Komu przysługuje renta socjalna?

Renta socjalna jest świadczeniem alternatywnym dla osób, które nie nabyły uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, są osobami niepełnosprawnymi, a perspektywy zatrudnienia w ich przypadku, ze względu na stopień niesprawności, są niekorzystne.

Renta socjalna przysługuje osobie, która:

1) jest pełnoletnia (uwaga! za osobę pełnoletnią uważa się również kobietę, która zawarła związek małżeński po ukończeniu 16 lat, a nie ukończyła 18. roku życia);

2) ma obywatelstwo polskie, zamieszkuje i przebywa na terytorium Polski albo

• jest cudzoziemcem zamieszkującym i przebywającym w Polsce, który posiada:

• zezwolenie na osiedlenie się,
  
• zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich,
  
• zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, udzielone w związku z zamierzonym wykonywaniem pracy lub prowadzeniem działalności gospodarczej oraz podjęciem lub kontynuowaniem studiów albo szkolenia zawodowego,
• zgodę na pobyt tolerowany,
  
• status uchodźcy nadany w naszym kraju lub
  

• jest obywatelem któregoś z państw członkowskich Unii Europejskiej bądź Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i ma pozwolenie na pobyt w Polsce;

3) jest całkowicie niezdolna do jakiejkolwiek pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

• przed ukończeniem 18. roku życia,
• w trakcie nauki w szkole podstawowej, średniej lub wyższej przed ukończeniem 25. roku życia,
• w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Renta socjalna nie przysługuje osobie, która:

• ma ustalone prawo do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej, świadczenia przedemerytalnego lub zasiłku przedemerytalnego,
• pobiera świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych,
• ma ustalone prawo do renty rodzinnej (części renty) przez jednostkę organizacyjną ZUS lub przez inny organ emerytalno-rentowy (np. KRUS), w wysokości przekraczającej 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
• jest właścicielem lub posiadaczem (samodzielnym bądź zależnym) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 5 ha przeliczeniowych lub jako współwłaściciel ma udział w takiej nieruchomości, a udział ten przekracza 5 ha przeliczeniowych,
• jest tymczasowo aresztowana albo odbywa karę pozbawienia wolności.

Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności jest zobligowana powiadomić o tym fakcie właściwy organ wypłacający rentę. Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze aresztu lub zakładu karnego.

Osoba, której prawo do renty ustało w związku z osadzeniem w areszcie lub w zakładzie karnym, może zgłosić wniosek o przyznanie renty socjalnej w wysokości 50 proc. kwoty świadczenia. W tym przypadku renta przysługuje tylko takiej osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:

• samotnie gospodaruje,
• nie posiada innego przychodu i prawa do renty rodzinnej,
• jest właścicielem lokalu mieszkalnego/domu jednorodzinnego, przysługuje jej spółdzielcze prawo do lokalu lub jest najemcą lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego, stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych,
• zobowiąże się pisemnie, że z kwoty renty będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za lokal mieszkalny/dom jednorodzinny, a w lokalu/domu nie przebywają inne osoby.

W jaki sposób i kto przyznaje rentę?

Renta socjalna może być przyznana na stałe (jeżeli niezdolność do pracy jest trwała) lub na czas określony (jeśli niezdolność do pracy jest czasowa).

O całkowitej niezdolności do pracy i przewidywanym okresie jej trwania orzeka lekarz orzecznik ZUS w trybie i na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Szerzej piszemy o tym w artykule: „Orzeczenie o niezdolności do pracy”.

Świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a dokładniej jednostka organizacyjna ZUS właściwa ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę. Jednostka ta wydaje także decyzję w sprawie przyznania renty.


Jak przebiega postępowanie w sprawie przyznania renty?

Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się na wniosek osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej przedstawiciela ustawowego. Możliwe jest również rozpoczęcie postępowania na wniosek innej osoby albo kierownika ośrodka pomocy społecznej, działających za zgodą osoby ubiegającej się o rentę. Zgoda ta powinna być wyrażona na piśmie lub ustnie do protokołu.

Wzór wniosku stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie przyznawania renty socjalnej (do pobrania tutaj lub w oddziale ZUS).

Do wniosku, w zależności od sytuacji, należy dołączyć:

• zaświadczenie o stanie zdrowia wystawione przez lekarza leczącego, dokumentację medyczną oraz inne dokumenty mające znaczenie dla wydania orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy,
• zaświadczenie o okresie uczęszczania do szkoły lub szkoły wyższej,
• zaświadczenie jednostki prowadzącej studia doktoranckie o okresie odbywania tych studiów,
• zaświadczenie o okresie odbywania aspirantury naukowej,
• zaświadczenie wydane przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne określające kwotę osiąganego przychodu oraz okres, na jaki została zawarta umowa, z tytułu której osiągany jest ten przychód,
• zaświadczenie o pobieraniu wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego i o dacie zaprzestania ich pobierania (wydane przez wypłacającego),
• zaświadczenie właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego określające powierzchnię użytków rolnych nieruchomości rolnej w hektarach przeliczeniowych,
• uwierzytelnioną przez jednostkę organizacyjną ZUS lub kierownika ośrodka pomocy społecznej, jeżeli kierownik ten składa wniosek o rentę socjalną, kopię dokumentu potwierdzającego spełnienie przez cudzoziemca bądź obywatela UE warunków wymaganych do przyznania świadczenia.

W przypadku ubiegania się o wypłatę 50 proc. renty socjalnej przez osobę tymczasowo aresztowaną lub odbywającą karę pozbawienia wolności należy złożyć dodatkowo:

• zaświadczenie zarządcy domu mieszkalnego potwierdzające prawo do lokalu mieszkalnego lub wypis z księgi wieczystej potwierdzający prawo własności nieruchomości,
• zaświadczenie wydziału ewidencji ludności właściwego urzędu gminy potwierdzające, iż w lokalu mieszkalnym lub domu jednorodzinnym nie są zameldowane inne osoby.

Gdzie należy złożyć wymagane dokumenty i jak wygląda procedura?

Wniosek o przyznanie renty socjalnej wraz z wyżej wymienionymi dokumentami składa się w jednostce organizacyjnej ZUS w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Po zapoznaniu się z dokumentacją i stwierdzeniu, iż wnioskodawca udowodnił okoliczności niezbędne do ustalenia prawa do renty, ZUS kieruje go na badanie przez lekarza orzecznika w celu wydania orzeczenia o niezdolności do pracy.

Następnie ZUS wydaje decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania renty. W pierwszym przypadku Zakład ustala okres, przez który świadczenie przysługuje ubezpieczonemu. Jeżeli Zakład stwierdzi, że wnioskodawca nie ma uprawnień do renty socjalnej, wydaje decyzję odmowną. O możliwościach odwołania się od decyzji ZUS piszemy w artykule: „Renta z tytułu niezdolności do pracy”.


Wysokość renty socjalnej

Świadczenie przyznawane jest w stałej wysokości, wynoszącej 84 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta socjalna podlega opodatkowaniu, co oznacza, że potrąca się z niej składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy. Z kwoty renty mogą być także potrącane inne należności wskazane w ustawie emerytalnej (art.139 ust. 1), np. kwoty nienależnie pobranych świadczeń czy sumy egzekwowane na mocy wyroków alimentacyjnych.

Od 1 marca 2010 r. osoba uprawniona do pobierania świadczenia otrzymuje brutto 593,28 zł.

Co roku renta jest waloryzowana na zasadach określonych w ustawie emerytalnej.


Czy rentę socjalną można łączyć z innymi świadczeniami?

Jedynym świadczeniem, z którym może zbiegać się prawo do renty socjalnej, jest renta rodzinna. Jednak i tu obowiązują pewne ograniczenia, a mianowicie łączna wysokość tych dwóch świadczeń nie może przekroczyć 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 1 marca 2010 r. wysokość najniższej renty z ww. tytułu wynosi 706,29 zł, a zatem 200 proc. tej kwoty to 1412,58 zł.

W przypadku gdy suma świadczeń przekracza wspomnianą kwotę 200 proc., wysokość renty socjalnej ulega obniżeniu. Kwota obniżonej renty nie może być jednak niższa niż 10 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Renta socjalna nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (tj. 1412,58 zł).

Osoba ubiegająca się o rentę socjalną bądź ją pobierająca jest obowiązana powiadomić jednostkę organizacyjną ZUS przyjmującą wniosek bądź wypłacającą rentę socjalną o posiadaniu uprawnień do renty rodzinnej oraz organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę rodzinną o posiadaniu uprawnień do renty socjalnej.


Czy renta socjalna może ulec zawieszeniu?

Renta socjalna zostaje zawieszona, gdy osoba uprawniona do jej pobierania osiąga przychód w łącznej kwocie przekraczającej 30 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy (ogłoszonego przez prezesa GUS dla celów emerytalnych).

Od 1 marca do 31 maja 2010 r. kwota ta wynosi 973,10 zł. Prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym uzyskany został przychód.

Szczegółowe informacje o rodzajach działalności stanowiącej dodatkowy przychód można uzyskać w oddziale ZUS lub na stronie internetowej www.zus.pl.

Na zawieszenie renty socjalnej wpływają m.in. przychody z tytułu:

1) działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, tj. z tytułu:

• pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy,
• pracy nakładczej,
• pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpracy przy wykonywaniu jednej z tych umów,
• wykonywania pracy w ramach umowy o świadczenie usług,
• wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, agencyjnej, o dzieło, jeżeli umowę taką uprawniony do renty zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,
  
• prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu,
• wykonywania pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych,
• odpłatnego świadczenia pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (o ile przysługuje renta w wysokości 50 proc. renty socjalnej),
• pobierania stypendium sportowego;

2) wykonywania umowy zlecenia przez uczniów szkół ponadpodstawowych i studentów, którzy nie ukończyli 26 lat, oraz otrzymywania honorariów z tytułu działalności artystycznej lub twórczej;

3) pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego;

4) umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Osoba, która pobiera rentę socjalną lub jej ustawowy przedstawiciel (opiekun prawny bądź kurator), są obowiązani niezwłocznie powiadomić ZUS o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do renty. Powiadomienie powinno mieć formę pisemnego oświadczenia. Jeśli od osiąganego przychodu odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne, uprawniony zobowiązany jest do przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez płatnika składek.


Ważne adresy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)
Centrala: ul. Szamocka 3, 5
00-748 Warszawa
tel: 22 667 10 00
faks: 22 667 14 18, 22 667 14 19
strona internetowa: www.zus.pl

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)
Centrala: Aleje Niepodległości 190
00-608 Warszawa
tel.: 22 592 65 90
faks: 22 592 66 50
strona internetowa: www.krus.gov.pl

Na stronach internetowych ZUS i KRUS dostępne są dokładne listy adresów i telefonów jednostek terenowych.


Podstawa prawna

1) Ustawa z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 135, poz. 1268 z późn. zm.);
2) Rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 26 września 2003 r. w sprawie przyznawania renty socjalnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz. 1656);
3) Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.);
2) Rozporządzeniu ministra polityki społecznej z 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2711).

Magdalena Stec
(aktualizacja: 9 kwietnia 2010 r.)