Umowa offsetowa z Lockheed Martin Corporation, podpisana 18 kwietnia 2003 r. w związku z kontraktem na dostawy 48 samolotów F-16, jest jak dotąd największą zawartą przez polski rząd. Ustala ona pulę projektów, które mogą być zaliczone na poczet offsetu, o łącznej wartości offsetowej (według stanu na 31 grudnia 2008 r.) ponad 9,7 mld dol. Z puli tej koncern LMC zobowiązany jest zrealizować projekty o wartości offsetowej co najmniej 6 mld dol., stanowiącej równowartość kosztów zakupu samolotów. Realizacja zobowiązań LMC ma nastąpić w 3 etapach w ciągu 10 lat. W I etapie LMC miała zrealizować zobowiązania za 3 mld dol.

Zdaniem NIK, strona polska nie była właściwie przygotowana do negocjacji umowy offsetowej. Brak wiedzy i doświadczenia skutkował wadliwym wyborem projektów i zobowiązań. W latach 2004-2008 wprowadzano kilka razy duże zmiany zarówno liczby, jak i wartości projektów. Mimo to wynegocjowane zmiany nadal nie dają gwarancji uzyskania właściwych efektów pozostałych do wykonania zobowiązań. Ponadto Ministerstwo Gospodarki we właściwym czasie, tj. w okresie jej negocjowania i realizacji I etapu, nie opracowało kryteriów oceny efektów realizacji umowy z LMC. Prace nad stworzeniem odpowiednich mierników podjęto dopiero w kwietniu 2008 r.

Dotychczasowa realizacja umowy - zdaniem NIK - nie zagraża wypełnieniu całości zobowiązań umowy z LMC o wartości offsetowej 6 mld dol., do końca 2008 r. zrealizowano bowiem 83 proc. wartości zobowiązań. Nie ma natomiast gwarancji maksymalizacji efektów offsetu z punktu widzenia potrzeb modernizacyjnych polskiej gospodarki. Tempo wykonywania zobowiązań w latach 2003 - 2008 było zróżnicowane. Było ono znacznie niższe w zakresie offsetu bezpośredniego, tj dostawy uzbrojenia lub sprzętu wojskowego przedsiębiorstwom o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym, gdzie zagraniczny dostawca nawet nie rozpoczął wykonywania szeregu zobowiązań.

Przykłady nierozpoczętych projektów dotyczą m.in. systemu łączności radiowej "Tetra" (rząd nie podjął dotąd decyzji dotyczących budowy i wdrożenia takiego systemu), modernizacji Wojskowych Zakładów Lotniczych w Bydgoszczy (konieczna była zmiana umowy; w WZL-Bydgoszcz będzie centrum serwisowania F-16) czy systemu wspierania eksportu małych i średnich przedsiębiorstw do USA (LMC nie podjął żadnych działań, ale oczekiwał, że polskie firmy same znajdą zamówienia, a LMC zaliczy je sobie jako zrealizowany offset).

Izba za udane uznała m.in. projekt zrealizowany w Grupie "Lotos" (pozyskanie licencji technologicznych dla dużego projektu inwestycyjnego, który pozwala na wzrost przerobu ropy naftowej i produkcję diesla i paliwa lotniczego - proekologicznych, bardziej rentownych, o dużych perspektywach rynkowych) oraz dwa projekty w General Motors w Gliwicach (transfer technologii, zatrudnienie około 1 tys. osób w fabryce i ochrona około 5-6 tys. miejsc pracy u dostawców, uruchomienie seryjnej produkcji samochodów przeznaczonych na eksport).

T.Sz., NIK