Osoby, które przed wejściem w życie Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zaliczono do jednej z grup inwalidzkich, zachowały nabyte uprawnienia.

Obecnie nie stosuje się już podziału na grupy inwalidzkie, ale orzeka się o stopniu niepełnosprawności. Orzecznictwo takie prowadzą powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (w miastach na prawach powiatu — miejskie zespoły ds. orzekania). O tym, jak wygląda procedura, piszemy tutaj.

Zgodnie z ww. ustawą istnieją trzy stopnie niepełnosprawności:

• znaczny,
• umiarkowany,
• lekki.

Znaczny stopień niepełnosprawności

Niezdolność do samodzielnej egzystencji to naruszenie sprawności organizmu, które uniemożliwia danej osobie samodzielne zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, tj. samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Standardy dotyczące kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

• niezdolność do pracy — całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
• konieczność sprawowania opieki — całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w ułatwianiu kontaktów z otoczeniem;
• konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych — zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, z zakresu współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu określonych ról społecznych.

Przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy.


Umiarkowany stopień niepełnosprawności

Standardy dotyczące kwalifikowania do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające naruszenie sprawności organizmu powodujące:

• czasową pomoc w pełnieniu ról społecznych — konieczność udzielenia pomocy polegającej na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, z zakresu współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu określonych ról społecznych, w okresach wynikających ze stanu zdrowia;
• częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych — wystąpienie co najmniej jednej z okoliczności, o których mowa powyżej.

Lekki stopień niepełnosprawności

Standardy dotyczące kwalifikowania do lekkiego stopnia niepełnosprawności określają kryteria naruszonej sprawności organizmu powodujące:

• istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy — naruszona sprawność organizmu powodująca ograniczenia w wykonywaniu pracy zarobkowej znacznie obniżające wydajność pracy na danym stanowisku w porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną;
• ograniczenia w pełnieniu ról społecznych — trudności doświadczane przez osobę zainteresowaną relacjami z otoczeniem według przyjętych norm społecznych, jako skutek naruszonej sprawności organizmu;
• możliwość kompensacji ograniczeń — wyrównywanie dysfunkcji organizmu spowodowanej utratą lub chorobą narządu, dzięki przedmiotom ortopedycznym, środkom pomocniczym i środkom technicznym.

Co warto wiedzieć

Stopień niepełnosprawności orzeka się:

• na czas określony — jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia lub
• na stałe — jeśli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy.

Osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności w przypadku zmiany stanu zdrowia może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego ową zmianę.

Orzeczenie o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną na otwartym rynku pracy. Pracodawca musi jednak zapewnić odpowiednie warunki pracy uwzględniające potrzeby wynikające z niepełnosprawności. Warunki takie powinny być potwierdzone pozytywną opinią Państwowej Inspekcji Pracy.

O orzekaniu niepełnosprawności dzieci do lat 16 piszemy tutaj.


Odpowiadające sobie orzeczenia stopnia niepełnosprawności

Istotne jest to, że nie w każdym przypadku orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności są wobec siebie równorzędne. Znak równości między orzeczeniami stawiają m.in. ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255) oraz o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593). O ulgi bądź świadczenia (tj. zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny itp.), o których mówią te ustawy, mogą ubiegać się na równi posiadacze orzeczeń ZUS i orzeczeń zespołów.

Sytuacja wygląda nieco inaczej w odniesieniu do świadczeń rentowych. I tak — na podstawie orzeczenia wydanego przez zespół nie można ubiegać się o rentę w instytucji ubezpieczenia społecznego.


Podstawa prawna
1) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.);
2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328).

Magdalena Stec