CO TO JEST ORGANIZACJA POŻYTKU PUBLICZNEGO?

Zasady funkcjonowania organizacji pożytku publicznego określa Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zgodnie z tą ustawą organizacją pożytku publicznego może być:
1) organizacja pozarządowa,
2) osoba prawna i jednostka organizacyjna kościoła lub związku wyznaniowego, której cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego,
3) stowarzyszenie jednostek samorządu terytorialnego,
jeżeli spełniają łącznie następujące wymagania:

• prowadzą działalność statutową na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa,

Zastrzeżenie:
W przypadku stowarzyszeń i klubów sportowych działających w formie stowarzyszenia za spełnienie wyżej wskazanego wymagania uznaje się prowadzenie działalności również (ale nie wyłącznie) na rzecz członków stowarzyszenia.

• ich działalność statutowa w całości zawiera się w sferze zadań publicznych,
  
• nie prowadzą działalności gospodarczej albo prowadzą działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych,

Wyjaśnienie:
Chodzi o to, aby działalność statutowa była działalnością podstawową organizacji, na której koncentrowana jest jej aktywność. Działalność gospodarcza powinna być natomiast wyłącznie działalnością uboczną, pomocniczą, służącą pozyskiwaniu środków finansowych na prowadzenie i rozwijanie działalności statutowej. Dopóki cel zarobkowy nie dominuje nad celem statutowym, to działalność gospodarcza jest prowadzona zgodnie z przepisami ustawy (źródło: ngo.pl).

• cały dochód przeznaczają na działalność pożytku publicznego,

Zastrzeżenie:
W przypadku organizacji kościelnych i wyznaniowych, które ubiegają się o status organizacji pożytku publicznego, obowiązek przeznaczenia całego dochodu na działalność statutową dotyczy tej części dochodu, który został uzyskany w wyniku prowadzenia działalności pożytku publicznego (źródło: ngo.pl).

• mają statutowy kolegialny organ kontroli lub nadzoru, odrębny od organu zarządzającego i niepodlegający mu w zakresie wykonywania kontroli wewnętrznej bądź nadzoru, przy czym członkowie organu kontroli i nadzoru:

• nie mogą być członkami organu zarządzającego ani pozostawać z nimi w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia,
• nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej,
• mogą otrzymywać z tytułu pełnienia funkcji w takim organie zwrot uzasadnionych kosztów lub pensję w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w IV kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,

• statut lub inne akty wewnętrzne organizacji zabraniają:

• udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób bliskich pracownikom (czyli osób, z którymi pracownicy pozostają w związku małżeńskim albo w stosunku pokrewieństwa bądź powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli),
• przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach,
• wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji albo innego uprawnionego do prowadzenia działalności pożytku publicznego podmiotu,
• zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osoby bliskie.

KTO NIE MOŻE UBIEGAĆ SIĘ O STATUS ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO?

Ustawa wyłącza prawo do ubiegania się o status OPP w stosunku do następujących organizacji pozarządowych:

• partii politycznych,
• związków zawodowych i organizacji pracodawców,
• samorządów zawodowych,
• fundacji, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, chyba że majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi, albo fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie bądź na rzecz nauki,
• fundacji utworzonych przez partie polityczne,
• spółek działających na podstawie przepisów o kulturze fizycznej.

JAK ZOSTAĆ ORGANIZACJĄ POŻYTKU PUBLICZNEGO?

Organizacja pozarządowa uzyskuje status pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).

Organizacja, która chce ubiegać się o status OPP, musi złożyć do właściwego sądu rejestrowego wniosek o wpis do KRS lub zmianę danych. Wniosek należy złożyć osobiście lub korespondencyjnie na odpowiednim urzędowym formularzu:

• dla organizacji już wpisanych do KRS (np. zarejestrowanych stowarzyszeń i fundacji) — KRS-Z20 oraz załącznik KRS-W-OPP,
• dla organizacji nowo rejestrowanych ubiegających się jednocześnie o wpis do rejestru oraz o status organizacji pożytku publicznego — KRS-W20 oraz załącznik KRS-W-OPP,
• dla organizacji nierejestrowanych w KRS (np. organizacji kościelnych) — KRS-W21 oraz załącznik KRS-W-OPP.

Wzory formularzy wniosków oraz przykłady wypełnionych formularzy można znaleźć w serwisie pozytek.ngo.pl, a także na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości.

Zastrzeżenie:
W formularzu KRS-W-OPP należy wskazać prowadzoną przez organizację działalność statutową z zaznaczeniem, która działalność jest działalnością odpłatną, a która działalnością nieodpłatną. Każdemu rodzajowi działalności należy przypisać odpowiedni numer z Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

Do prawidłowo wypełnionego wniosku organizacja powinna dołączyć następujące dokumenty:

• statut (jeśli w celu uzyskania statusu OPP konieczna jest zmiana statutu, należy przedstawić tekst jednolity dokumentu z wprowadzonymi zmianami),
• uchwała, protokół (w przypadku zmiany statutu),
• ewentualnie, w celu przyspieszenia rejestracji lub na wezwanie sądu rejestrowego, oświadczenia:

• o niekaralności,
• o niepozostawaniu w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia w stosunku do osób zasiadających w organie zarządzającym,
• oświadczenie członków zarządu, że cały dochód organizacji jest przeznaczany na działalność statutową.

