Pozew nakazowy

Postępowanie nakazowe może być wszczęte wyłącznie na wniosek powoda, zawarty w pozwie. Oznacza to, że bez takiego wniosku sąd nie może rozpoznać sprawy, nawet jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki ustawowe. W postępowaniu nakazowym mogą być dochodzone wyłącznie roszczenia pieniężne albo świadczenia innych rzeczy zamiennych.

Roszczenia muszą być udowodnione jednym z wymienionych niżej dokumentów, które powód powinien dołączyć do pozwu:

• dokumentem urzędowym wystawionym przez organ państwowy,
• zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem (w tym także fakturą VAT, w sytuacji gdy pozwany upoważnił wystawcę do jej wystawienia bez podpisu – wyrok SN z 23.02.2006 r. II CSK 131/05),
• wezwaniem dłużnika do zapłaty wraz z pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,
• zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank z powodu braku środków na rachunku bankowym,
• wekslem, czekiem, warrantem lub rewersem należycie wypełnionym, których prawdziwość i treść nie nasuwa wątpliwości (w razie przejścia na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu),
• dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych.

Nie jest konieczne, z wyjątkiem weksla, czeku, warrantu, dołączenie do pozwu oryginału dokumentów. Dopuszczalne jest dołączenie odpisów tych dokumentów, jeżeli ich zgodność z oryginałem jest poświadczona przez notariusza albo występujących w tej sprawie adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego.

Przy wnoszeniu pozwu nakazowego należy uiścić opłatę w wysokości ¼ opłaty należnej, jak od pozwu zwykłego.

Postępowanie nakazowe

Jeżeli pozew nakazowy odpowiada wszystkim wymogom i został należycie opłacony, jest kierowany do postępowania nakazowego, w którym sąd na podstawie dołączonych do pozwu dokumentów zdecyduje o wydaniu nakazu zapłaty. W tej fazie sąd nie bada czy żądanie pozwu jest uzasadnione, a jedynie czy zostało ono udowodnione wyłącznie dokumentami do niego dołączonymi. Przykładowo sąd dysponując zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem dla wydania nakazu zapłaty nie będzie wymagał umowy, z której wynikło zobowiązanie wskazane w rachunku.

W braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd uzna, że konieczne jest wyznaczenie rozprawy i przekaże sprawę do rozpoznania w postępowaniu zwykłym. Brak podstaw do wydania nakazu zapłaty następuje gdy:

a) powód domaga się zasądzenia innych świadczeń niż pieniężne lub rzeczy zamienne,

b) powództwo nie jest powództwem o zasądzenie świadczenia,

c) pozew nie zawiera wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym,

d) do pozwu nie dołączono wymaganych dokumentów.

Wyznaczając rozprawę sąd wezwie powoda do uiszczenia brakującej części opłaty tj. ¾ opłaty jak przy pozwie. W sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty, pozwany powinien wnieść odpowiedź na pozew w terminie dwutygodniowym od dnia otrzymania pozwu. Odpowiedź na pozew wniesiona po terminie podlega zwrotowi.

Nakaz zapłaty

W przypadku, gdy zachodzą podstawy do wydania nakazu zapłaty sąd wydaje nakaz. W nakazie tym sąd nakazuje pozwanemu zaspokoić roszczenie powoda wskazane w pozwie wraz kosztami w terminie dwóch tygodni od doręczenia. Nakaz zapłaty doręcza się obu stronom sporu. Oprócz nakazu zapłaty doręcza się pozwanemu także pozew, z którym ten może się od tej chwili zapoznać.

Nakaz zapłaty, który nie został zaskarżony ma skutki prawomocnego wyroku. Nakazowi zapłaty sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się. Odtąd stanowi on tytuł wykonawczy, który można skierować do egzekucji. Jeżeli pozwany zaskarża nakaz tylko w części, stanie się on w pozostałej części prawomocny. Ponadto nakaz zapłaty stanowi od chwili wydania tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. W przeciwieństwie do zwykłego zabezpieczenia wierzyciel nie musi wykazywać przesłanek zabezpieczenia, a także nie musi występować do sądu o nadanie wykonalności.

Nieprawomocny nakaz zapłaty może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej, bez nadania mu klauzuli wykonalności.

Zarzuty od nakazu zapłaty

Jeżeli pozwany nie zgadza się na zaspokojenie roszczenia określonego w nakazie wnosi do sądu także w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu pismo zawierające zarzuty. W piśmie tym pozwany powinien:

• wskazać czy zaskarża nakaz w całości czy w części,
• przedstawić zarzuty, które pod rygorem utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu. Zarzut potrącenia jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy wierzytelność przedstawiona do potrącenia stwierdzona jest takimi samymi dokumentami, które mogą stanowić podstawę wydania nakazu zapłaty,
• wskazać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Późniejsze przytoczenie nowych dowodów i okoliczności będzie możliwe, gdy pozwany nie mógł ich powołać wcześniej lub nie było takiej potrzeby.

Dodatkowo można w nakazie zapłaty zawrzeć wniosek o ograniczenie egzekucji. W razie wniesienia zarzutów sąd może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu. Na postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym przysługuje zażalenie.

Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie zarzutów wymaga również zachowania tej formy. Wnosząc zarzut od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym pozwany powinien uiść opłatę sądową, pod rygorem odrzucenia tego środka odwoławczego przez sąd.

W przypadku, gdy doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie nakazu nie mogło nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, co skutkuje rozpoznaniem sprawy na rozprawie. Podobnie jest w przypadku, gdy pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie.

Skutki wniesienia zarzutów

Jeżeli zarzuty od nakazu zapłaty zostały wniesione prawidłowo, sąd doręcza je powodowi, a następnie wyznacza rozprawę. W toku rozprawy nie ma możliwości rozszerzenia żądania pozwu oraz zmiany podmiotowej powództwa, czyli wstąpienia do procesu po stronie powodowej lub pozwanej nowych podmiotów w miejsce lub obok dotychczasowych. Powód może przytoczyć nowe dowody i okoliczności faktyczne w terminie tygodnia od doręczenia mu zarzutów. W postępowaniu nakazowym niedopuszczalna jest zasadniczo przedmiotowa zmiana powództwa. Jedynie w razie zmiany okoliczności pozwany może zamiast pierwotnego przedmiotu sporu żądać jego wartości lub przy świadczeniach powtarzających się świadczeń za dalsze okresy.

W wyniku rozpoznania zarzutów, sąd wydaje wyrok utrzymujący nakaz zapłaty lub go uchyla i wyrokiem orzeka o żądaniu pozwu, albo też uchyla nakaz i pozew odrzuca lub postępowanie umarza, jeżeli istnieją ku temu przesłanki. Od wyroku sądu przysługuje obu stronom na zasadach ogólnych apelacja, a od postanowienia o umorzeniu lub odrzuceniu pozwu zażalenie.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Z 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.),
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Adam Palowski