DO CZEGO SŁUŻY ORZECZNICTWO DO CELÓW POZARENTOWYCH

Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności pozwala korzystać z różnych form pomocy oraz uprawnień, tj.:

• w zakresie rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia: możliwość uzyskania odpowiedniego zatrudnienia, korzystania ze szkoleń (w tym specjalistycznych), podlegania przywilejom pracowniczym osób niepełnosprawnych (np. prawo do dodatkowych urlopów, przerw w pracy),
• ulgi podatkowe, komunikacyjne, zwolnienie z opłat radiowo-telewizyjnych itp.,
• w zakresie rehabilitacji: możliwość uczestniczenia w terapii zajęciowej,
• zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne (kule, laski, wózki, protezy), środki pomocnicze (np. przedmioty higieny osobistej) oraz pomoce techniczne ułatwiające codzienne funkcjonowanie,
• usługi socjalne, opiekuńcze, terapeutyczne, rehabilitacyjne świadczone przez instytucje pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,
• uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego i innych świadczeń (np. dodatków do zasiłku rodzinnego związanych z niepełnosprawnością).

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności powinno również zawierać wskazania do szeroko pojętej rehabilitacji. Wskazania te mają pomóc ukierunkować działania osoby niepełnosprawnej lub jej opiekunów. Zgodnie z ustawą wskazania te powinny dotyczyć m.in.:

• konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
• konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,
• prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju (dla określenia normatywnego metrażu w trakcie ubiegania się o dodatek mieszkaniowy).

Warto pamiętać, że od 1997 r. określa się stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), a nie grupy inwalidzkie. O niepełnosprawności orzekają powiatowe (a w miastach na prawach powiatu — miejskie) zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności, a nie dawne komisje ds. inwalidztwa i zatrudnienia. Występują też dwa typy orzecznictwa: rentowe (prowadzone przez lekarzy orzeczników ZUS-u) oraz pozarentowe. Orzeczenia lekarzy orzeczników i zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności są względem siebie równorzędne, ale tylko w celu prawnego potwierdzenia niepełnosprawności i ubiegania się o niektóre świadczenia (np. zasiłek rodzinny, pielęgnacyjny), przywileje i ulgi z tego tytułu. Zasadniczo, by z nich korzystać, osoby posiadające orzeczenie lekarza orzecznika ZUS-u nie muszą uzyskiwać orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jest to jednak konieczne, jeśli dla zdobycia określonych świadczeń jest potrzebne precyzyjne wskazanie stopnia niepełnosprawności (np. skierowanie do uczestnictwa w warsztacie terapii zajęciowej).

O równorzędności orzeczeń nie można natomiast mówić w przypadku ubiegania się o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Osoba, która posiada orzeczenie o niepełnosprawności, a chce ubiegać się np. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, musi wystąpić do ZUS-u o orzeczenie takiej niezdolności (patrz: tutaj). O orzecznictwie rentowym pisaliśmy szeroko w kwietniowych numerach „Gazety Podatnika”.


JAK WYGLĄDA PROCEDURA UZYSKANIA ORZECZENIA

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności do celów pozarentowych wydaje powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Zespół orzeka na wniosek:

• osoby zainteresowanej,
• przedstawiciela ustawowego tej osoby.

Wniosek można złożyć także za pośrednictwem centrum pomocy rodzinie lub ośrodka pomocy społecznej — wówczas osoba zainteresowana albo jej przedstawiciel ustawowy musi wyrazić pisemną zgodę na złożenie wniosku w jej imieniu.

Przy każdym zespole powinien działać punkt udzielający informacji o trybie i zasadach postępowania w zakresie orzekania o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.


Wymagane dokumenty

Procedurę uruchamia się na wniosek o wydanie orzeczenia. Druki wniosku można pobrać w urzędzie powiatowym. Można też poprosić o przesłanie formularzy pocztą lub pobrać je ze strony internetowej, np. z portalu www.niepelnosprawni.pl.

Wniosek powinien zawierać następujące informacje:

• imię i nazwisko wnioskodawcy, datę urodzenia, adres zamieszkania, numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość,
• cel uzyskania orzeczenia (np. uzyskanie świadczeń finansowych z pomocy społecznej, możliwość korzystania z warsztatów terapii zajęciowej, zdobycie uprawnień do korzystania z ulg, karty parkingowej),
• uzasadnienie wniosku (czyli określenie sytuacji społecznej i zawodowej, informacje o tym, czy wnioskodawca ubiegał się poprzednio o ustalenie niepełnosprawności i czy pobiera świadczenia z ubezpieczenia społecznego).

Do wniosku należy dołączyć:

• zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, pod którego opieką znajduje się wnioskodawca (może to być lekarz pierwszego kontaktu) — dokument ten jest ważny przez miesiąc od daty wydania,
• kserokopie dokumentów medycznych (historia choroby), umożliwiających ocenę stopnia niepełnosprawności.

Jeżeli wniosek dotyczy uzupełnienia posiadanego już orzeczenia o wskazania, bez których osoba niepełnosprawna nie może skorzystać z jakiejś ulgi, składa ona oświadczenie o posiadaniu prawomocnego orzeczenia, a brak określonych wskazań w dokumencie zaznacza we wniosku.


