Piątek, 19 IX 2014 r.
Nr 141/2014 (1758)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 

29 listopada 2006 r.

Obowiązek alimentacyjny

Problem alimentów należy do najbardziej drażliwych tematów w naszym kraju. Oficjalne zadłużenie osób zobowiązanych do płacenia alimentów wynosi około 8 miliardów złotych, a więzienia pełne są dłużników alimentacyjnych. Z drugiej strony osoby, którym świadczenia się należą, nie posiadają odpowiednich informacji i możliwości. Nie wiedzą, gdzie szukać i gdzie się udać. Powszechnie przyjęło się uważać, że alimenty przysługują dzieciom. Mało osób jednak wie, że o pomoc ubiegać się mogą także rodzice, dziadkowie, a nawet rodzeństwo. Warto usystematyzować informacje, które przydadzą się zarówno osobom zobowiązanym do płacenia alimentów, jak i tym, którzy tego typu świadczeń potrzebują.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczenia środków utrzymania osobie, która nie jest w stanie utrzymać się sama albo znajduje się w niedostatku. Obowiązek płacenia alimentów spoczywa najczęściej na najbliższej rodzinie. Są to krewni w linii prostej: rodzice, dziadkowie, a także dzieci i wnuki. W dalszej kolejności alimenty płaci także rodzeństwo.


Podstawy prawne

W większości przypadków taki obowiązek wynika z więzi i poczucia obowiązku pomiędzy członkami rodziny, którzy wzajemnie sobie pomagają. Czasami jednak kontakty nie układają się normalnie. Takie przypadki regulowane są prawnie.


Podstawy prawne zawarte są w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym z dnia 25 lutego 1964 roku. Kodeks ten reguluje wszystkie aspekty życia rodzinnego, a w dziale trzecim opisany jest dokładnie obowiązek alimentacyjny.


Sytuacje, w których osoba zobowiązana nie płaci alimentów, organem, który zgodnie z prawem polskim umocowany jest do prowadzenia egzekucji jest komornik działający przy sądzie rejonowym. Praca komornika regulowana jest wieloma dodatkowymi aktami prawnymi, których nie będziemy tu przytaczać. Ostatnie lata przyniosły duży problem osób nagminnie unikających płacenia swych zobowiązań, wobec których postępowanie komornicze było bezskuteczne. Dlatego 22 kwietnia 2005 roku uchwalona została ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Określa ona sposoby postępowania wobec takich osób i instrumenty mające pomóc im uzyskać zdolność do spłacenia zobowiązań. Wyczerpanie narzędzi oferowanych przez ta ustawę oznacza dla dłużnika alimentacyjnego wejście w konflikt z prawem karnym. Uporczywe niepłacenie zasądzonych alimentów jest przestępstwem na mocy art. 209 § 1 Kodeksu karnego, za które grozi kara pozbawienia wolności do 2 lat.


Komu i w jakiej sytuacji przysługują alimenty

Alimenty należą się przede wszystkim krewnym w linii prostej i rodzeństwu. W takich przypadkach pomocy mogą się domagać:


— dzieci od rodziców lub dziadków,
— rodzice od swych dzieci, a w dalszej kolejności wnuków,
— rodzeństwo od rodzeństwa,
— dzieci pozamałżeńskie od obojga rodziców.


Obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności najbliższych krewnych, czyli na przykład rodziców, potem dziadków, a na końcu rodzeństwo.


Gdy osoby nie są związane więzami rodzinnymi, alimenty należą się w określonych przypadkach:


— matce pozamałżeńskiego dziecka (niezależnie od tego, czy znalazła się w niedostatku) od ojca dziecka w wysokości kosztów 3-miesięcznego utrzymania matki w okresie porodu,
— osobie przysposobionej od osoby przysposabiającej i odwrotnie, a także w pewnych przypadkach od krewnych osoby przysposobionej lub przysposabiającej,
— pasierbowi, ojczymowi i macosze, jeśli przemawiają za tym zasady współżycia społecznego.


