralnej.

Pracę wakacyjną można podjąć wyłącznie za pośrednictwem ZAV, który współpracuje z wojewódzkimi urzędami pracy w Polsce. Raz do roku urzędy przeprowadzają rekrutację, najczęściej w grudniu i styczniu. Do wykorzystania jest określona pula ofert pracy. Chętni składają wnioski w wojewódzkich urzędach pracy. Wypełnione komplety dokumentów w całości przekazane zostają za pośrednictwem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w Warszawie do Centralnego Urzędu Pośrednictwa Pracy w Bonn, który poszukuje dla studentów pracodawcy. Z chwilą pozyskania pracodawcy student otrzymuje umowę o pracę bezpośrednio z ZAV na adres zamieszkania w Polsce.

Wynagrodzenie za pracę powinno być identyczne jak lokalne stawki. Warunki pracy nie mogą być mniej korzystne niż te obowiązujące niemieckich pracowników.

Niemieckie prawo daje także możliwość odbycia płatnych praktyk zawodowych. Inaczej jednak niż w przypadku pracy wakacyjnej praktyka musi być ściśle powiązana z kierunkiem studiów i odpowiednio kierowana merytorycznie przez niemieckiego pracodawcę na podstawie przedłożonego planu.

Zatrudnienie na podstawie umowy o dzieło

Taką możliwość dopuszcza umowa pomiędzy rządami obu państw. Przewiduje ona, że polskie przedsiębiorstwa mogą oddelegować swoich pracowników do pracy w Niemczech. Realizują oni wtedy umowę o dzieło. Pozwolenia udziela się z reguły na okres nie większy niż 2 lata.

Władze Niemiec i Polski ustalają specjalne limity dla przedsiębiorstw.

Opieka au pair oraz pomoc osobom wymagającym opieki

Osoby podejmujące taką pracę mogą zdobyć pozwolenie bez większych problemów. Osoba zatrudniana jest na okres do 3 lat w przypadku opiekunów i 1 roku w przypadku au pair. W trakcie pobytu możliwe jest uzyskanie zgody na zmianę pracodawcy.

Rodzina, w której przebywa opiekun, jest zobowiązana do zapewnienia mu zakwaterowania i wyżywienia.

Po przepracowaniu bez przerwy 12 miesięcy opiekunowie uzyskują nieograniczony dostęp do niemieckiego rynku pracy. Zasada ta nie dotyczy au pair.

Działalność gospodarcza

Obywatele polscy mogą bez żadnych przeszkód prowadzić działalność gospodarczą na terenie Niemiec. Z tej możliwości skorzystało bardzo wiele osób wcześniej pracujących nielegalnie.

Szczególnym zainteresowaniem cieszy się prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek, która odbywa się na uproszczonych zasadach. Nie ma obowiązku prowadzenia pełnej księgowości i sporządzania bilansu, a działalności nie trzeba wpisywać do rejestru handlowego.

W niektórych przypadkach prowadzenie działalności uwarunkowane jest posiadaniem specjalnej koncesji (gastronomia, transport, handel obwoźny, ubezpieczenia, ochrona, usługi dla osób niedołężnych, handel bronią, produkcja lekarstw), uznaniem kwalifikacji rzemieślniczych lub kwalifikacji zawodowych.

Działalność gospodarcza podlega rejestracji w Urzędzie ds. Gospodarczych (Gewerbeamt/Wirtschaftsamt) właściwym dla siedziby danej firmy.

W Niemczech istnieją także inne rodzaje działalności gospodarczej. Jednym z nich jest możliwość założenia spółki cywilnej, spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki akcyjnej, przedstawicielstwa i oddziału przedsiębiorstwa oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Jak poszukiwać pracy?

Pracy można poszukać już w Polsce. Ofertami dysponują zarówno państwowe instytucje, jak i prywatne agencje pośrednictwa pracy. Jest to prostszy i tańszy sposób niż poszukiwanie pracy na miejscu w Niemczech.

Ofertami zatrudnienia pochodzącymi głównie z europejskiej sieci EURES dysponują wojewódzkie urzędy pracy. Urząd w Katowicach dysponuje przykładowo ofertami dla techników drzewnych, czeladników oraz lekarzy. Są to jednak oferty otwarte, a więc niezbędny jest kontakt bezpośrednio z pracodawcą.

Z pośrednictwa WUP-ów korzystają studenci chcący wyjechać podczas wakacji do pracy w Niemczech. Nabór chętnych odbywa się zazwyczaj na przełomie starego i nowego roku. Przykładowo w województwie śląskim ostatni nabór trwał od 15 grudnia do 5 stycznia. Katowicki oddział dysponował 98 ofertami pracy. Zainteresowanie ofertą wyraziło 107 osób, natomiast uzupełnione dokumenty aplikacyjne złożyło 84 studentów. Jak widać są spore szanse na znalezienie zatrudnienia tą właśnie drogą. WUP w tym przypadku pełni rolę pośrednika.

