Piątek, 21 XI 2014 r.
Nr 171/2014 (1788)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 


18 lutego 2008 r.

Społeczna Inspekcja Pracy

Obok Państwowej Inspekcji Pracy do nadzoru i kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy upoważniona jest społeczna inspekcja pracy (sip). Kieruje nią zakładowa organizacja związkowa. Społecznym nadzorem mogą być zatem objęte tylko te przedsiębiorstwa, w których działają związki zawodowe. Społeczni inspektorzy wybierani są spośród pracowników danego zakładu. O tym, jakie wymagania muszą spełnić i jakie uprawnienia im przysługują, piszemy w poniższym artykule.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Podstawowym aktem prawnym regulującym działalność sip jest ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy. Zastąpiła ona wcześniejszą ustawę z dnia 4 lutego 1950 r.

Art. 1.
Społeczna inspekcja pracy jest służbą społeczną pełnioną przez pracowników, mającą na celu zapewnienie przez zakład pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochronę uprawnień pracowniczych, określonych w przepisach prawa pracy.
(źródło: Ustawa o sip)

ORGANIZACJA SIP

Społeczną inspekcję pracy tworzą:

  • zakładowy społeczny inspektor pracy – dla całego zakładu pracy,
  • oddziałowi / wydziałowi społeczni inspektorzy pracy – dla poszczególnych oddziałów / wydziałów,
  • grupowi społeczni inspektorzy pracy – dla komórek organizacyjnych oddziałów / wydziałów.


Dostosowanie organizacji sip do potrzeb wynikających ze struktury zakładu pracy należy do kompetencji zakładowych organizacji związkowych. W większość zakładów działa tylko zakładowy społeczny inspektor pracy. Inspektorzy oddziałowi powoływani są w większych przedsiębiorstwach. Trójpoziomowy nadzór społeczny występuje stosunkowo rzadko.

W przedsiębiorstwach wielozakładowych najczęściej stosowana jest struktura dwupoziomowa, przy czym zakładowy społeczny inspektor pracy umiejscowiony jest w siedzibie dyrekcji firmy, a inspektorzy oddziałowi działają w poszczególnych zakładach czy filiach przedsiębiorstwa.

Ważne:
Społeczna inspekcja pracy jest organem całej załogi, a nie – jak się czasem uważa – organem tylko związków zawodowych. Sip reprezentuje bowiem interesy wszystkich pracowników.



KTO MOŻE ZOSTAĆ INSPEKTOREM

Społecznym inspektorem pracy może zostać pracownik zakładu pracy, który:

  • jest członkiem związku zawodowego i
  • nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu lub stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu.


Zastrzeżenie:
Zakładowe organizacje związkowe mają prawo ustalić, że społecznym inspektorem pracy może być pracownik nienależący do związku zawodowego.


Dodatkowe wymagania, które często stawiane są społecznym inspektorom (zwłaszcza w dłużej funkcjonujących zakładach pracy):

  • znajomość zagadnień wchodzących w zakres działania sip,
  • co najmniej 5-letni staż pracy w branży, do której należy zakład, i co najmniej 2-letni staż pracy w danym zakładzie – w przypadku zakładowego społecznego inspektora pracy,
  • co najmniej 2-letni staż pracy w branży i co najmniej 1 rok pracy w danym zakładzie – w przypadku oddziałowego lub grupowego społecznego inspektora pracy.


Społecznych inspektorów wybierają i odwołują pracownicy zakładu pracy. Inspektorzy wyłaniani są w drodze wyborów. Wybory te przygotowują i przeprowadzają zakładowe organizacje związkowe na podstawie uchwalonych przez siebie regulaminów. Jeżeli w zakładzie pracy działa kilka organizacji związkowych, to w kwestii wyboru sip powinny one zawrzeć stosowne porozumienie. Wybory społecznego inspektora pracy nie podlegają żadnej kontroli zewnętrznej. Udział w nich mogą brać wszyscy pracownicy danej firmy.

Zastrzeżenie:
Prawa wyborczego nie mają osoby, które świadczą pracę na podstawie umowy innej niż stosunek pracy, np. na podstawie umowy zlecenia.


