Postępowanie  przyspieszone

Jak sama nazwa wskazuje, tryb ten ma na celu maksymalne skrócenie postępowania poprzez pominięcie lub uproszczenie niektórych czynności procesowych. Z założenia, do postępowania przyspieszonego powinny być kierowane sprawy nieskomplikowane pod względem faktycznym i prawnym. Warunkiem niezbędnym rozpoznawania sprawy w postępowaniu przyspieszonym jest ujęcie sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, jego zatrzymanie i doprowadzenie przez Policję do sądu w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania. Warunek ten dotyczy również czynu ściganego z oskarżenia prywatnego, jeśli miał on charakter chuligański.

Postępowanie przyspieszone stosuje się wobec sprawców:

• przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym, że w wypadku przestępstw przeciwko mieniu tylko wówczas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza  50 000 złotych (z wyłączeniem przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i przestępstw przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, także m.in.  nieumyślnego spowodowania śmierci lub uszkodzenia ciała, wyrabiania lub wprowadzania od obrotu handlowego substancji szkodliwych dla zdrowia),

• przestępstw przewidzianych w art. 159 (bójka lub pobicie z użyciem narzędzia niebezpiecznego) i 262 § 2 Kodeksu karnego (obrabowanie zwłok lub miejsca pochówku),

• przestępstw przewidzianych w art. 279 § 1(kradzież z włamaniem), art. 286 § 1 i 2 (wyłudzenia i żądanie okupu) oraz w art. 289 § 2 (kradzież i uszkodzenie pojazdu) Kodeksu karnego, jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 50 000 złotych,

• wykroczeń o charakterze chuligańskim.

Sprawa nie może być kierowana do postępowania przyspieszonego  w przypadku:

• gdy osobą podejrzaną jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy lub zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności osoby podejrzanej,
• gdy osobą podejrzaną jest sędzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego,
• gdy osobą podejrzaną jest funkcjonariusz Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, finansowych organów postępowania przygotowawczego lub organów nadrzędnych nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, w zakresie spraw należących do ich właściwości tych organów lub o występki popełnione przez tych funkcjonariuszy związku z wykonywaniem czynności służbowych,
• jeżeli czyn został popełniony przez dorosłego wespół z nieletnim (obligatoryjne śledztwo prokuratora, wszczynane na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich – Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 z późn. zm.),
• jeżeli występek, o który prowadzi się dochodzenie, pozostaje w zbiegu z przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym,
• jeżeli czyn narusza kilka przepisów ustawy karnej i choćby jeden z nich wymaga prowadzenia śledztwa.

Działania policji

W postępowaniu przyspieszonym Policja może zaniechać dochodzenia lub przeprowadzić je w niezbędnym zakresie. Po ujęciu sprawcy funkcjonariusz powinien:

• doprowadzić zatrzymanego do siedziby jednostki Policji,

• wykonać czynności przy pomocy urządzeń kontrolnych lub zlecić pobranie krwi (innych wydzielin organizmu) w przypadku, gdy od wyników odpowiednich badań zależy karalność czynu,

• od osoby (lub jednej z osób), która dokonała ujęcia, przyjąć zawiadomienie o przestępstwie i przesłuchać tę osobę w charakterze świadka,

• w przypadku, gdy świadek jest równocześnie pokrzywdzonym albo wykonuje prawa pokrzywdzonego (także w sprawie o przestępstwo ścigane w trybie prywatnoskargowym, jeśli ma charakter chuligański), doręczyć pokrzywdzonemu pisemne pouczenie o uprawnieniach,

• sporządzić wspólny protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka, w którym poza utrwaleniem podanych przez świadka okoliczności popełnienia przestępstwa i ujęcia osoby podejrzanej powinien – w przypadku przestępstwa ściganego w trybie prywatnoskargowym – udokumentować także okoliczności uzasadniające przesłanki chuligańskiego charakteru popełnionego przestępstwa,

• sporządzić protokół zatrzymania,

• o zatrzymaniu zawiadomić prokuratora i ustalić termin doprowadzenia osoby podejrzanej do prokuratury wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym celem jej przesłuchania w charakterze podejrzanego,

• przed rozpoczęciem przesłuchania poinformować zatrzymanego o przysługującym mu prawie: do składania wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do korzystania z pomocy obrońcy.

Policjant dokonujący czynności wobec osoby podejrzanej (podejrzanego) jest obowiązany udzielić jej informacji o możliwości korzystania z pomocy obrońcy wybranego spośród adwokatów pełniących dyżur albo spośród innych adwokatów, a także o tym, że jeżeli nie powoła obrońcy z wyboru, zostanie mu wyznaczony obrońca z urzędu.

Termin 48 godzin, w ciągu którego zatrzymany winien być przekazany  do dyspozycji sądu, liczy się od momentu zatrzymania osoby podejrzanej przez Policję, tzn. w przypadku, gdy miało miejsce ujęcie obywatelskie, od momentu oddania ujętego sprawcy Policji. Nie decyduje zatem godzina sporządzenia protokołu czy godzina dotarcia do jednostki Policji (komisariatu albo komendy, a w znaczeniu wskazówek również posterunku), lecz czas faktycznego przejęcia osoby do dyspozycji Policji.