Od jesieni 2006 roku realizację zadań wynikających z umów i uzgodnień bilateralnych o wzajemnym zatrudnianiu obywateli przejęły Ochotnicze Hufce Pracy. Dlatego osoby chcące podjąć pracę sezonową lub wyjechać do Niemiec w charakterze pracownika gościa powinni kontaktować się z regionalnymi centrami edukacji i pracy młodzieży OHP, które dysponują ofertami pracy. W 2007 roku OHP dysponuje ponad 500 ofertami pracy sezonowej, głownie w rolnictwie (np. zbiór truskawek, szparagów), gastronomii, hotelarstwie oraz przy obsłudze imprez objazdowych (np. rozkładanie sprzętu). Od początku roku wykorzystano ponad 300 ofert, a zainteresowanie jest spore. W większości wymagana jest minimum podstawowa znajomość języka.

Swoją ofertę mają także prywatne biura pośrednictwa pracy. Szczególne zapotrzebowanie jest na wykwalifikowanych pracowników fizycznych oraz na inżynierów różnych specjalności. Tamtejsza gospodarka rozwija się ostatnio całkiem dobrze, czego efektem jest wciąż niezaspokojony głód inżynierów, zwłaszcza najnowszych dziedzin nauki i techniki. Warto korzystać z usług renomowanych lub sprawdzonych agencji pośrednictwa.

Podobne metody możemy stosować, poszukując pracy już za granicą. Państwo dysponuje siecią urzędów zatrudnienia, rozsianych po całym kraju i zajmujących się doradztwem i pośrednictwem. Można skorzystać z pomocy doradcy zawodowego lub doradcy europejskich służba zatrudnienia EURES. Doradztwem EURES zajmuje się w Niemczech 89 osób.

Bez problemu można skorzystać z pomocy prywatnych agencji pośrednictwa pracy. Ich usługi są najczęściej płatne. Aby zostać klientem agencji, należy podpisać umowę, która określa wysokość opłat i zasady udostępniania ofert.

Pracy można szukać indywidualnie u przedsiębiorców lub rolników, zwiększa to jednak koszty. Ofert, w tym ofert indywidualnych, można również poszukiwać w prasie i portalach internetowych.

Warunki pracy

Niemcy to kraj socjalny o bardzo silnej pozycji związków zawodowych, dzięki czemu osoby pracujące cieszą się sporymi zarobkami i bezpieczeństwem socjalnym. Prawo wymaga od pracodawców, aby zatrudniali pracowników z zagranicy na identycznych zasadach. W praktyce nie jest to regułą.

Niemieccy pracodawcy bardzo unikają zatrudniania pracowników na stałe. Pracownika z dużym stażem pracy bardzo trudno zwolnić, np. osoba z 20-letnim stażem może liczyć na 7-miesięczne wypowiedzenie.

Obowiązująca jest pisemna umowa o pracę. Określa ona warunki, czas pracy i wynagrodzenie.

Po 6 miesiącach pracy otrzymujemy prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego w skali roku. Jeszcze lepsze warunki zawierają często umowy zbiorowe, dzięki którym urlop wydłuża się nawet do 30 dni. Na urlopie otrzymujemy identyczne wynagrodzenie jak podczas normalnej pracy.

Tygodniowy czas pracy wynosi 39 godzin. Niemcy pracują krócej w piątki. Układy zbiorowe skracają często czas pracy do 38,5 godziny lub krócej. Prawo dopuszcza nadgodziny, za które otrzymuje się wyższe wynagrodzenie.

Zarobki

Średnia płaca w 2006 roku wynosiła 15,55 euro na godzinę. Wyraźna różnica panuje między byłym NRD a RFN. We wschodnich landach średni zarobek to 11,44 euro za godzinę, a na zachodzie 16,2 euro za godzinę.

Zarobki osób pracujących w rolnictwie lub w zawodach niewymagających kwalifikacji są oczywiście mniejsze: średnio od 5,4 euro do 7 euro za godzinę. Specjaliści otrzymują więcej, zwłaszcza w wielkich koncernach. W zależności od stażu pracy i wyników można liczyć na 30-60 tysięcy euro rocznie.

Szczegółowe zasady wypłaty wynagrodzeń określają najczęściej układy taryfowe negocjowane corocznie przez związki zawodowe i pracodawców.

Podatki

Obowiązuje tutaj dosyć skomplikowany podatek progresywny. Większość dochodów objęta jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych, który łączy kwoty wszystkich dochodów pomniejszone o liczne odpisy. Podatek obejmuje wpływy z gospodarki leśnej i rolnej, prowadzenia działalności przemysłowej, pracy samodzielnej i niesamodzielnej, dzierżawy i najmu oraz dochodów z posiadania udziałów w spółkach cywilnych, komandytowych i handlowych.

Najniższa stawka podatkowa wynosi 15 proc. i rośnie wraz ze wzrostem dochodów do 42 procent. Wysokość podatku nie jest prostym przełożeniem wysokości dochodów. Obliczeń dokonuje się za pomocą specjalnych tabel lub programów.

Dochód roczny do 7664 euro (dane z roku 2005) jest zwolniony z podatku. Osoby zarabiające więcej zobowiązane są do zapłaty podatku. Przy dochodzie większym niż 52 152 euro rocznie podatnicy zapłacą maksymalną stawkę 42 procent.