Składając wniosek, wnioskodawca uiszcza opłatę za ogłoszenie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego w Monitorze Sądowym i Gospodarczym:

• 500 zł — dla organizacji, które rejestrują się w KRS po raz pierwszy,
• 250 zł — dla stowarzyszeń już zarejestrowanych w KRS (np. w rejestrze przedsiębiorców).

Utrata statusu organizacji pożytku publicznego następuje, gdy z urzędu lub na wniosek z Krajowego Rejestru Sądowego wykreślone zostają informacje o spełnianiu przez organizację wymogów, które były podstawą nadania jej statusu OPP. Co istotne, usuwany jest tylko status pożytku publicznego bez wykreślenia organizacji z rejestru (formularze: KRS-Z20 wraz z załącznikiem KRS-Z-OPP — dla organizacji rejestrowanych w KRS albo KRS-X2 — dla organizacji nierejestrowanych w KRS).

Zastrzeżenie:
W przypadku wykreślenia z KRS statusu OPP dla podmiotów do tej pory nierejestrowanych w KRS organizacja po utracie statusu zostaje również wykreślona z rejestru.


JAKIE OBOWIĄZKI MA ORGANIZACJA POŻYTKU PUBLICZNEGO?

OPP jest zobowiązana sprostać wymogom dotyczącym przede wszystkim przejrzystości jej działania. I tak, organizacja pożytku publicznego ma obowiązek:

1)  Sporządzić i upublicznić (np. umieścić w Internecie) roczne sprawozdanie z działalności:

a)  sprawozdanie merytoryczne:

Zgodnie z przepisami dotyczącymi tworzenia sprawozdań składanych przez fundacje sprawozdanie merytoryczne powinno zawierać m.in. zasady, formy i zakres działalności statutowej, opis głównych przedsięwzięć finansowych, odpisy uchwał zarządu organizacji, informację o wysokości uzyskanych przychodów (z wyodrębnieniem ich źródeł), odpłatnych świadczeń realizowanych przez organizację w ramach celów statutowych (z uwzględnieniem kosztów tych świadczeń), a jeżeli prowadzono działalność gospodarczą — wynik finansowy tej działalności oraz procentowy stosunek przychodu osiągniętego z działalności gospodarczej do przychodu osiągniętego z pozostałych źródeł.

b)  sprawozdanie finansowe:

Zakres sprawozdania finansowego dla OPP określa:

• art. 45 ust. 2 i 3 Ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694, z późn. zm.) — w przypadku organizacji prowadzących działalność gospodarczą (sprawozdanie to składa się z bilansu, rachunku wyników, informacji dodatkowej),
• § 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 137, poz. 1539) — w przypadku organizacji nieprowadzących działalności gospodarczej.

2)  Przekazać sprawozdanie merytoryczne i finansowe do Ministra Pracy i Polityki Społecznej — do dnia 31 marca za poprzedni rok obrotowy.
Adres:
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
Departament Pożytku Publicznego
ul. Nowogrodzka 1/3
00-513 Warszawa.

3)  Przekazać sprawozdanie merytoryczne i finansowe do KRS.

Sprawozdanie należy przekazać w ciągu 15 dni od daty zatwierdzenia. Ostateczny termin zatwierdzenia sprawozdania to 30 czerwca. Jeżeli sprawozdanie nie zostało zatwierdzone do tej daty, to wówczas mimo braku zatwierdzenia należy je złożyć w KRS do 15 lipca.

Ważne:
Zgłoszenie sprawozdania do KRS oznacza ogłoszenie go w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Koszt ogłoszenia wynosi 250 zł. To, czy OPP będzie musiała zapłacić za ogłoszenie wzmianki w MSiG, zależy jednak od interpretacji sędziego.


JAKIE PRZYWILEJE PRZYSŁUGUJĄ ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO?

Organizacje pożytku publicznego mają liczne uprawnienia wynikające z ustawy. Do najważniejszych przywilejów należą:

• zwolnienia z niektórych podatków i opłat,
• możliwość nabywania i korzystania na preferencyjnych warunkach z nieruchomości należących do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego,
• prawo do zatrudniania poborowych odbywających służbę zastępczą,
• ułatwiony dostęp do publicznego radia i telewizji,
• możliwość otrzymywania jednoprocentowych odpisów podatkowych przekazywanych przez obywateli,
• możliwość korzystania z pomocy małoletnich wolontariuszy.

Zwolnienia z podatków i opłat

Podatek dochodowy od osób prawnych

Dotyczy dochodów przeznaczonych na:

• działalność statutową (z wyłączeniem dochodów uzyskanych z prowadzenia działalności gospodarczej),
  
• nabycie obligacji Skarbu Państwa lub bonów skarbowych oraz obligacji wyemitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, innych papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu (o ile nabycie takie nastąpiło w ramach zarządzania cudzym pakietem papierów wartościowych),
• nabycie jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych.

Podatek od nieruchomości

W myśl przepisów wysokość stawek podatku od nieruchomości na nieruchomości zajęte przez OPP na prowadzenie odpłatnej działalności statutowej nie może być wyższa niż:

• 0,30 zł od 1 m kw. powierzchni — w przypadku gruntów,
• 5,78 zł od 1 m kw. powierzchni użytkowej — w przypadku budynków lub ich części.

Nieruchomości lub ich części zajęte przez OPP na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego są całkowicie zwolnione od podatku.

Podatek od czynności cywilnoprawnych

Podatkiem tym są opodatkowane różne transakcje, np. umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy, umowy pożyczki, ustanowienie hipoteki, ustanowienie odpłatnego użytkowania. Zwolnienie obejmuje wyłącznie dokonanie czynności cywilnoprawnych w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego.

Opłata skarbowa

Zwolnienie od opłat skarbowych dotyczy tylko nieodpłatnej działalności pożytku publicznego.

Opłaty sądowe

Zwolnienie z opłat sądowych (w tym z opłat z tytułu wpisów do KRS) nie obejmuje spraw wynikających z prowadzonej przez organizację działalności gospodarczej.

Nabywanie i korzystanie z nieruchomości należących do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego

Organizacje pożytku publicznego mogą nabywać prawo użytkowania nieruchomości należących do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego na preferencyjnych zasadach. Oznacza to, że:

• minister Skarbu Państwa może dokonać darowizny nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa na rzecz organizacji;

Zastrzeżenie:
W przypadku niewykorzystania nieruchomości na cel określony w umowie, a także w razie utraty przez organizację statusu OPP, następuje odwołanie darowizny.

• właściwy organ, za zgodą odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku, może udzielić (przy sprzedaży nieruchomości) bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli nieruchomość będzie wykorzystywana na cel prowadzonej przez organizację działalności pożytku publicznego.

Ważne:
Od 2004 r. organizacje pożytku publicznego nie mają przywileju pierwszeństwa w zakresie najmu, dzierżawy i użytkowania nieruchomości.

Prawo do zatrudniania poborowych

Zgodnie z przepisami poborowi mogą odbywać zastępczą służbę wojskową w organizacjach pożytku publicznego, z wyjątkiem prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej. Szczegółowo kwestie te reguluje ustawa o służbie zastępczej (Dz. U. z 2003 r. Nr 223, poz. 2217, z późn. zm.).

Ułatwiony dostęp do publicznego radia i telewizji

Publiczne radio i telewizja mają obowiązek stworzyć organizacjom pożytku publicznego możliwość nieodpłatnego informowania o prowadzonej przez te organizacje działalności.

1 proc. podatku

Co roku osoby fizyczne mogą przekazać na rzecz organizacji pożytku publicznego 1 proc. podatku dochodowego. Dla przeciętnego podatnika nie są to wielkie kwoty, jednak dla OPP sumy te mają ogromne znaczenie.

Ważne:
W 2007 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące przekazywania 1 proc. podatku dochodowego na rzecz OPP. Wpłaty nie będzie już dokonywał sam podatnik (odpadnie konieczność wypisania przelewu i pofatygowania się do banku czy na pocztę), a naczelnik urzędu skarbowego na wniosek podatnika stanowiący część formularza rocznego zeznania podatkowego.

Szczegółowe informacje (z portalu ngo.pl):
dla podatników,
dla OPP.

Pomoc małoletnich wolontariuszy

W zbiórkach publicznych na rzecz organizacji pożytku publicznego mogą brać udział małoletni wolontariusze poniżej 16 lat. Osoby takie muszą być pod nadzorem osoby pełnoletniej.

Zastrzeżenie:
Wszystkie opisane powyżej przywileje dotyczą tylko działalności pożytku publicznego. Jeśli OPP prowadzi dodatkową działalność gospodarczą, ta część jej działalności nie jest uprzywilejowana.

W przypadku utraty przez organizację pozarządową statusu organizacji pożytku publicznego traci ona prawo do korzystania ze zwolnień i uprawnień wynikających z posiadania tego statusu.

BAZA ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO


Podstawa prawna:
1) Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.)
2) Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm. — dostępny na www.podatki.biz).

W artykule wykorzystano materiały z portalu ngo.pl.

Więcej informacji na temat organizacji pożytku publicznego można znaleźć w serwisach:
Departament Pożytku Publicznego
Portal Organizacji Pozarządowych
Sieć Wspierania Organizacji Pozarządowych SPLOT

Magdalena Stec

Zobacz też:
Wolontariat
Działalność pożytku publicznego