Według konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa „stoi na straży niezależności sadów i niezawisłości sędziów". W jej skład wchodzi 15 sędziów, których wybiera sobie środowisko sędziowskie, prezesi Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, minister sprawiedliwości, przedstawiciel prezydenta, czterech posłów i dwóch senatorów.

W uzasadnieniu prezydenckiej nowelizacji napisano, że łączenie funkcji prezesa i wiceprezesa sądu z zasiadaniem w KRS grozi konfliktem interesów. Na przykład sędzia jako prezes rekomenduje powołanie kogoś na funkcję sędziego, a potem jeszcze raz popiera tę kandydaturę jako członek KRS (KRS składa prezydentowi wnioski o nominacje sędziowskie).

Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego skierowała w tej sprawie Krajowa Rada Sądownictwa. W uzasadnieniu czytamy: „Kwestionowany przepis pozbawia członków Rady możliwości bycia powoływanymi na te stanowiska funkcyjne tylko dlatego, że są członkami Rady. Zdaniem wnioskodawcy, jest to niczym nieuzasadnione zróżnicowanie sędziów kandydatów do pełnienia funkcji kierowniczych w sądach. Postawienie sędziów przed koniecznością wyboru, czy chcą być członkami KRS, czy też pełnić funkcje kierownicze w sądzie, jest niezgodne z Konstytucją, bowiem wszyscy sędziowie mają równe prawa do ubiegania się o członkostwo w KRS. Ponadto prezes lub wiceprezes sądu po wybraniu go do KRS jest zobowiązany do zrzeczenia się kierowniczej funkcji. Mandat do jej pełnienia wygasa z upływem 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o KRS. Podobna regulacja dotyczy członka KRS, który nie zrezygnuje w ciągu miesiąca z pełnienia funkcji prezesa lub wiceprezesa. Wówczas w ciągu 3 miesięcy wygasa jego mandat do pełnienia funkcji kierowniczych. Zdaniem wnioskodawcy, tego rodzaju rozwiązania, jak np. krótkie terminy złożenia stosownego oświadczenia i wejścia w życie ustawy naruszają m.in. konstytucyjną zasadę przyzwoitej legislacji."

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, kwestionowany przepis zmienia konstytucyjnie określoną strukturę osobową Krajowej Rady Sądownictwa. Ogranicza w odniesieniu do jednej tylko grupy sędziów – sądów powszechnych ich bierne prawo wyborcze do Krajowej Rady. Przekroczenie swobody regulacyjnej ustawodawcy zwykłego jest niedopuszczalne, bowiem KRS działając w składzie określonym konstytucyjnie, występuje wobec innych organów władzy publicznej jako niezależny organ konstytucyjny stojący na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

Kwestionowany przepis przewidujący wygaśnięcie z upływem trzech miesięcy mandatu członka Krajowej Rady Sądownictwa przez sędziego sądu powszechnego, pełniącego funkcję prezesa albo wiceprezesa, który w ciągu miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy zrzeknie się mandatu do Krajowej Rady, a w razie braku takiego zrzeczenia jego powołanie do pełnienia funkcji prezesa albo wiceprezesa sądu wygasa z upływem trzech miesięcy od wejścia w życie ustawy jest niezgodny z Konstytucją.

Konstytucja stanowi bowiem, że kadencja członków KRS trwa 4 lata i wylicza sytuacje, w których następuje wygaśnięcie mandatu np. śmierć czy zrzeczenie się mandatu. Trybunał stwierdził, że wygaśnięcie mandatu jest najdalej idącą sankcją oddziałującą na sferę prawa wyborczego. Zaskarżona ustawa weszła w życie w trakcie trwania kadencji już wybranych członków Krajowej Rady, żądając od osób nią objętych spełnienia warunków, które nie były wymagane w momencie zgłoszenia ich kandydatur ani też wyboru.

Ustawodawca w trakcie kadencji zmienił warunki powodujące zobowiązanie osób wybranych już do KRS rezygnacji mandatu członka Rady. Uczynił to tylko w stosunku do jednej grupy sędziów, których sytuację prawną reguluje ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie zmieniając sytuacji prawnej pozostałych sędziów mających mandaty członków Rady. Ponadto, Trybunał stwierdził, że wejście w życie ustawy po 14 dniach w trakcie kadencji członków Rady jest nieproporcjonalną ingerencją w konstytucyjnie ukształtowany system wyłaniania i funkcjonowania KRS – organu konstytucyjnego, opartego na kadencyjności członków z wyboru.

Sentencja wyroku

(źródło: TK)

(A.P.)