Alimenty przysługują także małżonkom po rozwodzie, po unieważnieniu małżeństwa i w czasie separacji. Podstawowe znaczenie ma kwestia określenia winnego rozpadu związku. Żadnych roszczeń nie może mieć oczywiście osoba, która została uznana za jedynie winną. Jeśli sąd nie orzekł winnych, lub jeśli wina leży po stronie obydwu małżonków, sytuacja jest analogiczna do roszczeń pomiędzy krewnymi. Osoba skarżąca powinna udowodnić, że żyje w niedostatku. W sytuacji, gdy osoba niewinna żąda alimentów od osoby winnej, nie ma obowiązku udowodnienia, że popadła w niedostatek. Winny małżonek powinien zapobiec pogorszeniu sytuacji majątkowej osoby poszkodowanej. Obowiązek alimentacyjny pomiędzy byłymi małżonkami wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu lub jeśli osoba uprawniona zawrze nowy związek małżeński. Nie dotyczy to sytuacji, w której zobowiązanym do płacenia jest osoba winna lub współwinna.


Jak uzyskać alimenty dla dziecka?

Obowiązek utrzymania i wychowania dzieci ciąży przede wszystkim na rodzicach. Są oni do tego zobowiązani automatycznie od chwili narodzin dziecka. W przypadku żądania alimentów od biologicznego ojca, który nie jest mężem matki, niezbędne jest ustalenie ojcostwa. Już w pozwie o ustalenie ojcostwa możliwe jest domaganie się alimentów.


Alimenty od rodziców należą się dzieciom niezależnie od tego, czy żyją w niedostatku i powinny zapewnić dziecku taki poziom życia, na jakim żyją rodzice. Obowiązek alimentacyjny w tym przypadku to nie tylko świadczenie pieniężne, ale także konieczność zapewnienia dziecku utrzymania i wychowania. Nie ustaje on wraz z uzyskaniem pełnoletności przez dziecko i trwa do momentu, gdy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Jeśli dziecko zamierza kontynuować naukę, rodzice mają obowiązek pomocy. Gdy dziecko jest niepełnosprawne, obowiązek alimentacyjny może trwać przez całe życie dziecka.


Obowiązek alimentacyjny najczęściej rozkłada się po równo na każdego z rodziców. Jednak w sytuacji, gdy rodzice żyją osobno, pojawia się duża dysproporcja. Rodzic, z którym dziecko żyje na co dzień, w sposób naturalny zaspokaja jego potrzeby, sprawując nad nim codzienną opiekę. W takiej sytuacji drugi z rodziców powinien łożyć na utrzymanie dziecka.


Gdy dziecko jest niepełnoletnie, pozew o alimenty składa zazwyczaj jedno z rodziców. Pełnoletnie dziecko powinno już samo przejąć odpowiedzialność w ustalaniu alimentów.


Jeśli rodzice z jakichś powodów nie wypełniają obowiązku alimentacyjnego, istnieje możliwość zażądania świadczeń od dziadków, a w dalszej kolejności od rodzeństwa rodziców i ich rodzin.


Sprawę świadczeń pieniężnych można załatwić polubownie, na przykład na drodze umowy notarialnej, albo sądownie. Tego typu spory rozstrzygają sądy rejonowe w wydziałach rodzinnych i nieletnich w miejscach właściwych dla zamieszkania dziecka lub osoby pozwanej. Osoby uprawnione (powód) zarówno w postępowaniu sądowym, jaki egzekucyjnym korzystają ze zwolnienia z kosztów. W pozwie muszą znaleźć się następujące informacje:


— dokładne dane osoby domagającej się alimentów oraz osoby pozwanej,
— kwota, jakiej się domagamy,
— skonkretyzowane potrzeby uprawnionego do alimentów,
— możliwości finansowe osoby zobowiązanej (zawód, kwalifikacje, sytuacja majątkowa, tryb życia).


Do pozwu dołączamy odpowiednie załączniki:


— odpisy pozwu dla każdej ze stron postępowania,
— odpisy aktów stanu cywilnego,
— odpisy poprzedniego wyroku, umowy alimentacyjnej lub ugody sądowej stwierdzającej alimenty,
— wszelkie dokumenty uzasadniające roszczenia, czyli zaświadczenia dotyczące kosztów utrzymania i wychowania uprawnionego do alimentów,
— zaświadczenia o wysokości zarobków osób opiekujących się dzieckiem uprawnionym do alimentów.


Polskie prawo daje także możliwość rodzicom pełnoletniego dziecka wystąpienia o zniesienie obowiązku alimentacyjnego. Dzieje się tak, jeśli zachodzi podejrzenie, że dziecko celowo przedłuża okres otrzymywania świadczeń, na przykład nie podejmując pracy, lub przedłuża celowo okres nauki.


Wysokość alimentów ustalana jest w każdym przypadku indywidualnie. Uwzględnia nie tylko potrzeby dziecka, ale również możliwości osoby pozwanej. W swym postępowaniu sąd bierze pod uwagę fakt, że rodzice zobowiązani są zapewnić dziecku takie same warunki, w jakich sami żyją. Uprawniona osoba powinna mieć zabezpieczone nie tylko środki niezbędne do życia, ale także pozwalające funkcjonować w dotychczasowym środowisku (na przykład studenckim).


Wysokość świadczeń ustala się nie tylko w oparciu o faktyczne dochody, ale bierze pod uwagę także zarobki, jakie mógłby osiągać pozwany przy pełnym zaangażowaniu swych sił i chęci.


Podczas ustalania wysokości alimentów sądy biorą także pod uwagę osobiste starania zobowiązanego rodzica. Duże znaczenie maja starania, które podejmuje rodzic w zakresie wychowania dziecka. Rodzic, który jest z dzieckiem na co dzień, interesuje się jego wynikami w szkole czy zabiera je na wakacje będzie obciążony niższym obowiązkiem alimentacyjnym niż osoba, która całkowicie zerwała kontakt z dzieckiem.


Wysokość świadczeń sąd określa albo jako pewien ułamek wynagrodzenia, albo podaje konkretną kwotę. Dodatkowo możliwe jest zastrzeżenie, że alimenty nie mogą być niższe niż pewna konkretna kwota. Pierwsze rozwiązanie jest korzystne w przypadku, gdy osoba pozwana ma stałą pensję i pracuje w jednym miejscu. W takiej sytuacji wraz ze wzrostem wynagrodzenia wzrastają także alimenty. Nie jest to korzystne rozwiązanie, jeśli zobowiązany uzyskuje różne dochody z wielu źródeł. Comiesięczne ustalanie kwoty jest bardzo uciążliwe.


O zmianę wysokości alimentów mogą wnosić zarówno osoby uprawnione, jak i zobowiązane do alimentacji. Uzasadnieniem mogą być wzrastające potrzeby dorastającego dziecka lub pogarszająca się sytuacja płatnika alimentów. Oceną zasadności zmian zajmie się sąd w nowym postępowaniu.


Mniej powszechne przypadki

Obowiązkiem nie tylko moralnym, ale również wynikającym z przepisów prawa jest obowiązek zapewnienia pomocy rodzicom lub dziadkom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej i stali się niezdolni do normalnej egzystencji.


Podstawowym warunkiem, który trzeba spełnić jest fakt znalezienia się w niedostatku. Sprawa nie jest więc już tak oczywista, jak w przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci. Niedostatek powstaje nie tylko wtedy gdy osoba nie posiada żadnych środków do życia, ale również wtedy gdy nie potrafi zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Może to być osoba, która nie posiada środków z tytułu wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty czy dochodów z własnego majątku. Sąd nie uzna jednak roszczeń za uzasadnione, jeśli osoba chcąca skorzystać z alimentacji nie podejmuje dostępnej pracy zarobkowej odpowiedniej do jej zdrowia i kwalifikacji.


