Środa, 20 VIII 2014 r.
Nr 124/2014 (1741)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 


31 sierpnia 2007 r.

Odprawa emerytalna (rentowa)

Odprawa emerytalna (rentowa) to jednorazowe, obowiązkowe świadczenie pieniężne przysługujące pracownikowi od pracodawcy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę (art. 921 Kodeksu pracy). Prosty z pozoru przepis w praktyce rodzi wiele wątpliwości i nieporozumień. Wątpliwości te częściowo próbuje wyjaśnić orzecznictwo Sądu Najwyższego, dotyczące zasadności przyznania odprawy emerytalnej.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Przesłanki uzyskania odprawy emerytalnej (rentowej)

Kluczem do prawidłowego odczytania art. 921 Kodeksu pracy jest interpretacja zwrotu „rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę (rentę)".


Kodeks pracy – wyciąg

Rozdział IIIa Odprawa rentowa lub emerytalna

Art. 921. § 1. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

§ 2. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.


Warunki nabycia prawa do rent i emerytur zostały uregulowane w Ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.) oraz w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.).

Z bogatego orzecznictwa sądowego wynika, że przejście na emeryturę (rentę) to stan, w którym pracownik w związku uzyskaniem uprawnień emerytalnych (rentowych) przestaje być aktywnym zawodowo, uzyskując status emeryta (rencisty). Pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę lub emeryturę powinien zachodzić związek przyczynowy.

I tak przyjmuje się, że spełnienie warunków uprawniających do emerytury (renty) nie będzie oznaczać przejścia na emeryturę (rentę), w sytuacji gdy pracownik nie rozwiązał jeszcze stosunku pracy. Przepisy nie wprowadzają bowiem obowiązku rozwiązania stosunku pracy z chwilą spełnienia warunków uprawniających do emerytury (renty). Co więcej orzecznictwo sądowe wskazuje, że nawet pobieranie świadczeń emerytalnych (rentowych) przy jednoczesnym pozostawaniu w stosunku pracy nie jest równoznaczne z przejściem na emeryturę (rentę). Oznacza to, że pracownik, który po nabyciu uprawnień emerytalnych z różnych względów nie chce kończyć swojej aktywności zawodowej, będzie mógł wystąpić o odprawę w późniejszym czasie.

Powyższe potwierdzają orzeczenia SN z 6 sierpnia 1998 r. (III ZP 22/98, OSN 1998/24/713), z 4 czerwca 2002 r. (I PKN 346/01, Pr. Pracy 2003/1/35) oraz z 6 maja 2003 r. (I PK 223/02, Mon. Praw. 2004/3/10).

W orzecznictwie SN utrwalił się również pogląd, że warunkiem koniecznym uzyskania prawa do odprawy nie jest rozwiązanie stosunku pracy w następstwie uzyskania uprawnień emerytalnych (rentowych). Zdaniem SN, wystarczy, że między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem renty inwalidzkiej lub emerytury występuje określone następstwo czasowe. Szczególnie dotyczyć to będzie sytuacji, w których rozwiązanie stosunku pracy następuje po upływie okresu zasiłkowego w związku z długotrwałą chorobą. W takim wypadku pracownik, z którym pracodawca rozwiązał stosunek pracy, a następnie któremu przyznano prawo do renty inwalidzkiej, będzie mógł domagać się odprawy rentowej od byłego pracodawcy (orzeczenia SN z 29 maja 1989 r., III PZP 19/89, oraz z 7 stycznia 2000 r., III ZP 18/99).

Warunkiem uzyskania przez pracownika odprawy jest rozwiązanie stosunku pracy z pracodawcą, przy czym rozwiązanie stosunku pracy nie może nastąpić z winy pracownika (art. 55 § 11 k.p.), a także na mocy porozumienia stron przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego. Nie ma znaczenia dla przyznania odprawy, czy przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest zamiar uzyskania odprawy.

Prawo do odprawy rentowej nie będzie przysługiwać w związku z przejściem pracownika na rentę rodzinną.

W razie zbiegu odprawy emerytalnej z odprawą przysługującą w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (np. przy zwolnieniach grupowych) pracownikowi przysługują obie odprawy.

Wysokość odprawy

 
Odprawa emerytalno-rentowa ma charakter świadczenia powszechnego, a więc świadczenia przysługującego wszystkim pracownikom bez względu na sposób nawiązania stosunku pracy (umowa o pracę, wybór, powołanie, mianowanie), których stosunek pracy ustał w warunkach określonych art. 921 k.p.

Zasadniczo odprawa przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia (art. 921 § 1 k.p.). Wysokość tego wynagrodzenia ustala się tak, jak ekwiwalent pieniężny za urlop (§ 2 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy — Dz. U. Nr 62, poz. 289). Odprawę w wysokości wyższej niż przewidziana w Kodeksie pracy może wprowadzić obowiązujący w zakładzie pracy układ zbiorowy pracy lub regulamin wynagradzania.

Niektóre grupy zawodowe, takie jak nauczyciele, urzędnicy państwowi czy pracownicy samorządowi, mają prawo do wyższych odpraw emerytalnych (rentowych) z mocy przepisów szczególnych. W przypadku urzędników państwowych i pracowników samorządowych wysokość odprawy zależeć będzie od okresu zatrudnienia. Po dziesięciu latach pracy przysługiwać im będzie odprawa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia, po 15 latach pracy – trzymiesięcznego wynagrodzenia, po 20 latach pracy – sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Z kolei nauczyciele otrzymają odprawę emerytalną lub rentową w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia po przepracowaniu mniej niż 20 lat i 3-miesięcznego wynagrodzenia, gdy okres zatrudnienia przekracza 20 lat.

Termin wypłaty odprawy

Pracownikowi przysługuje tylko jedna odprawa i tylko raz w życiu. Oznacza to, że pracownik, który już raz otrzymał odprawę emerytalną (rentową) w związku z przejściem na emeryturę (rentę), a następnie ponownie podjął zatrudnienie, nie może domagać się w razie rozwiązania stosunku pracy kolejnej odprawy.

Odprawa staje się wymagalna w dacie przejścia na emeryturę. Będzie to data ustania stosunku pracy po wcześniejszym przyznaniu pracownikowi odprawy, albo data przyznania świadczenia, jeżeli nastąpiło to po ustaniu stosunku pracy. W przypadku uchylania się pracodawcy od wypłaty odprawy pracownik może wystąpić z powództwem do sądu pracy.

Roszczenie o wypłatę odprawy ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie to stało się wymagalne.

Odprawa podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych tak jak wynagrodzenie za pracę.

Podstawa prawna:

 

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.),
  • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, ze zm.),
  • Ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953, ze zm.).

 

Adam Palowski



OPINIE UŻYTKOWNIKÓW


Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach