R E K L A M A

Jednorazowe zapomogi przysługują wszystkim rodzicom, pozostałe świadczenia otrzymują rodziny, które spełniają określone w ustawie kryterium dochodowe. Od 1 września 2006 roku świadczenia rodzinne przyznają i wypłacają gminy.

 

Wnioski o przyznanie świadczeń rodzinnych mogą też składać przebywający na terenie Polski wraz z rodzinami obywatele Unii Europejskiej lub cudzoziemcy, którym przyznano prawo do czasowego pobytu. Warunkiem jest przebywanie na terytorium Polski przez co najmniej rok przed przyznaniem prawa do zasiłku oraz przez co najmniej jeden okres zasiłkowy po przyznaniu tego prawa.

 

Dochód rodziny ubiegającej się o zasiłek w przeliczeniu na jedną osobę nie może przekroczyć 504 zł miesięcznie (lub 583 zł, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne). Do przychodów niepodlegających opodatkowaniu, które bierze się pod uwagę przy obliczaniu dochodu, zaliczane są m.in.: renty inwalidów wojennych, dodatek kombatancki, świadczenia pieniężne przysługujące osobom deportowanym do pracy przymusowej, zasiłki chorobowe, alimenty na dzieci (pełna lista zapisana jest w ustawie o świadczeniach rodzinnych). Od dochodu odlicza się zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz kwoty alimentów płaconych na rzecz innych osób.

 

W przypadku, gdy rodzina płaci za pobyt w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie członka rodziny, od dochodu rodziny odejmuje się tę opłatę, a przy obliczaniu dochodu w przeliczeniu na osobę nie bierze się pod uwagę członka rodziny przebywającego w instytucji. W przypadku, gdy członek rodziny przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i nie ponosi opłaty za pobyt, także nie bierze się tej osoby pod uwagę przy obliczaniu dochodu.

 

Ustalając dochód rodziny utrzymującej się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości ¹/₁₂ przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych, ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego dla roku 2005 wynosi 153,6 zł. Do powierzchni gospodarstwa wlicza się grunty dzierżawione, ale od dochodu odlicza się czynsz płacony w ramach dzierżawy.

 

Gdy rodzina utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, bierze się pod uwagę przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Według ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeśli przedsiębiorca rozlicza się z fiskusem ryczałtem, przy ustalaniu prawa do zasiłku powinno się brać pod uwagę dochód deklarowany.

 

Przepis ten został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny, który orzekł, że zróżnicowanie zasady obliczania dochodu rodzin utrzymujących się z prowadzenia działalności gospodarczej nie ma racjonalnego wytłumaczenia. W praktyce może prowadzić do pozbawienia prawa do należnego wsparcia osób i rodzin znajdujących się w podobnej sytuacji materialnej.

 

Obowiązuje zasada, że analizowane są dochody z roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym rozpoczyna się dany okres zasiłkowy. Dla okresu 1.09.2006 – 31.08.2007 uwzględniane są więc dochody z 2005 roku.

 

We wrześniu 2005 roku zmieniły się zasady przyznawania świadczeń rodzinnych osobom samotnie wychowującym dziecko. Przyjęto założenie, że utrzymanie dziecka jest w pierwszej kolejności obowiązkiem rodziców. Zasiłek nie przysługuje więc samotnej matce ani ojcu, którzy nie uzyskali prawa do otrzymywania alimentów na rzecz dziecka.

 

Wyjątkami są sytuacje, gdy rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone lub też sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

 

Zasiłek rodzinny i dodatki

 

Zasiłek rodzinny jest podstawową formą wsparcia, ma on na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Oznacza to, że od tego, czy przysługuje nam prawo do zasiłku rodzinnego, zależy otrzymanie dodatków opisanych w ustawie.

 

Zasiłek mogą otrzymać:

— rodzice, jeden z rodziców albo opiekun prawny dziecka,

— osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem (jeśli wystąpiła do sądu z wnioskiem o przysposobienie dziecka),

— osoba ucząca się (pełnoletnia, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeśli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się).

 

Wypłacany jest miesięcznie w kwocie 48 zł na dziecko do ukończenia 5. roku życia, 64 zł na dziecko powyżej 5. roku życia (do ukończenia 18 lat), 68 zł na dziecko uczące się, które ukończyło 18. rok życia (do ukończenia przez nie 24 lat).

 

Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:

— urodzenia dziecka,

— opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,

— samotnego wychowywania dziecka,

— wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej,

— kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego,

— rozpoczęcia roku szkolnego,

— podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.

 

Zasiłek rodzinny jest wypłacany w takich samych kwotach w całej Polsce. Jednak wysokość dodatków do zasiłku może być różna. Rada gminy w drodze uchwały może podnieść kwoty dodatków, a podwyższenie finansowane jest ze środków własnych gminy. Wymienione poniżej wysokości poszczególnych dodatków to zapisane w ustawie kwoty minimalne.

 

Zapomogi z okazji urodzenia dziecka

Rodzice nowo narodzonego dziecka mogą otrzymać trzy świadczenia:

— dodatek do zasiłku rodzinnego (jeśli spełniają kryteria dochodowe) w wysokości 1000 zł,

— tzw. becikowe ustawowe, przysługujące niezależnie od dochodu, w wysokości 1000 zł (warunkiem jest złożenie wniosku do 3 miesięcy po urodzeniu dziecka),

— niezależną od dochodu zapomogę przyznawaną przez gminy, w wysokości ustalanej przez rady, ale nie wyższą niż 1000 zł (wniosek należy złożyć do 6 miesięcy od urodzenia dziecka).

 

Projekt PiS-u zakładał początkowo wprowadzenie zapomogi tylko dla najuboższych, posłowie przegłosowali jednak propozycję LPR, obejmującą wszystkich rodziców. Teraz rząd chce się z becikowego wycofać. Do sejmu trafił projekt ustawy budżetowej, która planuje zlikwidowanie tego świadczenia. Zaoszczędzone w ten sposób środki mają być przeznaczone na reaktywowanie Funduszu Alimentacyjnego (został zlikwidowany w maju 2005 roku). Obecnie samotni rodzice, których dochód nie przekracza 583 zł netto, a egzekucja alimentów od drugiego rodzica nie przynosi rezultatów, otrzymują z gminy zaliczkę alimentacyjną.

 

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego

Jest to zasiłek w wysokości 400 zł, który przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego. Maksymalne okresy wypłacania tego zasiłku to:

— 24 miesiące kalendarzowe,

— 36 miesięcy kalendarzowych, jeśli osoba sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu,

— 72 miesiące kalendarzowe, jeżeli osoba sprawuje opiekę nad dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością lub orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności.

 

Dodatku tego nie otrzyma jednak osoba, która bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pracowała przez mniej niż pół roku, pracuje w okresie korzystania z urlopu lub też w trakcie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.

 

Zasiłek wychowawczy nie przysługuje również, jeśli dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu albo w żłobku, przedszkolu lub w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (wyjątkiem jest sytuacja, gdy w żłobku lub przedszkolu terapeutycznym przebywa dziecko niepełnosprawne).

 

Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka

Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1) drugi z rodziców dziecka nie żyje,

2) ojciec dziecka jest nieznany.

 

Wynosi 170 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 340 zł na wszystkie dzieci. W przypadku dziecka niepełnosprawnego kwotę dodatku zwiększa się o 80 zł na dziecko, nie może ona jednak przekroczyć 500 zł na wszystkie dzieci.

 

Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej

Według przepisów ustawy rodzina wielodzietna wychowuje co najmniej troje dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. Wysokość dodatku wynosi 80 zł miesięcznie na trzecie i następne dzieci w rodzinie.

 

Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego

Dodatek przyznawany jest na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka:

— do ukończenia 16. roku życia, jeśli dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność,

— do ukończenia 24. roku życia, jeśli posiada orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności.

 

Przysługuje rodzicowi lub opiekunowi dziecka, jak również osobie uczącej się do ukończenia 24. roku życia. Wypłacany jest miesięcznie w kwocie:

— 60 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia przez nie 5. roku życia,

— 80 zł na dziecko powyżej 5. roku życia do ukończenia przez nie 24. roku życia.

 

Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego

Przyznawany jest w celu częściowego porycia wydatków szkolnych. Przysługuje rodzicowi lub opiekunowi dziecka, jak również osobie uczącej się do ukończenia 24. roku życia. Wypłacany jest raz w roku, na początku roku szkolnego, w wysokości 100 zł.

 

Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania

Dodatek ten jest wypłacany w dwóch przypadkach:

— gdy dziecko, w związku z uczęszczaniem do szkoły ponadgimnazjalnej lub artystycznej, mieszka poza miejscem zameldowania (np. w internacie),

— gdy dziecko dojeżdża do szkoły ponadgimnajzalnej lub artystycznej znajdującej się w innej miejscowości.

 

W pierwszym wypadku wysokość dodatku wynosi 90 zł miesięcznie, w drugim 50 zł.

Jest on wypłacany od września do czerwca, czyli w trakcie trwania roku szkolnego.

W przypadku dziecka niepełnosprawnego odpowiedni dodatek przysługuje także w przypadku nauki w szkole podstawowej i gimnazjum.

 

Świadczenia opiekuńcze

 

Przysługują rodzicom lub opiekunom prawnym wychowującym dziecko niepełnosprawne. W ich skład wchodzi świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 420 zł miesięcznie, przyznawane, gdy rodzina spełnia kryterium dochodowe oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie (kryterium dochodowe nie obowiązuje).

 

Niepełnosprawność musi być potwierdzona odpowiednim orzeczeniem. Dziecko (do ukończenia 16. roku życia) legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności powinno mieć dodatkowo wpisane wskazania o:

— konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz

— konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

 

Świadczenie pielęgnacyjne otrzymuje matka lub ojciec dziecka albo opiekun faktyczny, jeśli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ musi opiekować się dzieckiem niepełnosprawnym. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, obejmowane są ubezpieczeniem.

 

Świadczenie to nie jest przyznawane, jeśli:

— osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do: renty, renty socjalnej, emerytury, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

— dziecko przebywa w rodzinie zastępczej lub w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu (z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej),

— osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko,

— osoba wymagająca opieki zawarła związek małżeński.

 

Świadczenia tego nie można łączyć z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Przysługuje ono tylko na jedno dziecko w rodzinie.

 

Zasiłek pielęgnacyjny skierowany jest do osób niepełnosprawnych oraz do osób starszych. Przysługuje:

— dziecku niepełnosprawnemu (z orzeczoną niepełnosprawnością),

— osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (całkowicie niezdolnej do pracy i samodzielnej egzystencji, stale albo długotrwale niezdolnej do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji lub posiadającej I grupę inwalidzką),

— osobie niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym, jeśli niepełnosprawność powstała do ukończenia 21. roku życia (całkowicie niezdolnej do pracy lub posiadającej II grupę inwalidzką),

— osobie, która ukończyła 75 lat.

 

Akty prawne:

1. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992)

2. Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 130, poz. 903)

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006.

 

Anna Proksa