Wysokość alimentów w każdym przypadku ustalana jest przez sąd indywidualnie. Brane są pod uwagę sytuację życiową i potrzeby osoby domagającej się alimentów oraz możliwości osób pozwanych. Wysokość świadczeń zależy także od ilości potomstwa.


Gdy sytuacja ulega zmianie, każda ze stron może się domagać zmiany wysokości zasądzonych alimentów. Zmianą, która usprawiedliwia żądanie podwyższenia świadczeń może być wzrost usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, jak i wzrost dochodów osoby płacącej alimenty. Sytuacja odwrotna jest przesłanką do obniżenia obowiązku alimentacyjnego. W celu zmiany wysokości świadczenia wnosi się pozew o podwyższenie lub obniżenie alimentów do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania powoda lub pozwanego.


Obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności najbliższą rodzinę w linii prostej, a następnie rodzinę z linii bocznej. Dlatego w pierwszej kolejności świadczeń powinniśmy żądać od dzieci. Jeśli z jakiegoś powodu dzieci nie są w stanie sprostać temu obowiązkowi, do płacenia zobowiązane są wnuki. Po wyczerpaniu powyższych opcji istnieje możliwość domagania się świadczeń od rodzeństwa i ich rodzin.


Co grozi za niepłacenie alimentów?

Osoba uchylająca się od płacenia zasądzonych alimentów staje się dłużnikiem alimentacyjnym. W takiej sytuacji należy zwrócić się osobiście lub pisemnie do sekretariatu wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego o wydanie wyroku wraz z klauzulą wykonalności. Z takim dokumentem udajemy się do komornika. Egzekucja świadczeń może być także wszczęta z urzędu przez sąd rejonowy. W takim wypadku sąd z urzędu nadaje wyrokowi klauzulę wykonalności, a wierzycielowi dostarcza z urzędu tytuł wykonawczy. Postępowanie wobec takich osób podobne jest do większości egzekucji świadczeń pieniężnych. Ze względu jednak na społeczne znaczenie spraw alimentacyjnych postępowanie wykazuje szereg odrębności, a komornik dysponuje narzędziami i wsparciem, które pomagają trwale rozwiązać problem.


Podstawą działalności organów mających zapewnić wypełnianie obowiązku alimentacyjnego przez osobę do tego zobowiązaną reguluje głównie ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej z 1 czerwca 2005 roku.


Gdy egzekucja jest bezskuteczna, co oznacza, że nie udało się wyegzekwować należności za okres trzech ostatnich miesięcy, komornik sądowy jest zobowiązany do poinformowania wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, w którym dłużnik zamieszkuje, o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności. Władze gminy mają natomiast obowiązek przekazać komornikowi wszelkie informacje istotne dla skuteczności postępowania.


Władze samorządowe mają obowiązek monitorowania efektów pracy komornika i informowanie sądu o ewentualnych przypadkach opieszałości. Komornik nie rzadziej niż raz na pół roku informuje prezesa sądu o swoich działaniach.


W sytuacji bezsilności komornika nowa ustawa zakłada udział w postępowaniu policji, ośrodka opieki społecznej i urzędu pracy. Policja zobowiązana jest do ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania dłużnika, a ośrodek opieki społecznej przeprowadza wywiad środowiskowy, mający na celu określenie aktualnej sytuacji życiowej zobowiązanego i możliwości spłaty zadłużenia. Gdy taka osoba nie ma możliwości spłaty zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, władze lokalne zwracają się do urzędu pracy o zbadanie możliwości aktywizacji zawodowej. W razie braku takiej możliwości władze zwracają się do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadzie robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.


Osoba, która odmawia podjęcia znalezionej dla niej pracy naraża się już na ściganie za przestępstwo określone w kodeksie karnym. Chodzi o tak zwane przestępstwo niealimentacji. Dzieje się tak często w sytuacji, gdy dłużnik pracuje „na czarno” i podjęcie pracy oferowanej przez urząd jest dla niego bardzo nieopłacalne.


Inne formy nacisku


W przypadku ścigania dłużnika za przestępstwo niealimentacji władze lokalne mogą wystąpić do starosty o zatrzymanie prawa jazdy takiej osoby. Na podstawie tego wniosku starosta wydaje decyzje, a zwrot prawa jazdy możliwy jest dopiero po ustaniu przyczyn zatrzymania, czyli wtedy gdy dłużnik zacznie spłacać swe zadłużenie.


Władze lokalne po otrzymaniu informacji o ściganiu za przestępstwo niealimentacji mogą wytoczyć powództwo przeciwko osobom, które według Kodeksu rodzinnego w dalszej kolejności są zobowiązane do obowiązku alimentacyjnego. Są to krewni w linii prostej i rodzeństwo. Ośrodek pomocy społecznej powinien wtedy przeprowadzić wywiad środowiskowy, badający możliwości spłaty zadłużenia przez te osoby. Jest to bardzo skuteczna metoda zmuszenia dłużnika do płacenia. Najbliższa rodzina wywiera bowiem często bardzo silny nacisk na taką osobę.


Egzekucja świadczeń

W przypadku prawomocnego wyroku należności alimentacyjne mogą być wyegzekwowane nawet wbrew woli osoby do tego zobowiązanej. Komornik ma możliwości egzekucji z rachunku bankowego dłużnika oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę.


W przypadku rachunku bankowego komornik przejmuje prawa do rachunku wynikające z umowy o rachunku bankowym zawartej z bankiem. W pierwszej kolejności komornik przesyła do banku (oddział lub inna jednostka organizacyjna), w którym dłużnik ma rachunek, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej, wynikającej z posiadania rachunku bankowego. Komornik ma obowiązek dokładnie wskazać osobę, której mają być przekazane pieniądze. Może to być osoba uprawniona do alimentów lub sam komornik. Komornik ma również obowiązek poinformować dłużnika o zajęciu jego wierzytelności na rachunku bankowym. Taka informacja stanowi dla dłużnika zakaz rozporządzania rachunkiem bankowym do wysokości należności, której domaga się osoba uprawniona do alimentów. Zakaz wypłat z rachunku nie obejmuje wypłat za wynagrodzenie za pracę dla pracowników, a także wypłat z tytułu innych alimentów i rent alimentacyjnych.


Wynagrodzenie za pracę podlega egzekucji w wymiarze trzech piątych jego wysokości. W pewnych przypadkach egzekucji mogą podlegać także stypendia czy wsparcia pieniężne. Emerytury także mogą podlegać egzekucji. W pełnej wysokości podlegają egzekucji premie i nagrody oraz wkłady oszczędnościowe.


Szczególną sytuacją jest przebywanie osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych w zakładzie karnym. W takiej sytuacji wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio dyrektorowi zakładu karnego, który zobowiązany jest wypłacać osobie uprawnionej wynagrodzenie za pracę dłużnika lub pieniądze z depozytu więziennego. Po odliczeniu kosztów utrzymania i opodatkowania do egzekucji wolne jest 60 proc. wynagrodzenia.


Podstawowe obowiązki komornika

— przeprowadzanie z urzędu dochodzenia mającego na celu ustalenie zarobków i stanu majątkowego dłużnika oraz miejsca zamieszkania,
— jeśli środki okażą się bezskuteczne, komornik ma obowiązek zawiadomić policję, aby ta przeprowadziła dochodzenie i ośrodek pomocy społecznej, który przeprowadza wywiad środowiskowy,
— komornik nie ma prawa umorzyć postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności,
— ma obowiązek regularnie sprawdzać stan majątkowy dłużnika, a odstęp pomiędzy tymi ustaleniami nie może być dłuższy niż jeden rok.


Mateusz Grabowski




OPINIE UŻYTKOWNIKÓW


Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach