W art. 77 ust. 1 konstytucji zagwarantowano prawo podmiotowe do domagania się odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że od momentu wejścia w życie konstytucji, czyli od 17 października 1997 r., istnieje podstawa roszczeń z tytułu szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem orzeczeniem sądu (art. 417 k.c. w związku z art. 77 ust. 1 konstytucji). Zarazem jednak warunkiem prawnym dochodzenia tego roszczenia jest uprzednie stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zaskarżony przepis uniemożliwiał realizację roszczenia odszkodowawczego przez to, że ograniczał zakres czasowy skargi o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem jedynie do orzeczeń, które stały się prawomocne po 1 września 2004 r. Od 17 października 1997 r. do 1 września 2004 r. brak było uniwersalnego i powszechnego instrumentu procesowego umożliwiającego stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że zaskarżony przepis zamyka poszkodowanym drogę sądową i zarazem pozbawia ich prawa do prawidłowo ukształtowanej procedury sądowej oraz prawa do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sądu odszkodowawczego. Od 17 października 1997 r. do 1 września 2004 r. poszkodowani nie mogli bowiem efektywnie korzystać z przysługującego im prawa do sądu w zakresie postępowania odszkodowawczego.

Wyrok nie oznacza usunięcia całego przepisu z systemu prawnego. Skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej jedynie oznaczonego w sentencji fragmentu normy wyrażonej w art. 5 ustawy zmieniającej k.c. Formuła wyroku umożliwia osobom, które przy spełnieniu przesłanek wynikających z art. 4241-42412 k.p.c. legitymują się orzeczeniem, które stało się prawomocne po wejściu w życie konstytucji, dostęp do sądu celem uzyskania stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczenia dla potrzeb postępowania odszkodowawczego.

T.Sz., TK