PRAWA CZŁONKA SPÓŁDZIELNI

Zgodnie z Prawem spółdzielczym członkowi spółdzielni przysługują następujące prawa:

• uczestniczenia w walnym zgromadzeniu lub zebraniu grupy członkowskiej;

W posiedzeniach tego organu członek spółdzielni może brać udział jedynie osobiście, chyba że inne uregulowania zawarte są w statucie lub członek jest osobą prawną, która działa przez swojego pełnomocnika. W spółdzielniach mieszkaniowych każdemu członkowi przysługuje jeden głos, niezależnie od ilości posiadanych udziałów.

• wybierania i bycia wybieranym do organów spółdzielni;

• zwołania walnego zgromadzenia;

Zasadniczo walne zgromadzenie zwoływane jest przez zarząd spółdzielni. Zarząd jest jednak zobowiązany zwołać walne zgromadzenie na wniosek przynajmniej ¹/₁₀ (nie mniej niż trzech) członków.

• żądania rozpatrzenia przez właściwe organy spółdzielni wniosków dotyczących jej działalności;

• odwołania się w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym;

Dotyczy to odwołania się w sprawach między członkiem a spółdzielnią od uchwały konkretnego organu. Zasady i tryb postępowania oraz organ, do którego członek może się odwołać, określa statut spółdzielni.

• zaskarżenia do sądu uchwał walnego zgromadzenia;

Każdemu członkowi, niezależnie od tego, czy brał udział w zgromadzeniu, które wydało uchwałę, czy nie, służy prawo zaskarżenia jej do sądu, to jest wniesienia powództwa (w ciągu sześciu tygodni od dnia odbycia walnego zgromadzenia) o uchylenie uchwały. Zgodnie z art. 42 ww. ustawy można zaskarżyć do sądu taką uchwałę, która jest sprzeczna z postanowieniami statutu, godzi w interesy spółdzielni albo ma na celu pokrzywdzenie jej członka.

• wniesienia skargi na działalność zarządu do rady nadzorczej;

• udziału w nadwyżce bilansowej;

• otrzymania odpisu statutu i regulaminów, zaznajamiania się z uchwałami organów spółdzielni, protokołami obrad organów spółdzielni, rocznymi sprawozdaniami finansowymi, umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi.

Spółdzielnia może odmówić członkowi wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, jeśli naruszałoby to prawa tych osób lub jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że członek wykorzysta pozyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni i przez to wyrządzi jej znaczną szkodę. Odmowa powinna być wyrażona na piśmie. Członek, któremu odmówiono wglądu do umów, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółdzielni do udostępnienia tych umów. Wniosek należy złożyć w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia członkowi pisemnej odmowy.


Do innych uprawnień członka spółdzielni należą:

1) Prawo do korzystania ze wszystkich świadczeń określonych w statucie spółdzielni (np. świadczeń z zakresu prowadzonej przez spółdzielnię działalności oświatowo-kulturalnej).

2) Prawo wystąpienia ze spółdzielni przez złożenie wypowiedzenia członkostwa.

Wypowiedzenie powinno być dokonane w formie pisemnej. Termin i okres wypowiedzenia określa statut. Za datę wystąpienia uważa się następny dzień po upływie okresu wypowiedzenia.

3) Prawo wskazania w deklaracji członkowskiej lub w odrębnym pisemnym oświadczeniu osoby, której spółdzielnia obowiązana jest po śmierci członka wypłacić udziały.

Prawo spółdzielcze stanowi, że:

• członka zmarłego skreśla się z rejestru członków spółdzielni ze skutkiem od dnia, w którym nastąpiła śmierć,
• jeżeli zmarły pozostawił więcej niż jednego spadkobiercę, spadkobiercy powinni w celu wykonywania przechodzących na nich praw majątkowych zmarłego ustanowić wspólnego pełnomocnika lub wskazać zarządcę ustanowionego przez sąd przy odpowiednim zastosowaniu przepisów Kodeksu cywilnego o zarządzie rzeczą wspólną.

4) Prawo swobodnego rozporządzania swoimi roszczeniami do spółdzielni o wypłatę udziałów oraz o zwrot wkładów lub o wypłatę ich równowartości ze skutecznością od dnia, w którym stały się wymagalne, czyli w terminie, który przewiduje statut.

5) Prawo przeglądania rejestru członków.

Rejestr członków prowadzony jest przez zarząd spółdzielni. Zawiera on:

• imiona i nazwiska oraz miejsce zamieszkania członków spółdzielni (nazwę i siedzibę — w przypadku osób prawnych),
• wysokość zadeklarowanych i wniesionych udziałów,
• wysokość wniesionych wkładów, ich rodzaj, jeżeli są to wkłady niepieniężne,
• datę przyjęcia w poczet członków,
• datę wypowiedzenia członkostwa i jego ustania oraz
• inne dane przewidziane w statucie.

Prawo przeglądania rejestru członków przysługuje także małżonkowi członka spółdzielni oraz jego wierzycielowi.

Członek spółdzielni może zainicjować kontrolę spółdzielni mieszkaniowej. Jest to tzw. lustracja, której raz na trzy lata obowiązana jest poddać się każda spółdzielnia. W spółdzielni mieszkaniowej, w czasie budowania przez nią budynków mieszkalnych i rozliczania kosztów budowy, lustrację przeprowadza się corocznie. Organem inicjującym lustrację jest ustawowo rada nadzorcza. Lustracja może być jednak przeprowadzona również na mocy uchwały walnego zgromadzenia, a także na wniosek co najmniej ¹/₅ członków spółdzielni.

Ponadto każdy członek spółdzielni może wystąpić z żądaniem udostępnienia mu protokołu lustracyjnego, który zawiera wnioski lustratora co do legalności, gospodarności i rzetelności działań podejmowanych przez spółdzielnię.


OBOWIĄZKI CZŁONKA SPÓŁDZIELNI

Członek spółdzielni obowiązany jest do wniesienia:

• wpisowego,
• zadeklarowanych udziałów oraz
• wkładu mieszkaniowego lub budowlanego.

Wpisowe

Statut spółdzielni określa wysokość i terminy wniesienia wpisowego, przy czym wysokość ta w spółdzielniach mieszkaniowych nie może przekraczać wysokości najniższego wynagrodzenia ogłaszanego przez ministra pracy.

Minimalne wynagrodzenie od stycznia 2007 r. wynosi 936 zł (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227).


Udziały

Każdy członek ma obowiązek określić w deklaracji członkowskiej ilość udziałów, przy czym zasadniczo obowiązany jest zadeklarować jeden udział (chyba że statut przewiduje większą ilość). Udział to wkład finansowy członka w majątek spółdzielni. Majątek ten jest prywatną własnością członków.

Wysokość udziałów oraz terminy ich wnoszenia określone są w statucie spółdzielni. Jeżeli członek nie wniesie udziału lub wniesie go w niepełnej wysokości, spółdzielnia może zwrócić się do sądu z żądaniem uzupełnienia przez tego członka wpłaty na udział.

Członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu strat spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów.

Terminy zwrotu udziałów określa statut, przy czym członek nie może żądać zwrotu swoich udziałów przed ustaniem członkostwa (nie dotyczy to jednak wpłat przekraczających ilość udziałów, których zadeklarowania wymaga statut obowiązujący w chwili żądania zwrotu). Zwrot tych wpłat nie może nastąpić przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego za rok, w którym członek wystąpił z żądaniem oraz w wypadku, gdy jego udziały zostały przeznaczone na pokrycie strat spółdzielni.

W razie otwarcia likwidacji w ciągu sześciu miesięcy lub wszczęcia postępowania upadłościowego w ciągu roku od dnia, w którym członek przestał należeć do spółdzielni, obowiązany jest on wobec spółdzielni do uczestniczenia w pokrywaniu jej strat tak, jak gdyby był nadal jej członkiem.


Wkład mieszkaniowy lub budowlany

W spółdzielniach mieszkaniowych istnieje obowiązek wniesienia wkładów mieszkaniowych lub budowlanych, jeżeli osoba stara się o uzyskanie spółdzielczego prawa do lokalu.

Z obowiązku uiszczenia wkładu zwolnieni są:

• ci, którzy nabyli od właściciela spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu na wolnym rynku,
• małżonek, dzieci lub inni bliscy byłego członka spółdzielni, którym służy roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego (pod warunkiem, że były członek spółdzielni wpłacił wymagany wkład mieszkaniowy i po ustaniu jego członkostwa nie został on zwrócony).

Wysokość wkładów, terminy ich wnoszenia, zasady zwrotu w wypadku likwidacji spółdzielni, wystąpienia członka lub ustania członkostwa z innej przyczyny określa statut spółdzielni.


Koszty zarządzania nieruchomością

Członkowie spółdzielni zobowiązani są do uczestniczenia w wydatkach związanych z zarządzaniem nieruchomością należącą do spółdzielni mieszkaniowej.

Członkowie spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, obowiązani są uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni oraz w zobowiązaniach spółdzielni z innych tytułów.

Osoby, które oczekują na ustanowienie na ich rzecz spółdzielczych praw do lokalu lub odrębnej własności lokalu, mają obowiązek uczestniczyć w kosztach budowy lokali przez wnoszenie wkładów mieszkaniowych lub budowlanych oraz w innych zobowiązaniach spółdzielni związanych z budową.

Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych spółdzielnia może utworzyć fundusz remontowy. Obowiązek świadczenia na ten fundusz dotyczy członków spółdzielni, właścicieli lokali niebędących członkami spółdzielni oraz osób niebędących członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali.

Wraz z członkami spółdzielni oraz z właścicielami lokali, którzy nie są członkami spółdzielni, w kosztach zarządu nieruchomością partycypują:

• stale zamieszkujące z nimi osoby pełnoletnie,
• osoby faktycznie korzystające z lokalu,
• osoby niebędące członkami spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Opłaty wnosi się co miesiąc z góry do 10 dnia każdego miesiąca, choć statut spółdzielni może ustalić inny, nie wcześniejszy jednak niż ustawowy, termin.

Jeżeli wysokość ustalonej opłaty budzi wątpliwość, zobowiązany do wpłaty mieszkaniec może zażądać szczegółowego opisu opłaty. Spółdzielnia przedstawia wówczas kalkulację jej wysokości.

Spółdzielnia może zadecydować o zmianie opłaty. W takiej sytuacji zobowiązana jest zawiadomić o tym fakcie wszystkich członków spółdzielni oraz właścicieli mieszkań osób, które nie są członkami spółdzielni, co najmniej 14 dni przed upływem terminu wnoszenia opłat i nie później niż ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego ten termin. Zmiana wysokości opłat wymaga uzasadnienia na piśmie.

Członek spółdzielni, który nie zgadza się na zmianę wysokości opłat za zarządzanie nieruchomością, w której zamieszkuje, może:

• odwołać się od uchwały w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym (organ, do którego należy wnieść odwołanie, jest określony w statucie) i
• dochodzić bezzasadności uchwały na drodze sądowej (dopiero po wyczerpaniu procedury wewnątrzspółdzielczej).

Wniesienie odwołania od uchwały spółdzielni następuje w terminie oznaczonym w statucie spółdzielni. Jeżeli opóźnienie nie przekracza sześciu miesięcy, a odwołujący usprawiedliwił je wyjątkowymi okolicznościami, organ odwoławczy powinien rozpatrzyć odwołanie wniesione nawet po upływie ww. terminu. O rozstrzygnięciu organu odwoławczego zainteresowany powinien być powiadomiony pisemnie w ciągu dwóch tygodni od daty podjęcia uchwały.

Trzeba jednak pamiętać, że zarówno wystąpienie na drogę postępowania wewnątrzspółdzielczego, jak i sądowego nie zwalnia z obowiązku wnoszenia opłat w zmienionej wysokości.


Udostępnianie lokalu

W myśl art. 6¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych członek spółdzielni ma obowiązek udostępnić swój lokal mieszkalny w następujących sytuacjach:

1) w razie awarii wywołującej szkodę lub zagrażającej bezpośrednio powstaniem szkody;

Udostępnienie lokalu może nastąpić tylko w celu usunięcia takiej szkody bądź zagrożenia i tylko na czas niezbędny do dokonania tej czynności.

Jeżeli osoba korzystająca z lokalu jest nieobecna lub odmawia udostępnienia lokalu, spółdzielnia ma prawo wejść do lokalu w obecności funkcjonariusza Policji, a także przy udziale straży pożarnej, gdy jest to konieczne.

Jeśli otwarcie lokalu nastąpiło pod nieobecność pełnoletniej osoby z niego korzystającej, spółdzielnia jest obowiązana zabezpieczyć lokal i znajdujące się w nim rzeczy. Z wykonanych czynności sporządza się protokół.

2) po wcześniejszym uzgodnieniu terminu, w celu:

• dokonania okresowego przeglądu stanu wyposażenia technicznego lokalu,
• ustalenia zakresu niezbędnych prac i ich wykonania,
• doraźnego przeglądu stanu technicznego lokalu w szczególnie uzasadnionych przypadkach,
• zastępczego wykonania przez spółdzielnię prac obciążających członka spółdzielni albo właściciela lokalu niebędącego członkiem spółdzielni;

3) gdy lokal lub budynek wymaga remontu obciążającego spółdzielnię, przebudowy lub przeprowadzenia modernizacji;

Jeżeli spółdzielnia podejmuje prace remontowe, które nie mają charakteru krótkotrwałego i nie są związane z doraźnym usunięciem awarii, osoby korzystające z budynku lub lokalu zobowiązane są na żądanie i koszt spółdzielni w uzgodnionym terminie przenieść się do lokalu zamiennego. Przeniesienie może nastąpić tylko na ściśle oznaczony i podany do wiadomości zainteresowanych okres czasu wykonywania naprawy lub modernizacji, przy czym nie może on być dłuższy niż 12 miesięcy.

W okresie używania lokalu zamiennego członek spółdzielni, właściciel lokalu niebędący członkiem spółdzielni lub osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu wnosi opłaty jedynie za używanie tego lokalu. Opłaty za używanie lokalu zamiennego, bez względu na jego wyposażenie techniczne, nie mogą być wyższe niż opłaty za lokal dotychczasowy.


Opuszczenie lokalu mieszkalnego

Po wygaśnięciu tytułu prawnego do lokalu członek bądź osoba niebędąca członkiem spółdzielni, której przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, obowiązani są opróżnić lokal. Termin opuszczenia lokalu określony jest w statucie spółdzielni, ale zgodnie z art. 7 ust. ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie może być krótszy niż trzy miesiące.

Na spółdzielni nie ciąży obowiązek dostarczenia innego lokalu. Jest ona jednak zobowiązana do bezzwłocznego rozliczenia zobowiązań i wypłaty wszelkich należności osobie opuszczającej lokal.


PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210, z późn. zm.);
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27, z późn. zm.).

Magdalena Stec