Tak było kiedyś...

Przed 1 sierpnia 2004 r. świadczenia przedemerytalne ustalane były na zasadach i w wysokości wynikających z ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.). Przyznawaniem i wypłacaniem świadczeń zajmowały się powiatowe urzędy pracy.

...a tak jest teraz

Dziś obowiązki te spoczywają na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. To ZUS przyznaje oraz wypłaca świadczenia i zasiłki przedemerytalne.

Co się zmieniło? Przede wszystkim wprowadzono stałą, równą dla wszystkich kwotę świadczenia. Dawniej otrzymywało się świadczenie w wysokości 80 proc. kwoty emerytury, jaka przysługiwałaby danej osobie w przypadku osiągnięcia wieku emerytalnego (nie więcej jednak niż dwukrotna wysokość zasiłku dla bezrobotnych).

Podniesiono również granicę wieku, w którym osoba zwolniona z pracy uzyskuje prawo do świadczenia (wcześniej było to 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn, obecnie: odpowiednio 55 i 60 lat). Zniesiono możliwość przejścia na świadczenie przedemerytalne, bez względu na przyczynę i tryb rozwiązania umowy o pracę, przez osoby, które osiągnęły wiek 58 lat (kobieta) i 63 lata (mężczyzna) i posiadają okres uprawniający do emerytury (odpowiednio: 20 i 25 lat).

W końcu, zaostrzono przepisy dotyczące statusu bezrobotnego. Według starych przepisów prawo do świadczenia przysługiwało od następnego dnia po zarejestrowaniu się w urzędzie pracy, a od sierpnia 2004 r. — dopiero po upływie 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych i braku odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia.


WARUNKI WYMAGANE DO PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA

Dla kogo świadczenie?

Zgodnie z ustawą o świadczeniach przedemerytalnych prawo do świadczenia przysługuje osobie, która:

• pobierała zasiłek dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.), przez co najmniej 6 miesięcy, a po upływie tego okresu jest nadal zarejestrowana jako bezrobotna,
• w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych,
• w odpowiednim terminie złoży wniosek do organu rentowego o przyznanie świadczenia przedemerytalnego.

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych to pierwszy warunek, bez którego nie ma co myśleć o świadczeniu przedemerytalnym. Aby jednak je otrzymać, trzeba spełnić kilka innych warunków podyktowanych ustawą. I tak, o świadczenie może się ubiegać osoba, która:

• traci pracę z powodu likwidacji lub niewypłacalności pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez minimum 6 miesięcy, ma skończone co najmniej 56 lat (kobieta) i 61 lat (mężczyzna), a także posiada staż pracy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn;

• traci pracę z powodu likwidacji lub niewypłacalności pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez minimum 6 miesięcy i do końca poprzedniego roku kalendarzowego posiadała okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn;

• zostaje zwolniona z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a w zakładzie tym była zatrudniona co najmniej pół roku, skończyła 55 lat (kobieta) i 60 lat (mężczyzna), a jej staż pracy wynosi co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn;

• zostaje zwolniona z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w zakładzie przepracowała przynajmniej 6 miesięcy i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn;

• ogłasza upadłość, a wcześniej przez przynajmniej 2 lata prowadziła nieprzerwanie działalność gospodarczą (pozarolniczą) i za ten okres opłaciła składki na ubezpieczenia społeczne, do dnia ogłoszenia upadłości ma skończone co najmniej 56 lat (kobieta) i 61 lat (mężczyzna), a jej staż pracy to 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn;

• traci rentę z tytułu niezdolności do pracy, pobieraną nieprzerwanie przez co najmniej 5 lat, a do dnia, w którym ustało prawo do renty, ukończyła co najmniej 55 lat (kobieta) i 60 lat (mężczyzna), ma staż pracy minimum 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, i — co najważniejsze — w ciągu 30 dni od dnia ustania prawa do renty zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy;

• przez co najmniej 10 lat była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w zakładzie produkującym azbest i posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn (ustawa z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest; Dz. U. Nr 101, poz. 628 z późn. zm.);

• jest pracownikiem stoczni (zatrudnionym nie później niż do 31 października 2008 r., na podstawie umowy o pracę) i objęta została postępowaniem kompensacyjnym na zasadach wynikających z ustawy z 19 grudnia 2008 r. o postępowaniu kompensacyjnym w podmiotach o szczególnym znaczeniu dla polskiego przemysłu stoczniowego (Dz. U. Nr 233, poz. 1569) i ustawy z 30 kwietnia 2004 r. oraz:
  
  
  • do dnia rozwiązania umowy o pracę w trybie ustawy o postępowaniu kompensacyjnym ukończyła co najmniej 56 lat (kobieta) i 61 lat (mężczyzna) oraz posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn albo ukończyła co najmniej 55 lat (kobieta) i 60 lat (mężczyzna) oraz posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący 30 lat  dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, albo bez względu na wiek, jeśli posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, lub
    
    
  • do 31 grudnia 2008 r. posiadała okres uprawniający do emerytury wynoszący  co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn, a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w trybie ustawy o postępowaniu kompensacyjnym (w szczególnych przypadkach świadczenie przysługuje także osobom, które zostały zatrudnione w stoczni na podstawie umowy o pracę po dniu 31 października 2008 r., a przed wszczęciem postępowania kompensacyjnego — są to pracownicy, którzy wcześniej byli pracownikami spółki, w której do stoczni należy ponad 50 proc. akcji lub udziałów i której podstawowym realizowanym przedmiotem działalności jest świadczenie usług na rzecz stoczni).

Jak wygląda procedura?

Świadczenie przedemerytalne przyznawane jest na wniosek osoby ubiegającej się o to świadczenie.

Wniosek powinien zawierać:

• imię i nazwisko osoby zainteresowanej,
• imiona rodziców,
• datę i miejsce urodzenia,
• obywatelstwo,
• płeć,
• numer ewidencyjny PESEL,
• numer identyfikacji podatkowej NIP,
• serię i numer dowodu osobistego lub paszportu,
• dane adresowe,
• wskazanie dyspozycji dotyczących sposobu przekazywania świadczenia na rachunek w banku lub za pośrednictwem urzędu pocztowego albo spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej,
• podpis osoby uprawnionej do zgłoszenia wniosku.

Do wniosku należy dołączyć następujące dokumenty:

• świadectwo pracy zwierające podstawę prawną rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego,
• dokument pozwalający na ustalenie przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy, jeżeli świadectwo pracy nie potwierdza tych okoliczności,
• postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości — w przypadku osób, które prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą,
• dokument wydany przez powiatowy urząd pracy, poświadczający: co najmniej 6-miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, fakt aktualnego zarejestrowania jako bezrobotny oraz potwierdzenie, że w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych wnioskodawca — bez uzasadnionej przyczyny — nie odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia,
• dokument potwierdzający wykonywanie innej pracy zarobkowej w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia,
• zaświadczenie powiatowego urzędu pracy o dacie zarejestrowania osoby, która utraciła prawo do renty (data ta rzutuje na ustalenie, czy rejestracja została dokonana w terminie 30 dni od ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy),
• świadectwo pracy potwierdzające fakt zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych,
• decyzja wydana przez powiatowy urząd pracy o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku osób, które utraciły to prawo z powodu upływu okresu, na jaki zasiłek został przyznany,
• dowody potwierdzające przebyte okresy składkowe i nieskładkowe oraz ewentualnie okresy pracy w gospodarstwie rolnym (m.in. zaświadczenia, świadectwa pracy, legitymacje ubezpieczeniowe itp., a gdy brak jest możliwości przedstawienia dokumentów z powodu likwidacji zakładu pracy, zniszczenia dokumentów, okresy przypadające przed 15 listopada 1991 r. można udowadniać zeznaniami świadków — świadkowie składają zeznania na druku ZUS Rp 8),
• dowody potwierdzające przebyte okresy w państwie, z którym Polskę łączy umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, albo w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Wniosek i pozostałe dokumenty należy złożyć w odpowiednim ze względu na miejsce zamieszkania (tj. miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały) oddziale ZUS w ciągu 30 dni od wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Jeśli bezrobotny pracował np. w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, na złożenie wniosku ma 14 dni od ich zakończenia.

Ważne:
Brak wymaganych dokumentów lub też ich nieprzedłożenie w terminie wyznaczonym przez organ rentowy skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Decyzję w sprawie świadczenia przedemerytalnego wydaje i świadczenie to wypłaca organ rentowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia (odpowiedni oddział ZUS).

W decyzji przyznającej świadczenie oddział ZUS wskazuje podstawę prawną przyznania oraz termin płatności świadczenia, a także jego wysokość. Nadaje również numer świadczenia, na który należy się powoływać w razie korespondencji z oddziałem.

W przypadku decyzji odmownej organ rentowy zobowiązany jest wskazać podstawę prawną i uzasadnić odmowę.

Środki odwoławcze

Od decyzji odmownej organu rentowego przysługuje prawo wniesienia odwołania do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Odwołanie takie można też złożyć w przypadku niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie przedemerytalne.

Odwołanie wnosi się na piśmie do organu rentowego lub ustnie do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji ZUS.

Jeśli organ rentowy uzna odwołanie za słuszne, w terminie do 30 dni od jego wniesienia zmienia lub uchyla decyzję. Jeżeli jednak odwołanie nie zostało w części lub całości uwzględnione, ZUS przekazuje sprawę do sądu (ma na to miesiąc).

Od wyroku sądu okręgowego można odwołać się do sądu apelacyjnego — na złożenia apelacji zainteresowany ma 2 tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.


WYSOKOŚĆ ŚWIADCZENIA

Od 1 marca 2010 r. świadczenie przedemerytalne przysługuje w wysokości 841,17 zł.

Świadczenie to jest wypłacane za miesiąc kalendarzowy, w terminie płatności wskazanym w decyzji organu rentowego. W przypadku niepełnego miesiąca kwotę świadczenia dzieli się przez liczbę dni w miesiącu kalendarzowym, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni, za które przysługuje świadczenie.

Kwota świadczenia podlega waloryzacji na zasadach i w terminach przewidzianych w ustawie emerytalnej.


USTANIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA

Prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje w następujących sytuacjach:

• na wniosek osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne,
• w dniu poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury,
• z dniem osiągnięcia wieku 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę,
• z dniem nabycia prawa własności lub objęcia w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe albo współwłasności nieruchomości rolnej, jeżeli udział w nieruchomości przekracza 2 ha przeliczeniowe,
• wraz ze śmiercią osoby uprawnionej.

Osoba, która korzysta ze świadczenia przedemerytalnego, jest obowiązana zawiadomić organ rentowy o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia. Pieniądze pobrane po zaistnieniu jednej z wymienionych powyżej okoliczności są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi.

Jeżeli w trakcie postępowania o świadczenie nastąpi zgon wnioskodawcy, postępowanie to zostaje umorzone. Świadczenia przedemerytalnego nie wypłaca się w ramach świadczeń niezrealizowanych.


ZAWIESZENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA

Prawo do świadczenia ulega zawieszeniu w przypadku:

• nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty inwalidzkiej,
• podjęcia wypłaty renty strukturalnej lub świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej.

Zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia z uwagi na osiąganie przychodu

Organ rentowy zawiesi lub zmniejszy wysokość świadczenia przedemerytalnego, gdy osoba do niego uprawniona wykonuje pracę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym lub osiąga przychód z tytułu służby pełnionej w tzw. służbach mundurowych.

Przy ustalaniu przychodu wpływającego na zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia przedemerytalnego stosuje się art. 104 ustawy emerytalnej. Ustawa ta wprowadza dwa progi zarobkowe.

Pierwszy z nich to dopuszczalna kwota przychodu, stanowiąca 50 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji, ogłoszonego przez prezesa GUS do celów emerytalnych. Jej przekroczenie skutkuje zmniejszeniem wysokości świadczenia.

Druga z tych kwot to graniczna kwota przychodu, odpowiadająca 70 proc. wskazanego wyżej wynagrodzenia. Jeżeli osoba uprawniona do świadczenia osiąga przychód przekraczający tę kwotę, świadczenie podlega zawieszeniu.

Kwoty przychodu wpływające na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przedemerytalnego (obowiązujące od 1 marca 2010 r.):

• dopuszczalna miesięczna kwota przychodu — 1551,50 zł,
• graniczna miesięczna kwota przychodu — 2172,10 zł,
• dopuszczalna roczna kwota przychodu — 18 618,00 zł,
• graniczna roczna kwota przychodu — 26 065,20 zł.

Osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne zobligowana jest niezwłocznie powiadomić organ rentowy o osiąganiu przychodu oraz o jego wysokości. Obowiązek powiadomienia ZUS o zatrudnieniu lub zawarciu umowy, z tytułu której jej wykonawca objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, spoczywa odpowiednio na pracodawcy i zleceniodawcy, a w przypadku osoby pełniącej służbę — na właściwej jednostce organizacyjnej.

Więcej na temat zawieszania lub zmniejszania świadczeń i zasiłków przedemerytalnych można przeczytać tutaj.


ZBIEG PRAWA DO ŚWIADCZEŃ

W razie nabycia przez osobę uprawnioną do świadczenia prawa do renty rodzinnej lub uposażenia rodzinnego wypłaca się jedno z tych świadczeń — wyższe lub wybrane przez uprawnionego.

Jeżeli wnioskodawca nie dokona wyboru, ZUS zawsze wypłaci wyższe świadczenie.


PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120, poz. 1252 z późn. zm.)

W tekście wykorzystano materiały ze strony www.zus.pl.

Magdalena Stec
(aktualizacja: 7 kwietnia 2010 r.)