Wtorek, 7 II 2012 r.
Nr 15/2012 (1235)
14 stycznia 2008 r.
Bałtycki tygrys — takie określenie jeszcze do niedawna nie mieściło się w głowie Polakom, którzy byli przekonani, że Litwa jest bardzo biednym krajem. To już przeszłość. Członkostwo w Unii Europejskiej i kilka lat bardzo szybkiego wzrostu gospodarczego sprawiły, że Litwa stała się normalnym średnio zamożnym krajem. Jednak liczba obywateli polskich pracujących w tym kraju nie przekraczała jak dotąd kilkudziesięciu osób. Jest kilka powodów takiego stanu rzeczy — głównie relatywnie niskie wynagrodzenia i wymagana często znajomość zupełnie obcego nam języka. To się jednak zmienia — płace rosną w bardzo szybkim tempie, a pracodawcy borykający się niedoborem kadr starają się przyciągnąć pracowników nieznających języka (jest to częste zwłaszcza w przypadku robotników). Litwa ma jedną bardzo istotną zaletę. Żyje tam ponad 200 tys. rdzennych Polaków, a na Wileńszczyźnie bez przeszkód porozumiemy się w naszym języku. W stolicy kraju Polacy stanowią około 20 proc. mieszkańców — to może bardzo ułatwić start w obcym kraju. Poza tym Wilno to miejsce niezwykle ważne dla Polaków — nierozerwalnie związane z naszą historią i tożsamością narodową.
Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.
R E K L A M A
Sytuacja gospodarcza
Litwa oraz Łotwa i Estonia zyskały w ostatnich latach przydomek bałtyckich tygrysów. Ich gospodarki rozwijały się w imponującym tempie — powyżej 7 lub nawet 8 proc. PKB rocznie. To wszystko sprawiło, że Litwa z jednego z najbiedniejszych krajów przeistoczyła się w dynamiczną i nowoczesną gospodarkę. Prognozy rządowe zakładały, że rok 2007 Litwa zamknie ponad 8-procentowym wzrostem PKB.
Szybki rozwój gospodarczy i migracja po przystąpieniu Litwy do Unii Europejskiej pociągnęły za sobą znaczny spadek bezrobocia. W 2004 r. stopa bezrobocia wynosiła 11,4 proc., a w 2006 r. wskaźnik bezrobocia był najmniejszy od czasów odzyskania niepodległości i wyniósł już tylko 5,6 proc. Dzięki temu w wielu branżach zaczęło brakować rąk do pracy — typowym przykładem jest budownictwo.
Kraje nadbałtyckie mają też swoje problemy. Tak szybki wzrost gospodarczy doprowadził do zagrożenia przegrzania gospodarki. Dużą część wzrostu gospodarczego i dochodów ludności zaczęła zjadać inflacja. W grudniu 2007 r. osiągnęła najwyższy poziom od 10 lat. W ciągu miesiąca wzrosła z 7,8 proc. do 8,1 proc. Ceny konsumpcyjne wzrosły w grudniu o 0,5 proc., a w ciągu roku żywność podrożała o 15,5 proc. Średni poziom inflacji w roku ubiegłym przyspieszył do 5,7 proc., gdy w 2006 r. było to jedynie 3,8 proc. Tymczasem rok 2008 ma przynieść dalszy wzrost wydatków publicznych.
Formalności związane z pobytem i rozpoczynaniem pracy
Obywatele państw Unii Europejskiej i EOG mogą bez przeszkód i bez żadnych pozwoleń przebywać na terenie Litwy przez okres do 90 dni w ciągu sześciu miesięcy. Osoby, które szukają pracy lub chcą rozpoczynać działalność gospodarczą, mogą przedłużyć swój pobyt.
Aby rozpocząć pracę, potrzebne będzie zezwolenie na pobyt czasowy. Rejestracją obcokrajowców podejmujących pracę na terytorium Republiki Litewskiej zajmuje się Departament Migracji przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Można to zrobić jeszcze przed opuszczeniem kraju w placówce dyplomatycznej Litwy lub w urzędzie migracyjnym komisariatu policji na Litwie.
