Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niezgodny z art. 92 ust. 1 konstytucji. Przepis ten we wskazanym zakresie traci moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

Przyczyną niekonstytucyjności jest fakt, że zaskarżony przepis nie dotyczy zleceniobiorców -  wykonujących pracę w zakładzie lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę - w zakresie wartości świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalentów za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalentów pieniężnych za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego. 

Paragraf 2 ust. 1 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. zawiera katalog przychodów niestanowiących  podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe uiszczanej przez pracodawcę i zleceniodawcę. W pkt. 6 wymienia m.in. wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia na rzecz pracowników, wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego. W praktyce organów rentowych i w orzecznictwie sądowym przepis ten jest odczytywany jako nieobejmujący przychodów osiąganych przez zleceniobiorców. Ma to znaczenie dla osób, których działalność gospodarcza jest zorganizowana poprzez angażowanie nie tylko pracowników, ale także osób realizujących zlecenie.

Tymczasem, w opinii Trybunału, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy kodeksu pracy nie dają podstaw do wyłączenia zleceniobiorców z zakresu podmiotowego kwestionowanej regulacji o charakterze wykonawczym. Zgodnie z informacją przedstawioną przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, z materiałów i uzasadnienia dołączonego do rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. nie wynika, czym kierował się prawodawca, różnicując sytuację prawną w zakresie obliczania wymiaru składek osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę.

Ministerstwo poinformowało, że podjęło wstępne prace nad nowelizacją rozporządzenia, mając na uwadze fakt, że zjawisko zatrudniania osób fizycznych na innej podstawie niż umowa o pracę ma duże znaczenie społeczne. Trybunał Konstytucyjny uwzględniając okoliczności wskazane przez resort, postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. o dwanaście miesięcy. Orzeczenie stanowi wskazówkę dla sądu pytającego, że przepis, w stosunku do którego zgłosił wątpliwość, jest niekonstytucyjny, co daje sądowi możliwość wyciągnięcia z tego faktu wniosków przy wydawaniu orzeczenia. Jeżeli w czasie odroczenia terminu wejścia w życie orzeczenia o niekonstytucyjności prawodawca dokona zmiany rozporządzenia, wówczas po upływie tego terminu brak będzie podstaw do żądania wznowień postępowań zapadłych w czasie obowiązywania i stosowania rozporządzenia uznanego za niekonstytucyjne.

T.Sz., TK