Przepisy ustawy, dotyczące obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin, stosuje się również do obywateli państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz innych państw, które nie należą do Unii Europejskiej, ale na podstawie umów zawartych ze Wspólnotą Europejską korzystają ze swobodnego przepływu osób oraz członków ich rodzin (są to: Norwegia, Islandia, Lichtenstein oraz Szwajcaria).

Członek rodziny, w rozumieniu ustawy, to:

• małżonek obywatela UE,
• zstępny (dziecko, wnuk, prawnuk) obywatela UE lub zstępny jego małżonka mający mniej niż 21 lat lub pozostający na utrzymaniu jego lub współmałżonka,
• wstępny (rodzic, dziadek) obywatela UE lub wstępny jego małżonka pozostający na utrzymaniu jego lub współmałżonka.

PRZEKROCZENIE GRANICY

Obywatel Unii Europejskiej może wjechać i przebywać na terytorium Polski do trzech miesięcy na podstawie ważnego dokumentu podróży lub innego dokumentu potwierdzającego jego tożsamość i obywatelstwo.

Członek rodziny niebędący obywatelem Unii może wjechać do Polski na podstawie ważnego dokumentu podroży oraz wizy. W trakcie pobytu na terytorium RP do trzech miesięcy członek rodziny obywatela UE obowiązany jest posiadać ważny dokument podróży.

Wniosek o wydanie wizy wjazdowej w celu przebywania lub dołączenia do obywatela Unii Europejskiej członek rodziny składa do konsula lub komendanta placówki Straży Granicznej. Obowiązek posiadania wizy nie dotyczy obywateli państw, z którymi Polska zawarła umowę międzynarodową o częściowym lub całkowitym zniesieniu obowiązku wizowego.

Obywatelowi UE lub członkowi rodziny niebędącemu obywatelem UE można odmówić wjazdu na terytorium Polski, w przypadku gdy:

• jego dane znajdują się w wykazie cudzoziemców, których pobyt w naszym kraju jest niepożądany lub
• nie posiada dokumentu, na podstawie którego może przebywać na terenie Polski, chyba że udowodni w inny, niebudzący wątpliwości sposób, że jest uprawniony do korzystania ze swobody przepływu osób.

Decyzję o odmowie wjazdu na terytorium RP wydaje komendant placówki Straży Granicznej. Od jego decyzji przysługuje cudzoziemcowi odwołanie do komendanta głównego Straży Granicznej.


OBOWIĄZEK MELDUNKOWY

Przed upływem czwartej doby od chwili przekroczenia granicy Polski obywatel UE ma obowiązek zameldowania się na pobyt czasowy, jeżeli przebywa poza hotelem lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z pracą, nauką, leczeniem czy wypoczynkiem.


PRAWO POBYTU POWYŻEJ TRZECH MIESIĘCY

Obywatelowi UE przysługuje prawo pobytu w Polsce przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli:

• jest małżonkiem obywatela polskiego,
• studiuje lub odbywa szkolenie zawodowe w Polsce i jest objęty powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz posiada wystarczające środki finansowe,
• jest pracownikiem lub osobą pracującą na własny rachunek na terytorium Polski (w tej sytuacji prawo pobytu rozciąga się na członka rodziny przebywającego w Polsce z obywatelem Unii),
• posiada przyrzeczenie wydania zezwolenia na pracę na terytorium RP (w przypadku obywateli UE, wobec których mają zastosowanie ograniczenia w dostępie do rynku pracy na podstawie umów międzynarodowych),
• jest objęty powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym albo jest osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej i posiada wystarczające środki finansowe do utrzymania siebie i członków rodziny na terytorium RP, bez potrzeby korzystania ze świadczeń pomocy społecznej (w tej sytuacji prawo pobytu rozciąga się na małżonka i dziecko pozostające na utrzymaniu obywatela UE lub jego małżonka, przebywających z nim w Polsce).

Jeżeli pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dłuższy niż trzy miesiące, obywatel UE jest obowiązany zarejestrować swój pobyt, a członek jego rodziny, niebędący obywatelem UE, powinien wystąpić o przyznanie mu karty pobytu członka rodziny obywatela UE.

Wniosek o zarejestrowanie lub wydanie karty pobytu członka rodziny obywatela UE cudzoziemiec składa osobiście u wojewody właściwego ze względu na miejsce zamierzonego pobytu nie później niż w następnym dniu po upływie trzech miesięcy od dnia wjazdu na terytorium Polski. Wymóg osobistego złożenia wniosku nie dotyczy małoletniego.

