W tym roku powraca długo wyczekiwany przez samotnych rodziców Fundusz Alimentacyjny (FA). Fundusz powstał na początku 1975 r., jego administratorem był ZUS. Korzystało z niego ok. 530 tys. osób. Został zlikwidowany wraz z wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych — pieniądze z FA zastąpiła wówczas zaliczka alimentacyjna. Jej wprowadzenie oprotestowały organizacje kobiece i rodzice samotnie wychowujący dzieci. Ci ostatni nie tylko dostali mniej pieniędzy, ale też nie wszystkim (ze względu na obniżenie kryterium dochodowego) zaliczka przysługiwała.

ZALICZKA ALIMENTACYJNA

Przepisy o zaliczce alimentacyjnej obowiązują od 1 września 2005 r.  i pozostaną w mocy do końca września 2008 r.

I tak, zgodnie z ustawą, jeżeli rodzic dziecka zobowiązany wyrokiem sądowym nie płaci alimentów przez co najmniej trzy miesiące, a komornik nie potrafi ich wyegzekwować, możesz ubiegać się o pieniądze od gminy.

Ważne:
Nieskuteczna egzekucja występuje zarówno wtedy, gdy osoba zobowiązana do płacenia alimentów nie płaci nic, jak i w sytuacji gdy wpłaca 95 proc. należnej kwoty, a zalega z pozostałymi 5 proc. Brak przysłowiowej złotówki powoduje, że egzekucja jest bezskuteczna, i jeśli spełniasz pozostałe warunki określone w ustawie, przysługuje ci zaliczka.

Kto dostanie zaliczkę?

Świadczenie należy się dziecku, które nie ukończyło 18 lat lub — gdy się uczy — 24 lat.

Co istotne o zaliczkę mogą starać się wyłącznie osoby:

• którym sąd przyznał wcześniej alimenty, a faktycznie ich nie otrzymują (patrz: bezskuteczna egzekucja),
• których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 583 zł* (miesięcznie).

* Wszystkie kwoty podane w artykule to kwoty netto (na rękę).

Ważne:
Do dochodu nie wlicza się otrzymywanej zaliczki alimentacyjnej.

Zaliczkę otrzymasz, gdy:

• samotnie wychowujesz dziecko (jako panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona),
• pozostajesz w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej trzech miesięcy,
• pozostajesz w związku małżeńskim z osobą, która jest całkowicie ubezwłasnowolniona,
• pozostajesz w związku małżeńskim, ale złożyłaś/-eś do sądu pozew o rozwód lub separację (zastrzeżenie: prawo do zaliczki przysługuje w tym wypadku tylko przez okres jednego roku),
• uczysz się i masz zasądzone alimenty od jednego lub dwojga rodziców.

Kiedy zaliczka NIE przysługuje?

Zaliczka nie przysługuje, jeżeli dziecko:

• przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (np. dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, schronisko dla nieletnich, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatne pełne utrzymanie),
• przebywa w rodzinie zastępczej,
• zawarło związek małżeński,
• ma prawo do zasiłku rodzinnego na własne dziecko.

Ile pieniędzy możesz dostać?

Przy dochodzie wyższym niż 291,5 zł na osobę w rodzinie miesięcznie otrzymasz:

• 170 zł na dziecko (250 zł na dziecko niepełnosprawne) — gdy w rodzinie jest jedno dziecko lub dwoje dzieci uprawnionych do zaliczki,
• 120 zł na dziecko (170 zł na dziecko niepełnosprawne) — gdy w rodzinie jest troje lub więcej dzieci uprawnionych do zaliczki.

Jeśli dochód na osobę w twojej rodzinie nie przekracza 291,50 zł, należy się więcej:

• 300 zł na dziecko (380 zł na dziecko niepełnosprawne) — gdy w rodzinie jest nie więcej niż dwoje dzieci uprawnionych do zaliczki,
• 250 zł na dziecko (300 zł na dziecko niepełnosprawne) — gdy w rodzinie jest troje lub więcej dzieci uprawnionych do zaliczki.

Zastrzeżenie:
Zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego (tj. do wysokości zasądzonych alimentów) i jeśli jest ono niższe od powyższych kwot, dostaniesz odpowiednio mniej.

Ważne:
Wysokość wskazanych kwot może zostać podwyższona przez radę gminy w drodze stosownej uchwały. Bogatsze gminy mogą więc płacić więcej.

Jak uzyskać zaliczkę?

Prawo do zaliczki alimentacyjnej — w zależności od tego, jak zorganizowane jest to w danej gminie — ustala urząd gminy (miasta) lub ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na twoje miejsce zamieszkania.

Aby otrzymać zaliczkę alimentacyjną, musisz złożyć wniosek o ustalenie prawa do zaliczki (formularz wniosku możesz pobrać tutaj; źródło: MPiPS). Wniosek składasz za pośrednictwem komornika, który wcześniej w twoim imieniu prowadził postępowanie egzekucyjne.

Ważne:
Z wnioskiem może wystąpić osoba uprawniona do zaliczki (tj. dziecko, gdy jest już pełnoletnie), jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny.

Do wniosku musisz dołączyć:

• zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych,
• oświadczenie o spełnieniu wszystkich warunków uprawniających do zaliczki, w tym deklarację, że dziecko nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, nie zawarło związku małżeńskiego i nie jest uprawnione do zasiłku rodzinnego na własne dziecko,
• oświadczenie o przekazaniu komornikowi wszystkich istotnych informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika,
• informację o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych do alimentacji,
• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,
• ewentualne orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności dziecka,
• aktualne zaświadczenie szkoły (szkoły wyższej) potwierdzające naukę, gdy dziecko skończyło 18 lat,
• zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodach,
• kopię odpisu prawomocnego wyroku sądu orzekającego rozwód lub separację albo kopię aktu zgonu małżonka bądź rodzica dziecka,
• dokument potwierdzający tożsamość.

Szczegółowe informacje dotyczące procedury ubiegania się o zaliczkę wraz z wykazem niezbędnych dokumentów uzyskasz we właściwym wydziale urzędu gminy (miasta) lub ośrodku pomocy społecznej.

Komornik przekazuje komplet dokumentów do urzędu gminy (miasta) lub ośrodka pomocy społecznej. Na ich podstawie instytucje te decydują, czy należy ci się zaliczka.

Na jak długo?

Zaliczka jest przyznawana na tzw. okres zasiłkowy, czyli od 1 września do 31 sierpnia następnego roku. Jeśli twoje dziecko uzyska prawo do zaliczki w trakcie trwania tego okresu, będzie ona wypłacana, począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

Zasadniczo zaliczka alimentacyjna wypłacana jest w formie pieniężnej. Jeśli jednak ośrodek pomocy społecznej poinformuje gminę, że marnotrawisz środki lub wydatkujesz je niezgodnie z przeznaczeniem, to zamiast pieniędzy możesz otrzymać np. artykuły spożywcze lub ubrania.

Wypłata zaliczki zostanie wstrzymana, gdy:

• dostaniesz alimenty w pełnej wysokości,
• odmówisz gminie udzielenia informacji mających wpływ na wypłatę zaliczki lub udzielisz informacji nieprawdziwych,
• odmówisz udzielenia komornikowi sądowemu informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub podasz informacje nieprawdziwe.

Po wstrzymaniu zaliczki możesz starać się o wznowienie jej wypłaty, ale dopiero po udzieleniu prawdziwych informacji.

Ważne:
Jeżeli pobrałaś/-eś zaliczkę nienależnie, jesteś zobowiązana/-y do jej zwrotu. Gmina może jednak umorzyć te należności, biorąc pod uwagę twoją sytuację dochodową i rodzinną.

Więcej informacji na stronie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.


FUNDUSZ ALIMENTACYJNY

Od 1 października 2008 r. miejsce zaliczki alimentacyjnej zajmie świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego. Jest to rozwiązanie korzystniejsze, gdyż więcej osób będzie mogło z niego skorzystać. Podwyższony zostanie próg dochodowy uprawniający do świadczenia, dzięki czemu osoby, którym dotychczas nie przysługiwała zaliczka, będą mogły liczyć na wsparcie. Na dodatek wypłaty z Funduszu będą wyższe.

Dla kogo nowe świadczenie?

Świadczenie przysługuje dziecku:

• które nie ukończyło 18 lat lub — gdy się uczy — 25 lat,
• powyżej 25. roku życia bezterminowo, gdy ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zastrzeżenie:
Jeśli dziecko skończyło szkołę i w tym samym roku zostało przyjęte do szkoły wyższej, to pieniądze z Funduszu należą się również za wrzesień.

Z pieniędzy z FA skorzystają osoby:

• na które zostały zasądzone alimenty i nie można ich wyegzekwować,
• których miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł.

Ważne:
Do dochodu nie wlicza się kwot otrzymanych świadczeń z Funduszu.

O świadczenie możesz się starać szybciej niż o zaliczkę — już po dwóch miesiącach bezskutecznej egzekucji.

Co istotne prawo do świadczenia z FA mają zarówno dzieci wychowywane przez samotnych rodziców, jak i dzieci z pełnych rodzin. By uzyskać pomoc państwa, rodzic nie musi żyć samotnie. Może mieć konkubenta lub zawrzeć nowy związek małżeński. Dziś jest to niemożliwe — rodzic, który nie wychowuje dziecka samotnie, traci prawo do zaliczki alimentacyjnej.

Podobnie jak w przypadku zaliczki świadczenie z Funduszu NIE przysługuje, gdy dziecko:

• przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej,
• zawarło związek małżeński,
• jest pełnoletnie i ma własne dziecko.

Więcej, czyli ile?

Po wejściu w życie Funduszu Alimentacyjnego otrzymasz:

• tyle, ile wynoszą zasądzone alimenty,
• nie więcej niż 500 zł miesięcznie (dziś maksymalnie to 380 zł).

Gdzie po pomoc?

Ustalaniem prawa do świadczenia z FA i jego wypłatą zajmować się będą tylko gminy. Obecnie zaliczki alimentacyjne wypłacane są też przez ośrodki pomocy społecznej.

Aby uzyskać świadczenie alimentacyjne, w swojej gminie (w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na twoje miejsce zamieszkania) musisz złożyć wniosek.

Wniosek powinien zawierać:

• dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, numer NIP, a w razie gdy nie nadano tych numerów lub jednego z nich — serię i numer dowodu osobistego lub paszportu,
• oświadczenie o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu,
• oświadczenie o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osoby zobowiązanej do alimentacji.

Do wniosku powinieneś dołączyć:

• odpis prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,
• zaświadczenie komornika, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna,
• zaświadczenie z urzędu skarbowego o uzyskanych dochodach,
• dokument stwierdzający wiek dziecka,
• zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły,
• ewentualne orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności dziecka.

Zastrzeżenie:
Niedostarczenie zaświadczenia komornika nie pozbawi cię prawa do uzyskania świadczenia. Jeśli będzie brakowało takiego dokumentu, gmina wystąpi sama do komornika o jego uzupełnienie, a on w ciągu 14 dni będzie musiał go dostarczyć.

Na jak długo?

Pieniądze z Funduszu przyznawane będą na tzw. okres świadczeniowy — od 1 października do 30 września następnego roku. Wnioski będzie można składać od 1 sierpnia 2008 r. Jeśli chcesz otrzymać pierwszą wypłatę do końca października, z wnioskiem musisz zdążyć do końca sierpnia. Jeżeli złożysz dokumenty między 1 września a 31 października, pierwsze świadczenie otrzymasz do 30 listopada.

Wypłata świadczeń z FA zostanie wstrzymana, gdy:

• odmówisz udzielenia lub nie udzielisz w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń,
• odmówisz udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielisz informacji nieprawdziwych,
• nie podejmiesz świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

Co nowego?

Nowe przepisy:

• zaostrzają egzekucję alimentów i przyznają szersze uprawnienia komornikom,

Będą oni mogli zajmować nie tylko rzeczy dłużnika, ale także ruchomości należące do osoby, która z nim mieszka, chyba że osoba ta przedstawi imienny rachunek zakupu lub inny dowód potwierdzający jej prawo do tych ruchomości.

• sprzyjają aktywizacji zawodowej dłużników alimentacyjnych,

I tak: jeśli dłużnik twierdzi, że nie płaci, bo nie pracuje i nie ma z czego, gmina, w której mieszka, zobowiąże go do zarejestrowania się jako bezrobotny lub poszukujący pracy i zwróci się do starosty o skierowanie go do pracy, robót publicznych lub prac organizowanych na zasadach robót publicznych. Gdy dłużnik odmówi zarejestrowania się lub podjęcia pracy, gmina może wnioskować o jego karne ściganie. Grozi mu nawet kara pozbawienia wolności do dwóch lat.

• usprawniają egzekucję alimentów,

Ściąganiem alimentów obok komorników zajmą się urzędy skarbowe. Zdaniem rządu wprowadzenie egzekucji administracyjnej w miejsce komorniczej można rozważyć jedynie w przypadku dochodzenia należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego. Egzekucja administracyjna nie powinna być stosowana w przypadku dochodzenia należności alimentacyjnych na rzecz osób fizycznych. Jej wprowadzenie oznaczałoby nałożenie dodatkowych zadań na urzędy skarbowe, co mogłoby zdezorganizować pracę organów podatkowych i spowodować nowe wydatki budżetowe (źródło: KPRM). Według niezależnych ekspertów nie jest pewne, że zmiana przyniesie spodziewane efekty.

Podstawowe różnice między zaliczką alimentacyjną a świadczeniem z Funduszu Alimentacyjnego przedstawia tabela:

Podstawa prawna:
1) Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378)
3) Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.)
2) Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992).

Magdalena Stec

Zobacz też:
Obowiązek alimentacyjny