Polska i Niemcy podpisały umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Podatek VAT ma wysokość 19 procent.

Koszty codziennego życia

Większość Niemców wynajmuje swoje mieszkania, nie powinno być więc żadnych problemów ze znalezieniem odpowiedniego lokalu. Oferta jest bardzo szeroka, a ceny bardzo zróżnicowane (zależą od standardu i lokalizacji). Generalnie ceny zmieniają się wraz z szerokością geograficzną. Najdroższe jest południe (zwłaszcza Monachium), gdzie za kawalerkę płaci się od 400 do 600 euro miesięcznie. Na północy kraju może być to nawet 50 proc. tej sumy.

Najtańsze mieszkania znajdują się w blokach, a najdroższe w starym i luksusowym budownictwie. Warto zwrócić uwagę na stan mieszkania. Może się okazać, że w bardzo tanim lokum, które jednak będzie miało stare okna i kiepską izolację, wszystkie zaoszczędzone pieniądze wydamy na ogrzewanie. Energia jest w Niemczech bardzo droga.

Ofert najlepiej szukać w Internecie, gazetach (zwłaszcza weekendowe) lub w agencjach nieruchomości.

Dużą popularnością cieszą się tak zwane wspólnoty mieszkaniowe. Są to grupy ludzi wynajmujących razem duże mieszkania. Wynajęcie pokoju w takim mieszkaniu to koszt 100-300 euro miesięcznie. Ofert najlepiej szukać w Internecie lub na lokalnych uczelniach wyższych (liczne tablice ogłoszeń).

Produkty spożywcze i gospodarcze są droższe niż w Polsce, ale dzięki sieciom tanich supermarketów można znacznie zredukować koszty. Godne polecenia jest Aldi lub znane w Polsce Lidl i Plus. Osoby prowadzące skromne i oszczędne życie mogą wydać tygodniowo około 50 euro. Miesięczne wydatki wynoszą 200-250 euro.

Niemcy to kraj o dobrze zorganizowanym transporcie publicznym. Podstawę krajowej sieci komunikacyjnej stanowią koleje państwowe — bardzo szybkie i nowoczesne, ale jednocześnie drogie. Istnieją jednak sposoby na tanie podróże pociągiem: można wybierać pomiędzy licznymi promocyjnymi biletami regionalnymi. Istnieje też bilet (Schönes-Wochenende-Ticket), dzięki któremu można przejechać nawet całe Niemcy za 33 euro (na jednym bilecie może podróżować 5 osób naraz, faktycznie płaci się więc nawet około 6 euro (bilet jest ważny w weekendy). Normalne bilety należy kupować na długo przed planowanym terminem podróży. Są wtedy dużo tańsze.

Niemcy to naród, który sformalizował instytucję autostopu. Bardzo popularny jest tutaj portal internetowy, na którym możemy znaleźć osoby posiadające samochód i planujące podróż w tym samym kierunku co my. Taki transport kosztować nas może od 10 do 20 euro i na dłuższych trasach jest bardzo opłacalny.

Komunikacja miejska jest dobrze zorganizowana i w wielu przypadkach darmowa (np. studenci). Bilet normalny kosztuje w Berlinie 2,7 euro (dzienny — 6,3 euro, miesięczny — 86 euro). W średnim mieście na północy kraju zapłacimy około 2,4 euro za bilet jednorazowy i 60 euro za bilet miesięczny.

Bardzo popularnym środkiem transportu w miastach są rowery. Praktycznie wszędzie istnieją gęste sieci komfortowych ścieżek rowerowych, a kierowcy bardzo uważają na rowerzystów. Tani miejski rower możemy kupić na targowisku (koszt od 10 do 50 euro).

Dla kogo praca w Niemczech?

Zamknięcie rynku pracy nie wychodzi Niemcom na dobre. Polacy coraz częściej wybierają kraje oferujące lepsze zarobki i pełną wolność zatrudnienia. Pracownik sezonowy może zarobić tutaj około 5,4 euro za godzinę. W Wielkiej Brytanii stawki są podobne, walutą jest jednak dużo więcej warty funt. Dodatkowym atutem Brytyjczyków jest brak biurokratycznych procedur.

Szanse na stabilną i bardzo dobrze płatną pracę mają poszukiwani specjaliści: lekarze, inżynierowie, naukowcy. W pozostałych dziedzinach Niemcy w dalszym ciągu zazdrośnie strzegą swej pracy i przywilejów socjalnych.

Przydatne linki

Ambasada Niemiec w Warszawie

Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa

Ambasada RP w Berlinie

Strona zawierająca informacje o kraju

Strona Federalnej Agencji ds. Pracy

Serwis Urzędów Pracy w Polsce

Ochotnicze Hufce Pracy

Kalkulator do obliczania wysokości podatku dochodowego

Portal z ogłoszeniami drobnymi (oferty wynajmu mieszkań)

Portal z ofertami przejazdów prywatnym samochodem (internetowy autostop)

Serwis kolei państwowych