Kadencja społecznego inspektora pracy trwa 4 lata.

Art. 6
(…)
3. Zakładowych i oddziałowych społecznych inspektorów pracy wybiera:
1) w zakładach pracy lub oddziałach liczących do 300 pracowników – ogólne zebranie pracowników zakładu pracy lub oddziału,
2) w zakładach pracy lub oddziałach liczących powyżej 300 pracowników:
a) zakładowego społecznego inspektora pracy – zebranie oddziałowych i grupowych społecznych inspektorów pracy,
b) oddziałowego społecznego inspektora pracy – zebranie grupowych społecznych inspektorów pracy.
4. Grupowych społecznych inspektorów pracy wybiera ogólne zebranie pracowników komórek organizacyjnych oddziału.
(źródło: Ustawa o sip)

Jeżeli inspektor nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, może być odwołany przed upływem kadencji. Odwołanie następuje na wniosek:

  • zakładowej organizacji związkowej lub
  • co najmniej 1/5 wszystkich pracowników.


Społeczny inspektor pracy przestaje pełnić swoją funkcję również w wypadku zrzeczenia się jej lub ustania stosunku pracy.


GŁÓWNE ZADANIA SIP

Społeczny inspektor pracy:

  • sprawuje kontrolę stanu budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych oraz procesów technologicznych z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • kontroluje przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym postanowień układów zbiorowych i regulaminów pracy, w szczególności w zakresie BHP, ochrony pracy kobiet, młodocianych i niepełnosprawnych, urlopów i czasu pracy, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
  • uczestniczy w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów dotyczących ochrony środowiska naturalnego,
  • bierze udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz w analizowaniu przyczyn powstawania tych wypadków, a także zachorowań na choroby zawodowe i inne schorzenia wywołane warunkami środowiska pracy,
  • kontroluje stosowanie przez zakład pracy właściwych środków zapobiegawczych,
  • uczestniczy w przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy,
  • opiniuje projekty planów poprawy warunków bhp i planów rehabilitacji zawodowej,
  • podejmuje działania na rzecz aktywnego udziału pracowników w kształtowaniu właściwych warunków bhp.


Inne zadania społecznego inspektora pracy zwiększające jego uprawnienia mogą określać przepisy wewnętrzne obowiązujące w danym zakładzie pracy.


UPRAWNIENIA INSPEKTORA

Społeczny inspektor pracy ma prawo:

  • wstępu w każdym czasie do pomieszczeń i urządzeń zakładu pracy w celu przeprowadzenia kontroli,
  • żądania od pracodawcy i pracowników udzielenia informacji oraz okazania dokumentów w sprawach wchodzących w zakres przeprowadzanej kontroli.


Po przeprowadzeniu kontroli społeczny inspektor pracy informuje pracodawcę (kierownika zakładu) o stwierdzonych nieprawidłowościach. Stosowny zapis umieszcza w księdze zaleceń i uwag, prowadzonej przez zakład pracy. Kierownik zakładu powinien podjąć decyzję w sprawie usunięcia uchybień i niezwłocznie poinformować o tym inspektora.

Art. 12.
1. Zakład pracy jest zobowiązany założyć zakładową księgę zaleceń i uwag oraz oddziałowe / wydziałowe księgi uwag, przeznaczone do zapisów społecznych inspektorów pracy.
2. Księgi, o których mowa w ust. 1, przechowuje się w miejscu ustalonym przez kierownika zakładu pracy oraz udostępnia do wglądu zakładowym organizacjom związkowym, organom samorządu załogi, organom Państwowej Inspekcji Pracy oraz innym organom nadzoru i kontroli warunków pracy.
3. Zapis w księgach, o których mowa w ust. 1, mają moc dokumentów urzędowych w postępowaniu przed organami państwowymi.
(źródło: Ustawa o sip)


Środkiem prawnym, jakim dysponuje inspektor, jest zalecenie. Powinno ono być sporządzone w formie pisemnej. Prawo formułowania zaleceń przysługuje wyłącznie zakładowemu społecznemu inspektorowi pracy. Oddziałowi i grupowi inspektorzy mogą być natomiast inicjatorami ich wydawania.

