Organami, które podejmują decyzje w sprawie rozbiórki, są organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego.

Zgodnie z art. 80 ustawy Prawo budowlane zadania administracji architektoniczno-budowlanej wykonują:

1) starosta,
2) wojewoda,
3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.

Nadzór budowlany wykonują:

1) powiatowy inspektor nadzoru budowlanego,
2) wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego,
3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.

Aby rozpocząć rozbiórkę, należy:

• zgłosić rozbiórkę w odpowiednim organie administracyjnym (w przypadku rozbiórek niewymagających pozwolenia),
• uzyskać pozwolenie na prace rozbiórkowe.

Miejscem zgłoszenia i wystąpienia o uzyskanie pozwolenia na rozbiórkę jest starostwo powiatowe lub urząd gminy (w przypadku miast na prawach powiatu).

W myśl art. 31 pozwolenia nie wymaga rozbiórka:

• budynków i budowli — niewpisanych do rejestru zabytków oraz nieobjętych ochroną konserwatorską — o wysokości poniżej 8 m, jeżeli ich odległość od granicy działki jest nie mniejsza niż połowa wysokości;

Rozbiórka tych obiektów wymaga uprzedniego zgłoszenia właściwemu organowi, w którym to zgłoszeniu należy określić rodzaj, zakres i sposób wykonywania tych robót. Zgłoszenia należy dokonać przed terminem zamierzonego rozpoczęcia rozbiórki.

• obiektów i urządzeń budowlanych, na budowę których nie jest wymagane pozwolenie, jeżeli nie podlegają ochronie jako zabytki (listę tych obiektów znajdziemy tutaj). 
  

Jeżeli rozbiórka obiektów:

• wpływa na pogorszenie stosunków wodnych, warunków sanitarnych oraz stanu środowiska lub
• wymaga zachowania warunków, od których spełnienia może być uzależnione prowadzenie robót związanych z rozbiórką,

właściwy organ nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na rozbiórkę tych obiektów.

Organ, ze względu na bezpieczeństwo ludzi lub mienia, może też żądać przedstawienia danych o obiekcie budowlanym lub informacji dotyczących prowadzenia robót rozbiórkowych.

Zgodnie z art. 31 ww. ustawy roboty zabezpieczające i rozbiórkowe można rozpocząć przed uzyskaniem pozwolenia na rozbiórkę lub przed ich zgłoszeniem, jeżeli mają one na celu usunięcie bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia.

Rozpoczęcie takich robót nie zwalnia od obowiązku bezzwłocznego uzyskania pozwolenia na rozbiórkę lub zgłoszenia o zamierzonej rozbiórce obiektu budowlanego.


Rozbiórka z nakazu właściwego organu

Właściwy organ może nakazać w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia.

Jeżeli jednak budowa obiektu:

• jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz
• nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem,

właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych.

W postanowieniu takim właściwy organ ustala wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie (30 dni):

• zaświadczenia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego;
• dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3 (pozwolenie na budowę i załączniki).

Przedłożenie w wyznaczonym terminie dokumentów traktuje się jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i pozwolenie na wznowienie robót budowlanych, jeżeli budowa nie została zakończona. W przypadku niespełnienia obowiązków w życie wchodzi nakaz rozbiórki.


Wstrzymanie prowadzenia robót budowlanych następuje również, gdy wykonywane są one:

• bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia,
• w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska,
• na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1,
• w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach.

W postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych właściwy organ podaje jego przyczynę oraz ustala wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń. Dodatkowo inwestor może zostać obowiązany do przedstawienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia, inwentaryzacji wykonanych robót, odpowiednich ocen technicznych bądź ekspertyz.

Postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych traci ważność po upływie 2 miesięcy od dnia doręczenia, chyba że w tym terminie zostanie wydana inna decyzja właściwego organu.

Organ ten może nakazać w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części.


Obiekty nieużytkowane lub niewykończone

Jeśli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, właściwy organ wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia (art. 67 ww. ustawy)

Przed wydaniem decyzji właściwy organ:

• ustala przyczyny niewykonania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego obowiązku wyremontowania, odbudowy lub wykończenia obiektu budowlanego;
• dokonuje oględzin i oceny stanu technicznego, a w miarę potrzeby nakazuje sporządzenie ekspertyzy technicznej obiektu;
• przeprowadza rozprawę.

Z oględzin sporządzany jest protokół, którego odpis doręczony zostaje właścicielowi lub zarządcy obiektu.

Na podstawie ustaleń wynikających z oględzin, ekspertyzy technicznej oraz rozprawy właściwy organ, po stwierdzeniu, że obiekt budowlany albo jego część nie nadaje się do remontu, wykończenia lub odbudowy, wydaje decyzję o rozbiórce.

W decyzji właściwy organ wyznacza właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego odpowiedni, technicznie uzasadniony termin przystąpienia do rozbiórki i termin jej zakończenia oraz uporządkowania terenu. Termin rozpoczęcia rozbiórki nie może być krótszy niż 6 tygodni, licząc od dnia doręczenia decyzji o rozbiórce.


Rozbiórka obiektu budowlanego wpisanego do rejestru zabytków

Pozwolenie na rozbiórkę obiektu budowlanego wpisanego do rejestru zabytków może być wydane po uzyskaniu decyzji Generalnego Konserwatora Zabytków, działającego w imieniu Ministra Kultury, o skreśleniu tego obiektu z rejestru zabytków.

W stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a objętych ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, pozwolenie na rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Wojewódzki konserwator zabytków jest obowiązany zająć stanowisko w sprawie wniosku o pozwolenie na rozbiórkę obiektów budowlanych w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia.

Niezajęcie stanowiska w tym terminie uznaje się za brak zastrzeżeń do przedstawionych we wniosku rozwiązań projektowych.


Dziennik budowy i rozbiórki

Osoba, która dokonuje rozbiórki, zobowiązana jest prowadzić tzw. dziennik budowy, montażu i rozbiórki (zwany dalej „dziennikiem budowy”).

Dziennik ten stanowi urzędowy dokument przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania prac i jest wydawany odpłatnie przez właściwy organ.

Dziennik budowy ma format A-4, ponumerowane strony i jest zabezpieczony przed zdekompletowaniem. Strony dziennika budowy przeznaczone do wpisów są podwójne — oryginał i kopia z perforacją umożliwiającą łatwe jej wyrywanie. Na poszczególne strony dziennika budowy organ wydający dziennik nanosi pieczęcie.

Do dokonywania wpisów w dzienniku budowy upoważnieni są:

• inwestor,
• inspektor nadzoru inwestorskiego,
• projektant,
• kierownik budowy,
• kierownik robót budowlanych,
• osoby wykonujące czynności geodezyjne na terenie budowy,
• pracownicy organów nadzoru budowlanego i innych organów uprawnionych do kontroli przestrzegania przepisów na budowie — w ramach dokonywanych czynności kontrolnych.

Pracownicy organów nadzoru budowlanego potwierdzają każdorazowo, wpisem do dziennika budowy, swoją obecność na budowie lub rozbiórce.

Dziennik budowy znajduje się na stałe na terenie budowy lub rozbiórki i jest dostępny dla osób upoważnionych.

Więcej informacji o dzienniku budowy znajdziemy w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie dziennika budowy, montażu i rozbiórki (patrz: podstawa prawna).


Przepisy karne

Kto mimo nakazu wstrzymania robót budowlanych lub decyzji o rozbiórce obiektu (wydanych przez właściwy organ) wykonuje prace budowlane, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.

Karze grzywny podlega ten, kto:

• dokonuje rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, naruszając przepisy Prawa budowlanego,
• wykonuje roboty budowlane w sposób odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na rozbiórkę bądź w zgłoszeniu rozbiórki lub istotnie odbiegający od zatwierdzonego projektu.

Aktem prawnym, który reguluje kwestie orzekania o ww. czynach, jest Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.


Podstawa prawna

1) Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118);

2) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 listopada 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów: wniosku o pozwolenie na budowę, oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane i decyzji o pozwoleniu na budowę (Dz. U. z 2004 r. Nr 242, poz. 2421)

3) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie dziennika budowy, montażu i rozbiórki, tablicy informacyjnej oraz ogłoszenia zawierającego dane dotyczące bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia (Dz. U. z 2002 r. Nr 108, poz. 953 oraz z 2004 r. Nr 198, poz. 2042).

4) Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1635).


Więcej przeczytasz w tekstach:

Pozwolenie na rozbiórkę
Zgłoszenie rozbiórki obiektów budowlanych niewymagających pozwolenia na rozbiórkę


Magdalena Stec