Miejsce złożenia wniosku

Wniosek o wydanie orzeczenia, wraz z kompletną dokumentacją medyczną, składa się w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dokumenty można też wysłać listem poleconym.

Informacje o właściwym dla powiatu wnioskodawcy adresie zespołu ds. orzekania można zdobyć w urzędzie powiatowym. Nie w każdym bowiem powiecie znajduje się zespół, dlatego może się okazać, że wnioskodawca zostanie skierowany do sąsiedniego powiatu.


Posiedzenie zespołu orzekającego

Po złożeniu kompletnej dokumentacji wnioskodawca zostaje listownie powiadomiony o terminie posiedzenia składu orzekającego. Zainteresowany ma obowiązek stawić się na wezwanie komisji w wyznaczonym przez nią terminie. Powiadomienie wraz z wezwaniem do zgłoszenia się w zespole ds. orzekania o niepełnosprawności wnioskodawca otrzymuje zazwyczaj dwa tygodnie przed terminem posiedzenia.

Podczas posiedzenia przeprowadza się badanie — ocenę stanu zdrowia wnioskodawcy. Jeśli lekarz przewodniczący składu orzekającego uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania oceny (dotyczy to osób przewlekle chorych lub przebywających w szpitalu, które mają ograniczoną możliwość poruszania się), orzeczenie może być wydane bez badania pacjenta.

W przypadku gdy osoba starająca się o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności nie może uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawienie się w zespole, badanie może być przeprowadzone w miejscu pobytu tej osoby. W takiej sytuacji trzeba we wniosku zaznaczyć w odpowiedniej rubryce, że nie jest możliwe samodzielne przybycie na posiedzenie składu orzekającego. Konieczne jest też przedstawienie odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego.


Termin załatwienia sprawy

Wniosek jest rozpatrywany w terminie miesiąca od dnia jego złożenia, a w przypadkach bardziej skomplikowanych — w ciągu dwóch miesięcy.

Po posiedzeniu składu orzekającego orzeczenie otrzymuje się w terminie dwóch tygodni.


Okres ważności orzeczenia

Zespoły powiatowe orzekają o stopniu niepełnosprawności na stałe lub na czas określony.

Niepełnosprawność dziecka orzeka się na czas określony, ale na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez nie 16. roku życia. Po tym czasie dziecko ubiega się o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.


Legitymacja

Po uzyskaniu decyzji o stopniu niepełnosprawności należy zwrócić się o wydanie legitymacji osoby niepełnosprawnej. Legitymacja jest rodzajem dowodu tożsamości (ze zdjęciem), potwierdzającym posiadanie orzeczenia i ułatwiającym formalności związane z dostępem do ulg i przywilejów dla osób niepełnosprawnych.

Organem uprawnionym do wydania dokumentu jest starosta. Wniosek o wydanie legitymacji osoba zainteresowana (w przypadku dziecka — jego prawny przedstawiciel) składa we właściwym dla miejsca zamieszkania powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności. Druk wniosku można pobrać w siedzibie zespołu.


Odwołanie

Od orzeczenia powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności przysługuje odwołanie do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Odwołanie należy złożyć w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia za pośrednictwem powiatowego zespołu.

Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia, można się z kolei odwołać do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Postępowanie odwoławcze przed sądem okręgowym jest wolne od opłat i nie wymaga pomocy adwokata.


CO WARTO WIEDZIEĆ

Nadzór nad orzekaniem o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności sprawuje pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych.

Stanowisko to od 7 sierpnia 2006 r. piastuje Mirosław Mielniczuk, sekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.

Pełnomocnik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych, które stanowi wyodrębnioną komórkę organizacyjną w resorcie pracy.

Do zadań pełnomocnika należy m.in.:

• kontrola orzeczeń co do ich zgodności z zebranymi dokumentami lub z przepisami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności,
• kontrola prawidłowości i jednolitości stosowania przepisów, standardów i procedur postępowania w sprawach dotyczących orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności,
• szkolenie członków wojewódzkich zespołów,
• opracowywanie projektów programów rządowych dotyczących rozwiązywania problemów osób niepełnosprawnych,
• inicjowanie działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności i barier utrudniających osobom niepełnosprawnym funkcjonowanie w społeczeństwie,
• współpraca z organizacjami pozarządowymi i fundacjami działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych.

Dyżur pełnomocnika odbywa się w każdy drugi poniedziałek miesiąca w siedzibie jego biura w ramach dnia otwartego. Zapisy na dzień otwarty trwają cały miesiąc poprzedzający dany dzień pod numerami telefonu: 022 55 10 202 lub 022 55 10 117.

Adres biura pełnomocnika:
ul. Gałczyńskiego 4, 00-362 Warszawa
tel. do sekretariatu: 022 826 96 73
e-mail: Agnieszka.Sroda@mps.gov.pl


Podstawa prawna
1) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 123, poz. 776, z późn. zm.),
2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. nr 139, poz. 1328),
3) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16. roku życia (Dz.U. nr 17, poz. 162).

Magdalena Stec

Zobacz też:
Stopnie niepełnosprawności
Orzekanie o niepełnosprawności dzieci do lat 16