Przepisy ustawy o sip określają dwa rodzaje zaleceń:

  • zalecenie „terminowe”


Zalecenie terminowe wydawane jest w przypadku stwierdzenia uchybień niezagrażających w sposób bezpośredni zdrowiu i życiu pracowników. Wyznacza się w nim realny termin usunięcia nieprawidłowości (zwykle ustalany w porozumieniu z pracodawcą).

Przykład 1:
„W dniu dzisiejszym stwierdziłem, że pracownicy ............. zatrudnieni na wydziale ................. nie posiadają aktualnych okresowych badań lekarskich. Ze względu na upływ terminu ważności ostatnich badań zalecam skierować na badania lekarskie (okresowe) pracowników ................................... wydziału .................... w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do zatrudniania na zajmowanych stanowiskach.
Termin wykonania: 31 stycznia 2005 r.
Kraków, 10.01.2005 r.
(pieczęć, podpis)”

(źródło: „Poradnik społecznego inspektora pracy”)

  • zalecenie wstrzymania pracy danego urządzenia technicznego lub określonych robót


Zalecenie to dotyczy sytuacji, w których stwierdzone zostaje bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia pracowników.

Art. 11.
(…)
2. W razie bezpośredniego zagrożenia mogącego spowodować wypadek przy pracy, zakładowy społeczny inspektor pracy występuje do kierownika zakładu pracy o natychmiastowe usunięcie tego zagrożenia, a w wypadku niepodjęcia odpowiednich działań wydaje, w formie pisemnej, zalecenie wstrzymania pracy danego urządzenia technicznego lub określonych robót, zawiadamiając o tym równocześnie zakładowe organizacje związkowe.
(źródło: Ustawa o sip)

Działania pracodawcy powinny być natychmiastowe, podjęte jeszcze tego samego dnia. Jeżeli pracodawca zwleka, zakładowy społeczny inspektor pracy wydaje zalecenie i wpisuje je do zakładowej księgi zaleceń i uwag.

Przykład 2:
„Rusztowanie eksploatowane na budowie przy ul. ........................................ w Lublinie nie posiada pionów komunikacyjnych oraz nie zostało w sposób prawidłowy zakotwione. Zalecam wstrzymanie prac wykonywanych na wymienionym rusztowaniu do czasu wykonania prawidłowych pionów komunikacyjnych oraz prawidłowego zakotwienia.
Termin wykonania: natychmiast.
Lublin, 10.01.2005 r.
(pieczęć, podpis)”

(źródło: „Poradnik społecznego inspektora pracy”)

Ważne:
Podjęcie decyzji wstrzymującej prace wymaga szczególnej rozwagi, gdyż błędna decyzja może spowodować
znaczne straty w przedsiębiorstwie.

Jeśli pracodawca uzna zalecenie za niezasadne, wnosi sprzeciw do właściwego inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Ma na to 7 dni od dnia doręczenia zalecenia, a w przypadku zaleceń wstrzymania pracy musi to zrobić niezwłocznie. W razie wniesienia sprzeciwu, inspektor PIP wydaje decyzję lub podejmuje inne środki prawne przewidziane w przepisach o Państwowej Inspekcji Pracy.

Warto dodać, że zgodnie z art. 10 ustawy o sip, gdy w trakcie kontroli zakładu pracy społeczny inspektor stwierdzi naruszenie przez pracownika przepisów i zasad bhp, powinien w pierwszej kolejności zwrócić uwagę pracownikowi na obowiązek przestrzegania stosownych przepisów i zasad.

Brak reakcji ze strony pracownika, zachowanie wskazujące na niedostateczną znajomość przepisów, a także nieumiejętność wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie lub innych, mogą spowodować, że społeczny inspektor skorzysta z przysługującego mu prawa zwrócenia się do kierownika właściwej komórki organizacyjnej o czasowe odsunięcie pracownika od pracy i zapoznanie go z przepisami i zasadami BHP.


WARUNKI PRACY INPEKTORA

W myśl art. 14 ustawy o sip, zakład pracy jest obowiązany zapewnić inspektorowi odpowiednie warunki do realizacji zadań. Zakład pracy ponosi także koszty związane z działalnością sip.