Niezbędne dokumenty:

• czytelnie wypełniony wniosek o zarejestrowanie pobytu obywatela Unii Europejskiej (formularz wniosku można pobrać tutaj lub w odpowiednim oddziale urzędu wojewódzkiego),
• kserokopia ważnego dokumentu podróży lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo wnioskodawcy,
• potwierdzenie zameldowania (kserokopia posiadanej karty pobytu),
• dokumenty dotyczące miejsca planowanego zamieszkania (np. akt własności, umowa najmu lub użyczenia),
• dowód poświadczający posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego,
• potwierdzenie posiadania środków niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu bez potrzeby korzystania ze świadczeń pomocy społecznej (np. karta kredytowa, wyciąg z konta bankowego).

Do wniosku o zarejestrowanie pobytu oprócz dokumentów wymienionych powyżej należy dołączyć:

a) w przypadku małżeństwa z obywatelem polskim:

• aktualny akt małżeństwa,
• kopię dowodu osobistego lub paszportu współmałżonka,

b) w przypadku pracy:

• pisemne oświadczenie pracodawcy lub podmiotu upoważnionego do powierzenia obywatelowi Unii wykonywania pracy lub zaświadczenie o wykonywaniu pracy, wskazujące okres zatrudnienia, umowę o pracę,
• przyrzeczenie wydania zezwolenia na pracę w Polsce (w przypadku obywateli UE, w stosunku do których mają zastosowanie ograniczenia w dostępie do rynku pracy na podstawie umów międzynarodowych),
• odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, jeżeli odrębne przepisy wymagają takiego wpisu do rejestru, albo inny dokument poświadczający wykonywanie wolnego zawodu,

c) w przypadku studiów lub szkolenia zawodowego:

• zaświadczenie państwowej lub niepaństwowej szkoły wyższej o przyjęciu na studia lub skierowanie na szkolenie zawodowe.

Członek rodziny niebędący obywatelem Unii Europejskiej, który ubiega się o kartę pobytu członka rodziny obywatela UE, zobowiązany jest złożyć:

• czytelnie wypełniony wniosek o wydanie karty pobytu członka rodziny obywatela UE,
• pięć aktualnych kolorowych zdjęć o wymiarach 4,5 x 3,5 cm, przedstawiających osobę bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami, lewy półprofil,
• kserokopię ważnego dokumentu podróży,
• kserokopię dokumentu podróży obywatela UE, do którego cudzoziemiec dołącza lub z którym przebywa na terytorium Polski,
• dokument potwierdzający stopień pokrewieństwa z obywatelem UE (akt urodzenia, akt zawarcia związku małżeńskiego),
• potwierdzenie zameldowania (kserokopia posiadanej karty pobytu),
• dokumenty dotyczące miejsca planowanego zamieszkania (np. akt własności, umowa najmu lub użyczenia),
• dowód poświadczający posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego,
• potwierdzenie posiadania środków niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu bez potrzeby korzystania ze świadczeń pomocy społecznej.

Dołączone do wniosków załączniki i dokumenty sporządzone w języku obcym powinny być składane wraz z ich tłumaczeniem na język polski, dokonanym przez tłumacza przysięgłego.


ZAŚWIADCZENIE O ZAREJESTROWANIU POBYTU OBYWATELA UE I KARTA POBYTU

Obywatelowi UE, którego pobyt został zarejestrowany, wojewoda wydaje zaświadczenie o zarejestrowaniu pobytu. Członek rodziny obywatela UE otrzymuje kartę pobytu ważną przez pięć lat.

Opłata za wydanie:

• zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE wynosi 1 zł,
• karty pobytu członka rodziny obywatela UE — 30 zł,
• opłatę należy uiścić na konto urzędu wojewódzkiego.

Wymiana dokumentów:
Obywatel UE lub członek jego rodziny jest zobowiązany wystąpić do właściwego terytorialnie wojewody z wnioskiem o wymianę zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE lub karty pobytu członka jego rodziny w przypadku zmiany danych w nich zamieszczonych lub zniszczenia dokumentów. Karta pobytu podlega także wymianie w przypadku zmiany wyglądu jej posiadacza, utrudniającej ustalenie jego tożsamości, oraz upływu terminu ważności.

Opłata za wymianę:

• zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu wynosi 1 zł,
• karty pobytu członka rodziny obywatela UE — 30 zł.

PRAWO STAŁEGO POBYTU

Po upływie pięciu lat nieprzerwanego pobytu na terytorium RP obywatel Unii Europejskiej nabywa prawo stałego pobytu. Wraz z obywatelem Unii prawo to, po pięciu latach legalnego przebywania w Polsce, nabywa również członek jego rodziny niebędący obywatelem UE.

Pobyt uważa się za nieprzerwany, w przypadku gdy przerwy w nim nie przekroczyły łącznie sześciu miesięcy w roku. Pobytu w Polsce nie przerywa opuszczenie terytorium kraju na okres dłuższy niż określony powyżej z powodu:

• odbycia obowiązkowej służby wojskowej albo
• ważnej sytuacji osobistej (w szczególności ciąży, porodu, choroby, studiów, szkolenia zawodowego, oddelegowania), która wymaga pobytu poza granicami Polski, pod warunkiem że okres ten nie jest dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy.

Możliwe jest również nabycie prawa stałego pobytu przed upływem pięciu lat. Dotyczy to jednak wyjątkowych sytuacji zawodowych lub rodzinnych. Szczegółowe uregulowania zawiera Ustawa z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (art. 45).

Obywatel UE, który ubiega się o prawo stałego pobytu na terytorium RP, zobowiązany jest złożyć:

• czytelnie wypełniony wniosek o wydanie dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu,
• kserokopię ważnego dokumentu podróży albo innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo cudzoziemca,
• dokumenty poświadczające pięcioletni nieprzerwany pobyt na terytorium RP,
• potwierdzenie zameldowania (kserokopia posiadanej karty pobytu),
• dokumenty dotyczące miejsca planowanego zamieszkania (np. akt własności, umowa najmu lub użyczenia),
• dowód poświadczający posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego,
• potwierdzenie posiadania środków niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu bez potrzeby korzystania ze świadczeń pomocy społecznej (np. karta kredytowa, wyciąg z konta bankowego).

Przy składaniu wniosku członek rodziny obywatela UE obowiązany jest przedstawić dodatkowo:

• pięć aktualnych kolorowych zdjęć o wymiarach 4,5 x 3,5 cm,
• dokumenty potwierdzające stopień pokrewieństwa z obywatelem UE, z którym przebywa na terytorium Polski (akt urodzenia, akt zawarcia związku małżeńskiego),
• oryginał ważnego dokumentu podróży.

DOKUMENT POTWIERDZAJĄCY PRAWO STAŁEGO POBYTU I KARTA STAŁEGO POBYTU

Obywatelowi UE, który nabył prawo stałego pobytu, wydaje się na jego wniosek dokument potwierdzający prawo stałego pobytu. Wniosek należy złożyć osobiście u wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu obywatela UE.

Członkowi rodziny niebędącemu obywatelem UE, który nabył prawo stałego pobytu, wydaje się na jego wniosek kartę stałego pobytu członka rodziny obywatela UE. Zainteresowany składa wniosek osobiście do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu obywatela UE przed upływem terminu ważności karty pobytu członka rodziny obywatela UE.

Wymóg osobistego złożenia wniosku nie dotyczy małoletniego.

Dokument potwierdzający prawo stałego pobytu i karta stałego pobytu członka rodziny obywatela UE są ważne 10 lat.

Za wydanie ww. dokumentów pobiera się opłatę w wysokości 30 zł.

Dokument potwierdzający prawo stałego pobytu wydawany jest niezwłocznie po złożeniu wniosku, a karta stałego pobytu członka rodziny obywatela UE — nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia wniosku.

Wymiana dokumentów:
Obywatel UE lub członek jego rodziny obowiązany jest wystąpić do właściwego terytorialnie wojewody z wnioskiem o wymianę dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu lub karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE w przypadku:

• zmiany danych w nich zamieszczonych,
• uszkodzenia,
• zaistnienia innej okoliczności utrudniającej ustalenie tożsamości posiadacza,
• upływu terminu ważności.
  

Unieważnienie dokumentów:
Wojewoda, w drodze decyzji administracyjnej, może unieważnić dokument potwierdzający prawo stałego pobytu lub kartę stałego pobytu członka rodziny obywatela UE, jeżeli:

• zostały one wydane na podstawie podrobionych, przerobionych dokumentów albo fałszywych informacji,
• pobyt obywatela UE lub członka jego rodziny w Polsce stanowi poważne zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony porządku publicznego,
• w przypadku karty stałego pobytu: związek małżeński członka rodziny niebędącego obywatelem UE z obywatelem UE został zawarty dla pozoru lub członek rodziny opuścił Polskę na okres dłuższy niż dwa kolejne lata.

Dokumenty w razie unieważnienia lub zgonu ich posiadacza należy niezwłocznie zwrócić organowi, który je wydał, tj. wojewodzie.


PRZEPISY KARNE

Zgodnie z art. 81 ww. ustawy osoba, która:

• nie dopełnia obowiązku zarejestrowania pobytu na terytorium Polski,
• uchyla się od obowiązku posiadania albo wymiany karty pobytu członka rodziny obywatela UE lub karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE,
• wbrew obowiązkowi nie zwraca karty pobytu członka rodziny obywatela UE, dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu lub karty stałego pobytu członka rodziny obywatela UE,

podlega karze grzywny.


PODSTAWA PRAWNA

1) Ustawa z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz.U. nr 144, poz. 1043),
2) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 sierpnia 2006 r. w sprawie wniosku i dokumentów w sprawach prawa pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz.U. nr 154, poz. 1105),
3) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za wydanie lub wymianę zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela Unii Europejskiej oraz karty pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej (Dz.U. nr 160, poz. 1133).

Magdalena Stec