Jeżeli w ciągu 48 godzin od zatrzymania przez Policję zatrzymany nie zostanie doprowadzony i przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie, powinien zostać zwolniony.

Zatrzymany powinien zostać zwolniony także w przypadku, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, np. okaże się, że nie popełnił zarzucanego mu przestępstwa lub nie uzyskano wniosku o ściganie od osoby uprawnionej, gdy wniosek jest wymagany.

Działania prokuratury

Prokurator może wniosek przekazany przez funkcjonariusza Policji zatwierdzić lub odrzucić, a następnie podjąć decyzję co do dalszego biegu sprawy (o wszczęciu, umorzeniu lub wstąpieniu do postępowania prywatnoskargowego). Przed podjęciem decyzji powinien przesłuchać podejrzanego. Zatwierdzony wniosek o rozpoznanie zastępuje w trybie przyspieszonym akt oskarżenia.

W związku ze spodziewaną dużą liczbą spraw prowadzonych w trybie przyspieszonym, wprowadzono dyżury prokuratorskie (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. zmieniające rozporządzenie - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury). 

Przed sądem

Sprawy w trybie przyspieszonym rozstrzygane są przez sądy rejonowe. Prezes sądu doręcza odpis wniosku o rozpoznanie oskarżonemu oraz jego obrońcy, oznaczając czas na przygotowanie do obrony. 

Oskarżony (również podejrzany) może korzystać z obrońcy spośród adwokatów pełniących dyżur przy sądzie rejonowym, albo spośród innych adwokatów  (rozporządzanie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 2007 r.  w sprawie zapewnienia oskarżonemu możliwości korzystania z pomocy obrońcy, jego wyboru w postępowaniu przyspieszonym oraz organizacji dyżurów adwokackich).

Sąd przystępuje do sprawy niezwłocznie, sprawy w trybie przyspieszonym rozpoznawane są jednoosobowo. Rozporządzaniem Ministra Sprawiedliwości wprowadzono stałe dyżury w sądach: w godzinach 8.00-20.00 (sądy powyżej 35 sędziów) i w godzinach 8.00-16.00 (pozostałe sądy). Dyżury są pełnione przez cały tydzień z tym, że w dni świąteczne sędzia może dyżurować w sądzie tylko w razie potrzeby. W sądach zatrudniających powyżej 50 sędziów możliwe jest wprowadzenie dyżurów całodobowych (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007, Regulamin urzędowania sądów powszechnych).

Ponieważ sprawca został ujęty na gorącym uczynku, powinno być możliwe prawidłowe osądzenie go w ciągu kolejnych 24 godzin. Każda osoba wezwana przez Policję w charakterze świadka, biegłego, tłumacza lub specjalisty jest obowiązana stawić się w sądzie we wskazanym terminie. W razie potrzeby sąd może ogłosić przerwę w procesie trwającą do 14 dni.

Jeżeli sąd przed rozprawą główną lub w jej toku stwierdzi, że sprawa nie podlega rozpoznaniu w trybie przyspieszonym, albo nie można jej rozpoznać w terminie 14 dni, rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu w trybie uproszczonym w tym samym składzie. W razie niemożności rozpoznania sprawy także w trybie uproszczonym, sąd rozstrzyga o zastosowaniu środka zapobiegawczego i przekazuje sprawę prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych, zawiadamiając o tym pokrzywdzonego.

W postępowaniu przyspieszonym sąd może orzec karę w maksymalnej wysokości 2 lat pozbawienia wolności. Karę pozbawienia wolności za przestępstwo o charakterze chuligańskim można warunkowo zawiesić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wykonania innych kar nie można zawiesić. W przypadku skazania za przestępstwo o charakterze chuligańskim sąd obligatoryjnie orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego lub organizacji społecznej.

W terminie 3 dni od dnia ogłoszenia wyroku, strony mogą złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Na sporządzenie uzasadnienia sąd ma kolejne 3 dni.

Termin wniesienia apelacji mija 7 dnia od otrzymania wyroku z uzasadnieniem. Sąd odwoławczy powinien rozpatrzyć sprawę w ciągu miesiąca. 

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2006  nr 226 poz. 1648)
  

• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 2007 r. w sprawie zapewnienia oskarżonemu możliwości korzystania z pomocy obrońcy, jego wyboru w postępowaniu przyspieszonym oraz organizacji dyżurów adwokackich (Dz. U. 2007 nr 38 poz. 248).

• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. 2007 nr 38 poz. 249)
  

• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. zmieniające rozporządzenie - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. 2007 nr 38 poz. 250)
  

• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (Dz. U. 2005 nr 15 poz. 131)
  

• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 27 lutego 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego (Dz. U. 2007 nr 41, poz. 265)
  

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. (Dz. U. 1997 nr 88 poz. 553)

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. 1997 nr 90 poz. 557)

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. 1997 nr 89 poz. 555)

Anna Proksa