Społeczny inspektor pracy swoje zadania powinien wykonywać poza godzinami pracy. Niektóre czynności, tj. udział w pracach komisji BHP, kontrola warunków pracy, narady, szkolenia, mogą być jednak wykonywane w godzinach pracy. W tych przypadkach inspektor zachowuje prawo do wynagrodzenia.


Art. 15.
(…)
3. W razie znacznego obciążenia zadaniami wynikającymi z pełnienia funkcji społecznego inspektora pracy, kierownik zakładu pracy na wniosek zakładowych organizacji związkowych może ustalić miesięczne wynagrodzenie zryczałtowane do wysokości nie przekraczającej wynagrodzenia za 30 godzin pracy osoby pełniącej funkcję społecznego inspektora pracy.
4. W szczególnie uzasadnionych wypadkach kierownik zakładu pracy, na wniosek zakładowych organizacji związkowych, może podwyższyć wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 3, do wysokości nie przekraczającej wynagrodzenia za 60 godzin pracy.
5. W zakładach pracy, w których występuje szczególne zagrożenie zdrowia i życia pracowników, a warunki pracy wymagają stałego społecznego nadzoru, kierownik zakładu pracy, na wniosek zakładowych organizacji związkowych, może zwolnić na czas pełnienia funkcji zakładowego społecznego inspektora pracy z obowiązku wykonywania pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
6. W wypadku, o którym mowa w ust. 5, zakładowy społeczny inspektor pracy zachowuje przez czas pełnienia funkcji prawo do wynagrodzenia, jakie przysługiwało mu na stanowisku pracy zajmowanym w dniu oddelegowania, z uwzględnieniem zmian tego wynagrodzenia, jakie nastąpią w okresie oddelegowania.
(źródło: Ustawa o sip)

Społeczny inspektor pracy ma w firmie specjalny status – ze względu na swoją działalność podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy. W trakcie swojej 4-letniej kadencji i rok po wygaśnięciu mandatu nie może zostać zwolniony, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Ważne:
Przy wykonywaniu swoich obowiązków inspektor musi pamiętać, że obowiązuje go zachowanie tajemnicy państwowej i służbowej.


Z KIM WPÓŁPRACUJE SIP

Społeczni inspektorzy pracy współdziałają z Państwową Inspekcją Pracy oraz innymi organami nadzoru i kontroli warunków pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy udziela pomocy sip w realizacji jej zadań, w szczególności przez poradnictwo prawne, szkolenia i specjalistyczną prasę. Inspektorzy PIP przeprowadzają także kontrole wykonania zaleceń i uwag społecznych inspektorów pracy.


Art. 19.
Na umotywowany wniosek zakładowego społecznego inspektora pracy, uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi, dotyczący spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników, inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzają kontrole oraz wszczynają postępowanie w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Art. 20.
Zakładowy społeczny inspektor pracy ma prawo uczestniczyć w kontrolach przeprowadzanych w zakładzie przez inspektora pracy Państwowej inspekcji pracy oraz w podsumowaniu kontroli.
(źródło: Ustawa o sip)

Inne organy nadzoru i kontroli warunków pracy, takie jak np. Państwowa Inspekcja Sanitarna czy Urząd Dozoru Technicznego obowiązane są wspierać sip w jej działalności.


SANKCJE

Niewykonanie zalecenia społecznego inspektora pracy stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i podlega karze grzywny.


Art. 22.
1. Kto działając w imieniu zakładu pracy narusza przepisy niniejszej ustawy, a w szczególności uniemożliwia działalność społecznego inspektora pracy, podlega karze grzywny do 20 000 zł.
2. Tej samej karze podlega, kto nie wykonuje zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy.
3. Orzekanie następuje na podstawie wniosku pochodzącego od inspektora pracy w trybie określonym w dziale VII Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
(źródło: Ustawa o sip)

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 1983 r. Nr 35, poz. 163 z późn. zm.).


***

W artykule wykorzystałam materiały z „Poradnika społecznego inspektora pracy” ze strony www.pip.gov.pl.

Magdalena Stec



Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach