Powodem zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny zapisu ustawy lustracyjnej regulującego dostęp do akt dziennikarzy i naukowców był niedopuszczalny zakres dyskrecjonalnej władzy prezesa Instytutu, który w sposób swobodny mógł na podstawie tego przepisu decydować o dopuszczeniu bądź zakazie dopuszczenia do akt IPN naukowców i dziennikarzy.

„Nie wdając się w ocenę słuszności zarzutów, trudno nie zauważyć, że w rezultacie decyzji Trybunału Konstytucyjnego doszło do naruszenia podstawowych praw człowieka. O ile poprzednio niektórzy mogli być pozbawieni prawa dostępu do akt, obecnie prawa tego zostali pozbawieni wszyscy dziennikarze i naukowcy” — napisał rzecznik w liście do marszałka Sejmu.

Według Janusza Kochanowskiego akceptowanie takiej sytuacji prowadzi do łamania konstytucji. — Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest zanegowanie konstytucyjnej wolności prowadzenia badań naukowych (art. 73 konstytucji) oraz prawa każdego do pozyskiwania informacji (art. 54 ust. 1 konstytucji) — twierdzi rzecznik.

— Stan, w którym dostęp do archiwów organów bezpieczeństwa państwa dla prowadzących badania naukowe i dziennikarzy jest zamknięty, oznacza przekreślenie możliwości poznawania trudnej przeszłości naszego kraju. Jest to sytuacja bezprecedensowa, która w sposób oczywisty narusza standardy demokratycznego państwa prawa — podsumował RPO.

Janusz Kochanowski zwrócił się do Ludwika Dorna, by jak najszybciej doprowadził do zmian w prawie, umożliwiających otwarcie archiwów dla badań naukowych i dziennikarzy. Jest bowiem wysoce prawdopodobne, że prace nad nową ustawą lustracyjną bądź nad nowelizacją będzie koordynował właśnie Ludwik Dorn.

RPO poprosił też Ludwika Dorna o wyjaśnienie wszystkich okoliczności przedstawienia w Trybunale informacji z IPN na temat dwóch sędziów — Adama Jamroza oraz Mariana Grzybowskiego. Na podstawie tych informacji Trybunał Konstytucyjny wykluczył sędziów z rozprawy. „Zwracam się z uprzejmą prośbą o pisemne wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących tej sprawy. W szczególności zwracam się z prośbą o przedstawienie zakresu informacji przekazanych Trybunałowi Konstytucyjnemu, w tym w szczególności wyjaśnienie, czy Trybunał otrzymał pełną informację udostępnioną przedstawicielowi Sejmu przez Instytut Pamięci” — napisał rzecznik. Janusz Kochanowski chce także przedstawienia podstawy prawnej, w oparciu o którą doszło do przekazania danych.

Jednocześnie rzecznik wystąpił też do Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie o informacje dotyczące postępowania wobec posła Arkadiusza Mularczyka.

(M.G.)