Poniedziałek, 1 IX 2014 r.
Nr 130/2014 (1747)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 


9 kwietnia 2010 r.

Renta z tytułu niezdolności do pracy

O rentę z tytułu niezdolności do pracy może ubiegać się osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem przysługującym osobie ubezpieczonej, która spełniła łącznie następujące warunki:

  • jest niezdolna do pracy, co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (więcej na ten temat piszemy tutaj),
  • ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,
  • niezdolność do pracy powstała w określonych ustawą okresach składkowych i nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.


Ostatni warunek nie ma zastosowania w przypadku osoby, która jest całkowicie niezdolna do pracy oraz udowodni okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Ubezpieczony, którego niezdolność do pracy powstała w wyniku wypadku w drodze do pracy lub z pracy, nie musi spełniać kryterium dotyczącego wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego.

Do okresów składkowych wlicza się m.in.: okresy zatrudnienia, pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku dla bezrobotnych, niektórych zasiłków z pomocy społecznej. Okresy nieskładkowe to m.in.: okresy nauki w szkole wyższej, urlopu wychowawczego w określonej ustawą wysokości, sprawowania opieki nad całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji członkiem rodziny.


Ile wynosi wymagany okres ubezpieczenia uprawniający do renty?

Okres ubezpieczenia (składkowy i nieskładkowy) warunkujący przyznanie renty uzależniony jest od wieku, w jakim powstała niezdolność do pracy.

Okres ten wynosi:

  • rok — jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
  • 2 lata — jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
  • 3 lata — jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
  • 4 lata — jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
  • 5 lat — jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (okres ten powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub rodzinnej).



Co w przypadku, gdy ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego?

Warunek posiadania wymaganego okresu ubezpieczeniowego uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony:

  • został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz
  • do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami (nieprzekraczającymi 6 miesięcy) okresy składkowe i nieskładkowe.



Jakie są rodzaje rent?

Świadczenie wypłacane przez ZUS może mieć formę:

  • renty stałej — jeżeli niezdolność do pracy jest trwała,
  • renty okresowej — jeżeli niezdolność do pracy ma charakter czasowy (renta wypłacana jest tylko przez czas wskazany w decyzji organu rentowego),
  • renty szkoleniowej — jeżeli orzeczona została celowość przekwalifikowania zawodowego.

 

Niezdolność do pracy jest orzekana na okres nie dłuższy niż 5 lat, chyba że według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.


Komu przysługuje renta szkoleniowa?


Jeśli ubezpieczony spełni warunki przyznania renty i uzyska orzeczenie o celowości przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie, jest kierowany do powiatowego urzędu pracy w celu przekwalifikowania. W tym czasie przysługuje mu renta szkoleniowa przez okres 6 miesięcy.

Okres ten może ulec:

  • przedłużeniu, na podstawie wniosku starosty, na czas niezbędny do przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej jednak niż o 30 miesięcy,
  • skróceniu, jeżeli przed upływem 6 miesięcy starosta zawiadomi organ rentowy o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu lub o tym, że osoba zainteresowana nie wykazuje chęci zmiany zawodu i nie poddaje się przekwalifikowaniu.


Renta szkoleniowa wynosi 75 proc. podstawy wymiaru renty i nie może być niższa od najniższej renty dla osoby częściowo niezdolnej do pracy.

Renta szkoleniowa nie przysługuje, gdy osoba ubiegająca się o rentę osiąga przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Za działalność taką, bez względu na wysokość przychodu, uważa się m.in.: zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności.


Jak ustala się wysokość renty?

Wysokość renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy oblicza się w następujący sposób:

  • 24 proc. kwoty bazowej,
  • po 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych,
  • po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych,
  • po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby 60 lat.


Przy obliczaniu renty okresy, o których mowa powyżej, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy.

Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy wynosi 75 proc. renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy.

Przykład

W marcu 2007 r. z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy wystąpiła kobieta legitymująca się:

  • 3-letnim okresem opieki nad dzieckiem (okres nieskładkowy),
  • 26-letnim okresem pracy (okres składkowy).

Lekarz orzecznik stwierdził istnienie częściowej niezdolności do pracy. Pozostałe warunki, wymagane do przyznania renty, zostały również spełnione i świadczenie zostało przyznane.

Do ustalenia podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy zainteresowana wskazała wynagrodzenie osiągane w okresie 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. w latach 1996-2005. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 172,30 proc. Oddział do wyliczenia renty zastosował kwotę bazową wynoszącą 1977,20 zł. Podstawa wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy wynosi więc 3406,72 zł (172,30 proc. x 1977,20 zł).

Wysokość renty:
24 proc. x 1977,20 zł = 474,53 zł
26 x 1,3 proc. x 3406,72 zł = 1151,47 zł
3 x 0,7 proc. x 3406,72 zł = 71,54 zł
Razem: 1697,54 zł.

W związku z tym, że została przyznana renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zainteresowanej przysługuje 75 proc. z wyliczonej kwoty, a więc 1273,16 zł (75 proc. x 1697,54 zł).


(przykład za: www.zus.pl)


Najniższe renty

Wysokość najniższych rent z tytułu niezdolności do pracy od 1 marca 2010 r.:

  • renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy — 706,29 zł,
  • renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy — 543,29 zł,
  • renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową — 847,55 zł,
  • renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową — 651, 95 zł.



Jak wygląda procedura ubiegania się o rentę z tytułu niezdolności do pracy?

Renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyznawana i wypłacana przez ZUS. By uzyskać świadczenie, w najbliższym miejsca zamieszkania wnioskodawcy oddziale ZUS-u należy złożyć wniosek o ustalenie prawa do renty oraz wymagane dokumenty.

Wniosek o ustalenie prawa do renty składa:

  • sam zainteresowany lub
  • jego pracodawca (za zgodą wnioskodawcy).


Wniosek powinien zawierać:

  • imię i nazwisko osoby zainteresowanej,
  • datę i miejsce urodzenia,
  • miejsce zamieszkania — zameldowania na pobyt stały,
  • adres pobytu i adres do korespondencji (jeżeli są inne niż adres zamieszkania),
  • numer NIP i PESEL,
  • wskazanie rodzaju świadczenia, o które ubiega się osoba zainteresowana,
  • podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika,
  • numer konta bankowego i adres banku — jeżeli renta ma być przekazywana na rachunek bankowy.


Załącznikami do wniosku są dokumenty uzasadniające prawo do renty i jej wysokości:

  • kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp-6),
  • dokumenty na potwierdzenie przebytych okresów składkowych i nieskładkowych,
  • zaświadczenie pracodawcy o wysokości osiąganego wynagrodzenia (na formularzu według wzoru określonego przez ZUS, druk ZUS Rp-7) lub legitymacja ubezpieczeniowa, zawierająca wpisy dotyczące zarobków,
  • zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza prowadzącego leczenie,
  • inna dokumentacja medyczna będąca w posiadaniu osoby ubiegającej się o rentę, która może mieć znaczenie dla wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS,
  • ankieta wypełniona przez pracodawcę (wywiad zawodowy).


W toku ubiegania się o rentę osoba zainteresowana ma obowiązek osobistego stawienia się i poddania badaniom. Badanie przeprowadzane jest przez lekarza orzecznika ZUS. Na podstawie badania bądź w wyniku analizy złożonej w oddziale Zakładu dokumentacji lekarz ZUS orzeka o niezdolności do pracy. Orzeczenie to jest warunkiem wydania decyzji o uprawnieniach do renty.

Osoba wezwana przez ZUS może złożyć pisemny wniosek z prośbą o zwrot kosztów podróży, przedstawiając bilety lub rachunki. Jeżeli stan zdrowia osoby wezwanej wymaga opieki innej osoby, ZUS może wyrazić zgodę na zwrot kosztów przejazdu osoby towarzyszącej. W przypadku gdy osobiste stawiennictwo mogłoby narazić osobę badaną na pogorszenie stanu zdrowia, badanie może się odbyć w miejscu pobytu osoby chorej.


Czy od decyzji organu rentowego można się odwołać?


Tak. Najpierw do komisji lekarskiej ZUS. Jeśli uzna ona wniesiony sprzeciw za słuszny, może zmienić postanowienie lub je uchylić.

W dalszej kolejności od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się pisemnie za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu decyzji. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że jego przekroczenie nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (np. choroba).

Postępowanie sądowe jest wolne od opłat.

Warto pamiętać, wnosząc odwołanie do sądu, że jeśli kwestionujemy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, a nie zgłosiliśmy wcześniej sprzeciwu do komisji lekarskiej Zakładu, sąd odrzuci odwołanie.

Jeśli po ogłoszeniu wyroku osoba zainteresowana nie zgadza się z jego treścią, wówczas składa wniosek o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Czynność tę należy wykonać w terminie do 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Następnie, w terminie 14 dni od daty otrzymania wyroku z uzasadnieniem, można wnieść apelację do sądu apelacyjnego za pośrednictwem sądu okręgowego, który rozpatrywał sprawę.

W przypadku niepowodzenia można jeszcze podjąć starania o przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku. Wniosek taki składa się na ręce Prezesa ZUS lub Prezesa Rady Ministrów.


Czy w trakcie pobierania renty można podjąć pracę?

Tak. Nie istnieje zakaz pracy dla osób, które uzyskały orzeczenie o niezdolności do pracy i rentę z tego tytułu. Ważne jest jednak, aby zajęcie wykonywane przez osobę, która otrzymuje rentę, było adekwatne do stanu zdrowia. Informacja o podjęciu pracy przez osobę niezdolną do jej wykonywania może mieć wpływ na decyzję organu orzekającego, w sytuacji gdy osoba ta ubiega się o przedłużenie okresu niezdolności do pracy.


Kiedy następuje zmniejszenie lub zawieszenie renty?

Rencista, który podejmuje pracę zarobkową, powinien mieć świadomość, że ZUS może zawiesić jego rentę w części lub w całości. Zależy to od wysokości przychodu brutto rencisty.

Po osiągnięciu przychodu w kwocie przekraczającej 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia świadczenie ulega zmniejszeniu, zaś przekroczenie 130 proc. tej kwoty powoduje jego zawieszenie.

Kwoty stanowiące równowartość 70 i 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia są w każdym kwartale ogłaszane przez prezesa GUS-u w „Monitorze Polskim”. Od 1 marca 2010 r. wynoszą:
70 proc. — 2270,60 zł,
130 proc. — 4216,70 zł.


Nie ulegają zmniejszeniu ani zawieszeniu świadczenia pobierane przez kobiety, które ukończyły 60 lat, oraz mężczyzn, którzy ukończyli 65 lat.

Do przychodów, które powodują zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia rentowego:

1) wlicza się:

  • pensje z tytułu pracy zarobkowej,
  • dochód z działalności gospodarczej,
  • kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego,
  • wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłacanego na podstawie przepisów Kodeksu pracy,
  • kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego;


2) nie wlicza się:

  • umów o dzieło,
  • honorariów z działalności twórczej i artystycznej,
  • praw autorskich i patentowych,
  • darowizn i zapomóg,
  • wynajmu lub dzierżawy nieruchomości albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa są przedmiotem działalności gospodarczej).


Osoba pobierająca rentę lub jej przedstawiciel ustawowy są zobowiązani niezwłocznie powiadomić organ rentowy o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zmniejszenie lub zawieszenie prawa do renty.


Dodatek pielęgnacyjny

Osoba, która jest uprawniona do pobierania renty (emerytury) i która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji, a także osoba, która ukończyła 75 lat, ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego, wypłacanego niezależnie od renty.

Od 1 marca 2010 r. wynosi on 181,10 zł (271,65 zł — dodatek pielęgnacyjny dla inwalidy wojennego całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji).

Dodatek przyznawany jest na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Osoby, które ukończyły 75 lat, otrzymują dodatek pielęgnacyjny z urzędu (od organu rentowego).

Osobie przebywającej w domu pomocy społecznej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.


O czym warto pamiętać?


Nawet gdy uzyskamy orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy, ZUS w każdej chwili ma prawo wezwać nas na badania kontrolne.

ZUS jest także zobowiązany pisemnie zawiadomić nas nie później niż na 3 miesiące przed ustaniem prawa do renty okresowej o terminie wstrzymania wypłaty oraz o warunkach przywrócenia prawa do świadczenia. Jeśli jesteśmy nadal zainteresowani pobieraniem świadczenia, musimy złożyć w oddziale ZUS, który do tej pory zajmował się naszą sprawą, wniosek o przywrócenie prawa do renty wraz z zaświadczeniem o stanie zdrowia wydanym przez opiekującego się nami lekarza.

Prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy.


W tekście wykorzystano materiały z: www.zus.pl oraz www.spes.org.pl.

Podstawa prawna

1) Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353, z późn. zm.);
2) Rozporządzeniu ministra polityki społecznej z 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. nr 273, poz. 2711).

Magdalena Stec
(aktualizacja: 8 kwietnia 2010 r.)



OPINIE UŻYTKOWNIKÓW


Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach