Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 86 ust. 2 w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 84 i art. 2 konstytucji. Przepis określa zobowiązanie budżetu państwa do finansowania składek na ubezpieczenie zdrowotne wszystkich prowadzących działalność rolniczą i ich domowników podlegających ubezpieczeniu w KRUS z mocy ustawy bez względu na wysokość osiąganych przez nich przychodów.

Zdaniem Trybunału, rolnicy nie są jednorodną grupą mającą wspólną cechę istotną w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dlatego nie jest możliwe jednolite traktowanie przy prawnym uregulowaniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Istotną cechą różnicującą, która wynika z zasady powszechności opodatkowania (art. 84 konstytucji) i równości opodatkowania, jest sytuacja ekonomiczna poszczególnych rolników, decydująca o ich zdolności podatkowej (zdolności do wnoszenia składek) lub braku takiej zdolności. Według sędziów TK, należy ją rozumieć jako ekonomiczną i prawną zdolność do uczestniczenia, poprzez płaconą składkę na ubezpieczenie zdrowotne, w ponoszeniu ciężarów publicznych związanych z finansowaniem ochrony zdrowia.

Jak podkreślił Trybunał, populacja prowadzących działalność gospodarczą w zakresie rolnictwa (art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy zdrowotnej) jest obecnie bardzo zróżnicowana, w przeciwieństwie do sytuacji w 1991 r., kiedy system powszechnej publicznej służby zdrowia powstawał. Należą do niej osoby o dochodach nieodbiegających od poziomu dochodów osób prowadzących działalność gospodarczą będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych, jednostki o bardzo wysokich dochodach oraz nadal bardzo liczna grupa osób prowadzących gospodarstwa rolne o niskiej dochodowości, żyjących na poziomie minimum egzystencji. Zdolność do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne tych trzech grup rolników objętych jednolitym finansowaniem ich ubezpieczenia zdrowotnego w całości przez budżet państwa jest zasadniczo różna, co czyni zaskarżoną regulację niezgodną z konstytucją.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że usunięcie uznanej za niekonstytucyjną części normy prawnej, bez uwzględnienia koniecznych zmian w wielu dalszych przepisach, prowadziłoby do sprzecznej z wartościami konstytucyjnymi luki w systemie prawa w odniesieniu do finansowania publicznej ochrony zdrowia, paraliżując działania tego systemu. Doprowadzenie do stanu zgodnego z konstytucją wymaga podjęcia przez ustawodawcę intensywnych prac wykraczających poza ustawę, której przepisy zostały uznane za niekonstytucyjne. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych nowelizacji, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej wskazanych w sentencji przepisów na okres 15 miesięcy.

T.Sz.