Osoby, które poszukują zatrudnienia, nie muszą ubiegać się o pozwolenia. Mimo to dostęp do wielu zawodów ograniczony jest za pomocą akredytacji. Do takich profesji należą: specjalista planowania terytorialnego, konserwator zabytków, pracownik socjalny, fizjoterapeuta, dietetyk, technik dentystyczny, higienista jamy ustnej, technik farmacji, technolog biomedycyny, nauczyciel zawodu, nauczyciel dzieci specjalnej troski, wychowawca, pedagog socjalny, psycholog szkolny, adwokat, agent patentowy, makler, przewodnik, masażysta, lekarz, pielęgniarz, odontolog, akuszer, weterynarz, farmaceuta, architekt. Decyzję o akredytacji wydaje specjalny urząd.
Gdzie szukać pracy
Poszukiwania można rozpocząć na miejscu w Polsce. Ofert nie znajdziemy wiele — pewien wybór jednak istnieje. Ogłoszeniami dysponują publiczne służby zatrudnienia — urzędy pracy oraz Europejskie Służby Zatrudnienia EURES. EURES to ponad tysiąc ofert pracy — jest to jednak sieć służąca mieszkańcom całej Unii Europejskiej, w tym mieszkańcom Litwy. Polskie wojewódzkie urzędy pracy mają oferty głównie dla wykwalifikowanych robotników — spawaczy, dekarzy, kierowców. Ogłoszenia kierowane do Polaków nie zawierają często wymogu znajomości języka litewskiego.
Polak jako obywatel Unii może bez przeszkód korzystać z litewskich publicznych służb zatrudnienia. Pełnią one rolę pośrednika dla poszukujących pracy i pracodawców. Osoby poszukujące pracy mogą też skorzystać z programów pomocowych — szkoleń zawodowych i przekwalifikowań, organizacji własnego biznesu, prac interwencyjnych i robót publicznych, wspierania przedsiębiorców w celu tworzenia nowych miejsc pracy, prowadzenia klubów pracy itd.
Jak w każdym państwie działają tutaj prywatne agencje pośrednictwa pracy oraz portale i prasa zajmujące się publikacją ofert zatrudnienia. Korzystanie z usług agencji pośrednictwa jest płatne. Jest to najczęściej jednorazowa opłata wstępna lub pewien procent pierwszej pensji. W agencji należy zostawić swoje CV i często zdać test znajomości języka. Ofert należy też szukać w licznych portalach internetowych i największej ogólnokrajowej gazecie „Lietuvos Rytas”.
Dla kogo praca?
Większość oferowanych stanowisk pracy wymaga komunikatywnej znajomości języka litewskiego — może właśnie dlatego pracuje tutaj tak mało Polaków. Oczywiście w mniejszym stopniu dotyczy to robotników (wykwalifikowanych i niewykwalifikowanych). W naszym kraju jest coraz więcej ogłoszeń dla budowlańców, kafelkarzy, spawaczy, operatorów maszyn i kierowców ciężarówek — w tych przypadkach pracodawca zapewnia często osobę mówiącą po polsku odpowiedzialną za kontakt pomiędzy pracownikami a pracodawcą.
Na zatrudnienie mogą liczyć też osoby z bardzo wysokimi kwalifikacjami. Poszukiwani są mechanicy, informatycy, szkoleniowcy, nauczyciele języka angielskiego, konsultanci, a nawet pracownicy socjalni i pedagodzy. Niestety, w takich przypadkach bardzo często wymaga się znajomości języka. Nie należą do rzadkości ogłoszenia, w których pracodawca poszukuje pracownika znającego w stopniu dobrym język litewski, rosyjski, angielski i polski.
System podatkowy
Podatek od osób fizycznych
Obowiązuje tutaj podatek liniowy. Jego wysokość wynosiła początkowo 33 proc. Podatek stopniowo obniżano — od 1 stycznia 2008 r. wynosi 24 proc.
Przedsiębiorcy indywidualni płacą 15 proc. podatku od wypracowanego zysku. Przedstawiciele niektórych wolnych zawodów mogli wybierać formą opodatkowania — albo 15 proc. od przychodów, albo podatek dochodowy według zasad dla osób fizycznych. Podatek z tytułu praw autorskich wynosi 15 proc.
Każdy podatnik ma prawo do 25 proc. dochodu wyłączyć spod opodatkowania, jeśli dochód ten przeznacza na:
Opodatkowaniu nie podlegają następujące dochody:
Podatek płaci się miesięcznie lub raz na pół roku. Rolą pracownika jest też zapłata części ubezpieczenia społecznego — 3 proc.
Podatek od osób prawnych
Stawka podatkowa od dochodów przedsiębiorstw wynosi 15 proc. Małe przedsiębiorstwa (do 10 pracowników; dochód nie większy niż 500 tys. litów) płacą jeszcze niższy podatek — tylko 13 proc. Małe podmioty mogą ponadto wliczać inwestycje bezpośrednio w koszty. Dla nich powstało też nieopodatkowane minimum — 25 tys. litów. Podatek płaci się raz do roku, a ostateczny termin rozliczenia się upływa 25 października następnego roku.
W latach 2006-2007 obowiązywał jeszcze dodatkowy podatek socjalny wprowadzony przez rząd w celu wyrównania strat w budżecie spowodowanych obniżeniem stawki podatku dochodowego od osób fizycznych. W 2007 r. wynosił 3 proc.
Podatek VAT
Podstawowa stawka wynosi na Litwie 18 proc. Niektóre towary i usługi obciążone są preferencyjną 5-procentową stawką. Należą do nich:
W przypadku towarów i usług przeznaczonych na eksport obowiązuje stawka zerowa podatku.
Inne podatki
Poza wyżej wymienionymi obowiązują tutaj też inne daniny. Należy do nich podatek akcyzowy płacony od tytoniu, alkoholu oraz paliw. Właściciele pojazdów nieosobowych zobowiązani są do zapłaty podatku od środków transportu. Obowiązują też podatki od nieruchomości (1 proc. wartości rynkowej) oraz podatek od ziemi (1,5 proc. wartości ustalonej przez rząd). Płaci się je kwartalnie.
Z płacenia podatku od spadku i darowizn są zwolnieni członkowie najbliższej rodziny — małżonkowie oraz rodzicie i dzieci do dwóch pokoleń. Dla mienia o wartości do 10 tys. litów stawka podatku wynosi 0 proc.
Władze lokalne mogą zwolnić mieszkańców z obowiązku płacenia podatków im należnych. Mogą też obniżyć stawki (chodzi o podatek od nieruchomości, ziemi oraz spadków i darowizn).
Unikanie podwójnego opodatkowania
W 1994 r. rządy Polski i Litwy podpisały umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Umowa dotyczy podatników, którzy na Litwie płacą podatek:
W określeniu państwa, w którym należy płacić podatki, kluczowa jest długość pobytu i pracy na Litwie. Status rezydenta podatkowego zyskuje się po 183 dniach pobytu i pracy w ciągu 12-miesięcznego roku podatkowego.
Rozpoczynanie działalności gospodarczej
Aby rozpocząć tutaj działalność gospodarczą, trzeba zyskać status osoby prawnej. Nabywanie takiego statusu reguluje kodeks cywilny i kilka innych aktów prawnych. Osoba prawna powinna posiadać własną nazwę, instytucję lub organizację, móc we własnym imieniu nabywać i posiadać prawa oraz obowiązki i być powodem lub pozwanym w sądzie.
Osoba prawna musi zarejestrować się w rejestrze osób prawnych. Odpowiedni urząd znajduje się w Wilnie i nosi nazwę: Państwowe Przedsiębiorstwo Centrum Rejestru. Przyjęte jest, że podmiot staje się osobą prawną w momencie zarejestrowania w urzędzie. Procedura rejestracyjna trwa do 30 dni. Osoba zarejestrowana otrzymuje Świadectwo Rejestracyjne Osoby Prawnej oraz Kod Osoby Prawnej.
We wniosku rejestracyjnym muszą się znaleźć:
Po uzyskaniu statusu osoby prawnej, a przed rozpoczęciem działalności gospodarczej należy poinformować Państwową Inspekcję Podatkową i Państwowy System Opieki Społecznej. Niezbędne jest też otwarcie firmowego konta bankowego.
Przedsiębiorstwo indywidualne
Przedsiębiorca ma status prywatnej osoby prawnej z nieograniczoną odpowiedzialnością. Oznacza to, że za zobowiązania swej firmy odpowiada całym swym majątkiem. Nazwa takiego przedsiębiorstwa powinna wskazywać jego właściciela.
Spółka akcyjna i spółka z o.o.
To najpopularniejsza forma prowadzenia działalności gospodarczej. Kapitał założycielski podzielony jest na udziały lub akcje, a założyciele takich spółek nie odpowiadają swoim prywatnym majątkiem.
Aby założyć taką spółkę, trzeba dysponować kapitałem założycielskim. W przypadku spółki akcyjnej nie może być mniejszy niż 150 tys. litów, a w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością — nie mniej niż 10 tys. litów. Podczas powoływania spółki z o.o. 2,5 tys. litów trzeba wpłacić w gotówce, a resztę można wnieść w formie aportu rzeczowego.
Udziałowcem spółki zostaje się po nabyciu udziałów w określonym przez przez prawo trybie. Gdy liczba udziałowców przekroczy 250, spółka musi zostać przekształcona w spółkę akcyjną.
Inne formy prowadzenia działalności gospodarczej to komandytowa spółka gospodarcza, rzeczywista spółka gospodarcza, spółka rolnicza i inne. Prawo dopuszcza też obecność filii przedsiębiorstwa zagranicznego (oddziału) lub przedstawicielstwa przedsiębiorstwa zagranicznego, z tym, że przedstawicielstwo nie może samodzielnie prowadzić działalności komercyjno-gospodarczej.
Warunki pracy
Umowa o pracę
Podstawą zatrudnienia jest umowa o pracę, która powinna być zawarta na specjalnym formularzu. Przed jej podpisaniem należy ustalić pewne podstawowe informacje: miejsce pracy, zakres obowiązków i wysokość wynagrodzenia. Prawo dopuszcza też zawieranie innych ustaleń i zapisywanie ich w umowie.
Okres próbny zatrudnienia nie może przekraczać trzech miesięcy. Nie stosuje się okresu próbnego w przypadku pracowników poniżej 18. roku życia i tych, którzy przeszli z firmy do firmy na mocy porozumienia stron.
Prawo pracy wyróżnia kilka typów umowy o pracę:
Czas pracy
Obowiązuje 40-godzinny tydzień pracy. W określonych przypadkach może zostać skrócony lub wydłużony, nie powinien jednak przekroczyć 48 godzin. Ilość nadgodzin nie może być większa niż cztery godziny w ciągu dwóch kolejnych dni. W ciągu roku obowiązuje limit — 120 godzin pracy ponadwymiarowej.
Osoby, które pracują w dwóch firmach lub na dwóch stanowiskach, nie mogą spędzić w pracy więcej niż 12 godzin dziennie. Prawo zabrania pracy przez dwie zmiany z rzędu.
Urlop wypoczynkowy
W ciągu roku pracownik ma prawo do 28 dni płatnego urlopu. Dodatkowo każdy pracownik ma prawo do wolnego dnia podczas świąt państwowych i kościelnych, których jest łącznie 11.
Prawo do urlopu w pełnym wymiarze zyskujemy po sześciu miesiącach nieprzerwanej pracy. W kolejnych latach pracy nie istnieją ograniczenia w korzystaniu z urlopu poza jedną regulacją — przynajmniej jedna część urlopu musi być równa lub wyższa niż 14 dni.
Wynagrodzenia
W 2006 r. minimalne wynagrodzenie wynosiło około 203 euro miesięcznie i poza Łotwą było najniższe w Unii Europejskiej. W 2008 r. minimalna płaca osiągnie poziom 800 litów miesięcznie. Średnie zarobki też nie są wyjątkowo atrakcyjne dla Polaków. Według tamtejszego Ministerstwa Finansów w pierwszym kwartale 2007 r. wynosiło 1737,8 litów. W 2006 r. sprzedawcy w sklepach zarabiali około 800 litów lub nawet mniej. Budowlani — od 1000 do 1200. Zgodnie z prawem za pracę w nadgodzinach, w nocy i w dni wolne od pracy pracownik powinien otrzymywać nawet 1,5 normalnej stawki, w praktyce przepisy są często omijane. Specjaliści i pracujący w stolicy kraju otrzymują oczywiście dużo wyższe zarobki — takim osobom opłaca się myśleć o podjęciu pracy w tym kraju.
Ostatnie lata przyniosły bardzo szybki i wyraźny wzrost wynagrodzeń. W drugim kwartale 2007 r. w porównaniu z analogicznym okresem 2006 r. zanotowano wzrost średnich płac brutto o 20,2 proc. — do 1847,3 litów. Trudności, jakie przechodzi litewska gospodarka, mogą jednak ten wzrost nieco wyhamować.
Warunki życia
Koszty życia są porównywalne do polskich. Jeszcze do niedawna Litwa była najtańszym krajem wśród członków Unii Europejskiej, w ostatnich latach ceny w krajach nadbałtyckich wzrosły i obecnie często przekraczają te, do których przyzwyczailiśmy się w naszym kraju.
Transport
Standardy są tutaj chyba wyższe niż w Polsce, zwłaszcza w przypadku kolei. Pociągi są punktualne, czyste i w miarę szybkie. Jest to pewny środek transportu, ale raczej w obrębie większych miast. Dobrze skomunikowane są okolice Wilna, Kowna i Kłajpedy. Pomiędzy Wilnem i Kłajpedą wiedzie główny szlak komunikacyjny i na tej trasie kursują pociągi dalekobieżne. Ceny przejazdów można porównać z polskimi — na przykład bilet z Kowna do Wilna kosztuje około 13,5 lita.
Bardzo popularnym środkiem transportu są autobusy — połączeń jest dużo i stanowią one sporą konkurencję dla kolei. Transport miejski jest dobrze zorganizowany — Wilno dysponuje gęstą siecią połączeń autobusowych i trolejbusowych. Komunikacja zaczyna działać od godziny czwartej rano, a zamiera o północy. Jednorazowy bilet zakupiony w kiosku kosztuje 1,1 lita, a u kierowcy 1,4 lita. Bilet jednodniowy to wydatek sześciu litów, a 10-dniowy 27 litów. Popularnym środkiem transportu są tu także minibusy. Zatrzymują się na życzenie i kosztują dwa-trzy lity.
Transport lotniczy koncentruje się wokół trzech lotnisk międzynarodowych: w Wilnie, Kownie i Połądze. Miasta te dysponują regularnymi połączeniami niemal z całą Europą.
Nieruchomości
Mieszkanie można kupić lub wynająć. Ceny są wyższe niż w Polsce, jednak w stolicy Litwy są niższe niż np. w Warszawie. Niestety, wciąż wzrastają, tylko w ciągu jednego kwartału 2007 r. mieszkania podrożały o 22 proc., a domy o 37 proc.
Wilno jest najdroższym miastem. Za 60-metrowe mieszkaniu w bloku z okresu Związku Radzieckiego możemy zapłacić na przykład od 219 tys. do 470 tys. zł. Wynajem jednopokojowego mieszkania to średnio od 1400 do 1600 zł. Oczywiście bez problemu znajdziemy tu nieruchomości wielokrotnie droższe — w starych luksusowych kamienicach lub nowych apartamentowcach. Umiejętne poszukiwania pozwolą znaleźć też coś tańszego.
Trochę tańsze jest Kowno, wiąże się to jednak z mniejszym wyborem nieruchomości. Za wynajem prawie 80-metrowego mieszkania możemy tu zapłacić około 2400 zł.
Opieka zdrowotna
Wszystkie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę płacą składkę zdrowotną. Pracownik płaci 3 proc. swojego wynagrodzenia, zyskując tym samym prawo do darmowej opieki medycznej. Za niektóre usługi trzeba zapłacić — na przykład za zabiegi stomatologiczne w prywatnych gabinetach.
Osoby dopiero poszukujące pracy uzyskują prawo do opieki zdrowotnej na podstawie składek płaconych do Narodowego Funduszu Zdrowia w Polsce.
Ciekawe strony internetowe
Ambasada Polski w Wilnie
Wydział Promocji Handlu i Inwestycji
Ambasada Litwy w Warszawie
Oficjalny przewodnik po Litwie
Informacje o Wilnie
Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych
Państwowy Fundusz Ubezpieczeń Społecznych SoDra
Federacja Pracy
Publiczne służby zatrudnienia
Informacja biznesowa
Państwowe przedsiębiorstwo „Centrum Rejestru”
Spis litewskich firm
Portale zawierające oferty pracy
Oferty wynajmu i sprzedaży nieruchomości
http://lithuania.world-estate.com
Kurier Wileński — dziennik polski na Litwie
Dziennik gospodarczy „Verslo zinios”
Transport
Koleje Litewskie — zawierają rozkład jazdy w języku angielskim
Publiczna komunikacja w Wilnie
Wileński dworzec autobusowy
Mateusz Grabowski
Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach
