Jeśli do podziału spadku dochodzi w sądzie, postępowanie musi zostać poprzedzone złożeniem stosownego wniosku.

Z wnioskiem o dział spadku może wystąpić:

• każdy ze współspadkobierców,
• osoba, która nabyła (dostała lub odkupiła) udział w spadku (zgodnie z art. 1053 Kodeksu cywilnego nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy),
• spadkobiercy wyżej wymienionych osób.

Do złożenia wniosku nie jest uprawniona osoba, która nabyła konkretny przedmiot należący do spadku, np. telewizor, lodówkę itp.


Wniosek o wszczęcie postępowania działowego

Wniosek o wszczęcie postępowania działowego powinien zawierać:

• spis inwentarza (jeśli został sporządzony) lub wykaz majątku, który ma ulec podziałowi (jeśli nie zrobiono spisu inwentarza),
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (jeśli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło, sąd dokona go w trakcie postępowania działowego),
• informację o testamencie i miejscu, w którym się znajduje,
• w przypadku nieruchomości dowód stwierdzający, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy (np. odpis z księgi wieczystej, orzeczenie sądowe lub administracyjne, odpis umowy notarialnej przenoszącej własność).

We wniosku należy wskazać:

• wszystkich uczestników postępowania, którymi są spadkobiercy bądź ich następcy (osoby uprawnione do dziedziczenia),
• zapisobierców, czyli osoby którym zapisano pewne rzeczy lub prawa należące do spadku,
• nabywców udziału w konkretnym składniku majątku spadkowego (np. nabywcę telewizora wchodzącego w skład masy spadkowej).

Od wniosku o dział spadku trzeba uiścić wpis.


Jak ustalić skład i wartość spadku?

Dla ustalenia składu majątku spadkowego zasadnicze znaczenie ma chwila otwarcia spadku (śmierć spadkodawcy). Bazą ustalenia działu spadku jest spis inwentarza (gdy został on sporządzony), a ponadto oświadczenia złożone przez spadkobierców oraz przedstawione przez nich dowody.

Przy ocenie wartości majątku spadkowego miarodajny jest moment przeprowadzenia działu.
Podstawą ustalenia wartości poszczególnych składników spadku są ceny rynkowe z chwili dokonywania podziału.


Przed sądem

Celem postępowania działowego jest przede wszystkim dokonanie podziału fizycznego majątku spadkowego, czyli określenie sched spadkowych poszczególnych spadkobierców. Zasadniczo sąd dąży do ugodowego dokonania podziału spadku. Zgodnie z art. 682 Kodeksu postępowania cywilnego, współspadkobiercy powinni podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodzinny, dane dotyczące zarobków i majątku, wyjaśnić w jaki sposób korzystali ze spadku dotychczas oraz podać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku.

Działem powinien być objęty cały majątek spadkowy i tylko z ważnych powodów może on zostać ograniczony do części spadku. Takim ważnym powodem może być wątpliwość, czy wszystkie przedmioty wchodzące w skład spadku stanowiły własność spadkodawcy.

Jeżeli wystąpią jakieś późniejsze wydarzenia po dokonaniu działu, które mogą mieć wpływ na jego zmianę, istnieje możliwość wznowienia postępowania sądowego. Zainteresowany może też żądać ustalenia, że podział był bezskuteczny. Przykładem takiej sytuacji może być późniejsze odnalezienie testamentu, który radykalnie zmienia sytuacje poszczególnych spadkobierców.


Jak sąd może podzielić spadek?

Podział spadku sąd może przeprowadzić na różne sposoby:

1) fizyczny podział przedmiotów między spadkobierców:
Poszczególne przedmioty zostaną podzielone fizycznie i przyznane poszczególnym spadkobiercom. Z reguły niektórzy spadkobiercy zostaną obciążeni obowiązkiem dokonania dopłat na rzecz innych współspadkobierców, jeżeli majątku spadkowego nie da się podzielić w sposób taki, by wartość przedmiotów przyznanych poszczególnym osobom odpowiadała wielkości ich udziałów.

2) przyznanie przedmiotów jednemu lub kilku spadkobiercom:
Osoby, które otrzymują decyzją sądu przedmioty należące do spadku, zobowiązane są do spłacenia pozostałych współspadkobierców.

3) tzw. podział cywilny, czyli sprzedaż wszystkich przedmiotów i rozdysponowanie uzyskanej stąd sumy:
Majątek spadkowy zostaje sprzedany, a uzyskana kwota jest dzielona pomiędzy współspadkobierców w stosunku do przysługujących im udziałów.

Należy podkreślić, że uczestnicy mogą wskazać w jaki sposób sąd powinien dokonać podziału. Sąd jednak odstąpi od sposobu podziału zaproponowanego przez współspadkobierców, gdy jest on sprzeczny z prawem, bądź też narusza interesy innych osób uprawnionych do spadku.


Darowizny otrzymane od spadkodawcy dolicza się do masy spadkowej według zasad opisanych w tekście: Dział spadku a darowizna.


Dokumenty:
Wniosek o dział spadku.


Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.)

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.)


Warto przeczytać:
Umowny dział spadku

Spadek — kto dziedziczy?

Testament

Zachowek

Magdalena Stec