Wtorek, 7 II 2012 r.
Nr 15/2012 (1235)
28 maja 2007 r.
Francja jest krajem, który częściowo otworzył swój rynek pracy. Społeczeństwo francuskie bardzo bało się konkurencji ze wschodu Europy — wystarczy przypomnieć wręcz karykaturalny lęk przed polskim hydraulikiem. Kontynuując politykę ostrożności, Francuzi stworzyli listę kilkudziesięciu zawodów, w których mieszkańcy nowych krajów członkowskich mogą podejmować pracę na bardzo uproszczonych warunkach. W pozostałych zawodach ograniczenia utrzymają się do minimum 2009 roku. Taka sytuacja spowodowała, że wśród naszych rodaków bardzo popularne jest zakładanie własnej działalności gospodarczej, ponieważ rząd nie obwarowuje zakazami tej sfery działania.
Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.
R E K L A M A
Polaków jako członków Unii Europejskiej nie obowiązują żadne ograniczenia wjazdu i pobytu na terytorium Francji. Do przekroczenia granicy powinien wystarczyć dowód osobisty. Pobyt nie dłuższy niż trzy miesiące nie wiąże się z żadnymi obowiązkami meldunkowymi.
Planując dłuższy pobyt, powinniśmy zameldować się w miejscowej jednostce policji lub prefekturze. Uzyskanie pozwolenia na pobyt oznacza starcie z biurokracją. Niezbędny będzie paszport, świadectwo urodzenia, świadectwo ślubu, 3 fotografie, umowa najmu mieszkania, zaświadczenie od pracodawcy (lub w przypadku osób samozatrudniających się — potwierdzenie z izby handlowej oraz dokumenty dotyczące wyników finansowych firmy), zaświadczenie o opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne.
Przyznanie prawa pobytu uzależnione jest od posiadania pracy. Jeśli posiadamy umowę na czas określony, to nasza karta pobytu ważna będzie przez czas określony w umowie. W takim przypadku nie mamy uprawnień do korzystania z opieki społecznej.
W przypadku umowy na czas nieokreślony otrzymujemy ważną przez rok kartę pobytu stałego. Po roku należy ją odnowić. Taki status daje nam prawo do korzystania z opieki społecznej.
Możliwości zatrudnienia
Miejscowe prawo daje nam kilka możliwości. Jeśli nasz zawód znajduje się na liście zawodów otwartych dla Polaków, to mamy szczęście. W przypadku zawodów, które nie znalazły się na liście, droga do zatrudnienia jest o wiele dłuższa. Wyjściem z sytuacji może być decyzja o samozatrudnieniu. Można to robić bez ograniczeń z wyjątkiem regulacji branżowych (np. adwokaci lub sprzedaż alkoholu). Istotną przeszkodą jest konieczność posiadania lokalu do prowadzenia działalności.
Zawody otwarte dla Polaków
Władze, broniąc się przed pełnym otwarciem rynku pracy, stworzyły listę 61 zawodów (w 7 branżach), w których obowiązują uproszczone procedury.
Otwarte branże to budownictwo i roboty publiczne, hotelarstwo, gastronomia i żywienie, rolnictwo, mechanika i obróbka metali, przemysł przetwórczy, handel i sprzedaż, utrzymanie czystości.
Podstawą w dalszym ciągu jest pozwolenie na pracę. Pracodawca nie musi jednak poszukiwać odpowiedniego kandydata na lokalnym rynku pracy. Taki wymóg wydłużał znacznie procedury zatrudnieniowe, ponadto w branżach określonych przez władze pracodawcy mieli duże kłopoty ze znalezieniem chętnych do pracy obywateli Francji.
Pozostałe zawody wciąż na starych zasadach
Zatrudnienie obcokrajowca wymaga skomplikowanych zabiegów i możliwe jest tylko wtedy, gdy nie uda się znaleźć odpowiedniego kandydata na lokalnym rynku pracy.
Zatrudnienie wiąże się z odpowiednią procedurą wprowadzającą, a wydanie pozwolenia na pracę poprzedzone jest postępowaniem sprawdzającym. Przed zatrudnieniem cudzoziemca pracodawca ma obowiązek opublikowania ogłoszenia z ofertą pracy w lokalnych mediach (okres upublicznienia oferty musi trwać 6 tygodni). Po tym okresie Agencja Zatrudniania przesyła swoją opinię do Urzędu Pracy (DDTEFP), a ten informuje Krajową Agencję ds. Przyjęć Obcokrajowców i Migracji (ANAEM). Przyszły pracownik powinien przejść badania lekarskie we Francji lub w ambasadzie w Warszawie. Jeśli badania wypadną pomyślnie, to można wystąpić do prefektury właściwej dla swojego przyszłego miejsca zamieszkania o wydanie karty pobytu.
Wydanie pozwolenia jest uzależnione także od innych czynników. Urząd sprawdza respektowanie przez pracodawcę obowiązujących przepisów prawa pracy oraz równe traktowanie cudzoziemca, zwłaszcza w przypadku wynagrodzenia i warunków mieszkaniowych.
Dodatkowym czynnikiem, który może zniechęcić przedsiębiorcę do zatrudnienia obcokrajowca są wysokie opłaty na rzecz ANAEM. Opłata obowiązuje przy wydawaniu pozwoleń na pracę i wynosi najczęściej kilkaset euro.
Ułatwienia dla naukowców, kadry zarządzającej i studentów
Kadra zarządzająca międzynarodowych grup kapitałowych może liczyć na uproszczoną „procedurę wprowadzania”. Ograniczono ilość instytucji weryfikujących — sprawę rozpatruje jedynie ANAEM i to w czasie nie dłuższym niż 1 miesiąc.
Zatrudnianie naukowców odbywa się na podstawie protokołu przyjęcia. Uczelnie i instytuty naukowe otrzymują go od miejscowych jednostek policji. Protokół przyznać można naukowcom i nauczycielom akademickim z terenu UE lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Głównym zajęciem przyjętej osoby musi być nauczanie wyższe i badania. W karcie pobytu, ważnej przez rok, widnieje wpis „naukowiec”.
Studenci mają prawo do pracy na podstawie otrzymanego pozwolenia i wyłącznie w wymiarze godzin nieprzekraczającym pół etatu.
Zgoda na pracę wydawana jest studentom na podstawie promesy zatrudnienia wydanej przez konkretnego pracodawcę. W wyjątkowych przypadkach można otrzymać zgodę na pracę w pełnym wymiarze godzin przez okres nie dłuższy niż trzy miesiące. Ilość przepracowanych godzin w tym okresie odejmowana jest od łącznej rocznej puli przysługującej studentowi.
Otrzymanie pozwolenia na pracę wiąże się także z koniecznością posiadania aktualnego wpisu na uczelnię wyższą lub wpisu gwarantującego kontynuację nauki. Daje to prawo do studenckiej opieki socjalnej.
Pracownicy stażyści
Dwustronna umowa pomiędzy rządami Polski i Francji umożliwia młodym pracownikom dyplomowanym wykonywanie pracy, zdobywanie doświadczenia i doskonalenie języka obcego. Przyznawanie pozwolenia na pracę odbywa się na uproszczonych zasadach.
Osoba ubiegająca sie o staż musi mieć od 18 do 35 lat, zdobyte w Polsce doświadczenie zawodowe oraz znajomość firmy, w której będzie odbywany staż i podstawową znajomość języka francuskiego. Kontrakt trwa od 3 do 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy. Po zakończeniu stażu trzeba opuścić Francję.
Praca sezonowa
Ten rodzaj pracy reguluje porozumienia dwustronne rządów Polski i Francji. Zgodę na zatrudnienie obcokrajowców mają pracodawcy sezonowi, którzy nie mogą znaleźć pracodawców na rynku lokalnym. W tym celu zwracają się do Urzędu Pracy (DDTEFP) z wnioskiem o wprowadzenie pracowników zagranicznych. Za zatrudnienie pracowników sezonowych odpowiadają w Polsce Ochotnicze Hufce Pracy poprzez sieć Centrów Edukacji i Pracy Młodzieży OHP oraz ANAEM działające przy Ambasadzie Francji w Warszawie.
Całkowity czas pracy sezonowej nie może przekroczyć 6 miesięcy na 12 miesięcy roku kalendarzowego.
Za każdego obcokrajowca pracodawca uiszcza opłatę w ANAEM w wysokości 158 euro (w przypadku pracy do 2 miesięcy).
Prowadzenie działalności gospodarczej
Państwo gwarantuje swobodę prowadzenia działalności gospodarczej wszystkim obywatelom Unii Europejskiej. W wielu dziedzinach obowiązuje jednak sporo ograniczeń administracyjnych (koncesje, pozwolenia, wymóg odpowiednich kwalifikacji). We Francji, tak jak w Polsce, wiele wolnych zawodów podlega reglamentacji. Osoby planujące taką działalność muszą spełnić wymagane kryteria — jest tak między innymi w przypadku adwokatów, lekarzy, notariuszy i księgowych, architektów i geodetów.
Rozpoczęcie działalności wymaga wielu zmagań z biurokratycznymi procedurami. Osoba ubiegająca się o zarejestrowanie działalności musi spełnić wiele wymogów. Urzędnicy sprawdzą, czy jest pełnoletnia, była karana, posiada status wykluczający podjęcie działalności (funkcjonariusze i urzędnicy państwowi), posiada lokal z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej oraz czy spełnia wymogi określone w prawie handlowym i cywilnym.
Jedynym rodzajem działalności gospodarczej niewymagającym rejestracji jest tak zwana spółka cicha, która nie posiada jednak osobowości prawnej i nadaje się głównie do realizacji określonego celu lub działalności krótkookresowej.
Rejestracja działalności (indywidualnej lub spółki) odbywa się w Centrum Formalności Przedsiębiorstw (CEF). Dokumenty składa się pomiędzy 30 a 15 dniem przed rozpoczęciem działalności, a procedura trwa około 8 dni.
Przyszły przedsiębiorca ma obowiązek powołać siedzibę spółki, ustanowić zarządcę i sporządzić, a potem przyjąć statut i regulamin wewnętrzny spółki.
Dokumentacja składana w CEF powinna zawierać:
Zweryfikowaną dokumentację CEF przesyła do Rejestru Handlowego i Spółek, urzędu podatkowego i instytucji ubezpieczeniowych.
Po ukazaniu się ogłoszenia w BODAC otrzymujemy od CEF specjalne zaświadczenie (Kbis), które potwierdza fakt prowadzenia działalności gospodarczej przed wszystkimi urzędami i pozwala na rozpoczęcie działalności oraz na korzystanie z konta firmowego.
Procedury rejestracyjne kończy zgłoszenie działalności do właściwego urzędu skarbowego.
Rejestracja firmy wiąże się z opłatą w wysokości około 760 euro.
Warunki pracy
Podstawą zatrudniania jest umowa o pracę. We Francji istnieje klika typów tej umowy. Najbardziej pożądaną jest zazwyczaj umowa na czas nieokreślony; w praktyce jednak cudzoziemiec, podejmując pracę, najczęściej podpisuje umowę na czas określony lub umowę tymczasową, w zawieraniu której pośrednikiem jest agencja pracy tymczasowej. Pozwala to pracodawcy w bezpieczny sposób sprawdzić pracownika lub rozstać się z osobami niespełniającymi oczekiwań.
Agencje pracy tymczasowej są bardzo popularne wśród samych Francuzów. Prawa osób pracujących w oparciu o umowy bezterminowe są bardzo rozbudowane. Oznacza to, że pracownika bardzo trudno zwolnić, a samo zwolnienie jest dla pracodawcy bardzo kosztowne.
Pracownicy zatrudnieni za pośrednictwem agencji wykonują okresowe zadania określane jako „misja”.
Kodeks pracy przewiduje jeszcze umowę o niepełnym wymiarze godzin i zatrudnienie okresowe (praca sezonowa).
Tygodniowy czas pracy to 35 godzin. W praktyce pracuje się więcej, np. 38-40 godzin. 35-godzinny tydzień nie jest obowiązkowy i jeśli w zakładzie pracy wynegocjowany zostanie układ zbiorowy określający ilość godzin, to on obowiązuje pracowników. Ustawowy tygodniowy czas pracy jest bazą do naliczania nadgodzin.
Sposób płatności za nadgodziny najczęściej negocjowany jest w układach zbiorowych, nie może być jednak niższy niż 10 proc. (powyżej stawki podstawowej). W przypadku braku uregulowań obowiązują stawki określone przez ustawodawcę.
Najpopularniejsza godzina rozpoczęcia pracy to 9.00 rano. W ciągu dnia pracownikom przysługuje godzinna przerwa obiadowa, której nie wlicza się w czas pracy.
Zasady przyznawania urlopu są dosyć skomplikowane. Generalnie za każdy przepracowany miesiąc (4 tygodnie) przysługuje 2,5 dnia płatnego urlopu, co oznacza, że w ciągu roku można liczyć na 5 tygodni urlopu. Okres naliczania urlopu zaczyna się 1 czerwca, a kończy 31 maja roku następnego. Branie dni wolnych jest obwarowane różnymi dodatkowymi przepisami. Ponadto wpływ na nasz urlop mogą mieć układy zawierane z pracodawcą.
Zarobki są relatywnie wysokie. Istnieje prawnie ustalona płaca minimalna: w 2005 roku najniższa miesięczna stawka wynosiła 1357 euro brutto, tak więc najniższa godzinna stawka to minimalnie więcej niż 8 euro. Średnia miesięczna płaca w przedsiębiorstwach wynosiła w 2004 roku 2404 euro brutto. Średni roczny zarobek w budownictwie wyniósł w 2003 roku 23 949 euro brutto, w sektorze finansowym 40 566 euro, w rolnictwie 20 522 euro, a w przetwórstwie rolnym i spożywczym 24 114 euro.
Pensje są mocno obciążone zobowiązaniami pobieranymi przez państwo. Szacuje się, że aż 60 proc. kosztów, jakie pracodawca ponosi przy zatrudnianiu pracownika, zabierane jest na różnego rodzaju składki i świadczenia (pracodawca płaci z tego 40 proc., a pracownik 20 proc.). W przypadku samozatrudnienia płacimy mniej, bo 40 proc. naszych przychodów.
Podatki
Obowiązuje progresywny podatek od dochodów osób fizycznych. Inaczej niż w Polsce pracodawca nie uczestniczy tu w procesie pobierania podatków. Każdy płatnik deklaruje dochód i trzy razy w roku płaci zaliczkę na podatek (luty, maj i wrzesień). Istnieje możliwość comiesięcznego rozliczania się z urzędem podatkowym. Podatek za pierwszy przepracowany rok płaci się jednorazowo we wrześniu następnego roku.
Skala podatkowa rozciąga się od 0 do ponad 40 proc.:
Podatek dochodowy płaci się od całości dochodu osoby lub rodziny. W deklaracji należy uwzględnić całościowy roczny dochód oraz liczne ulgi, odliczenia i ograniczenia. Ostateczna wysokość podatku zależy nie tylko od dochodu, ale także od wysokości ciężarów, jakie ponosi podatnik. Chodzi zwłaszcza o utrzymanie pozostałych członków rodziny (dzieci, osoby starsze).
Polska podpisała z Francją umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania już w 1977 roku. W myśl tej umowy osoby, które przebywają na terenie Francji dłużej niż 183 dni w roku cywilnym i uzyskujące wynagrodzenie w związku z pracą realizowaną na terenie Francji, podlegają opodatkowaniu we Francji.
Podatek dochodowy od osób prawnych (działalność gospodarcza) jest wysoki i wynosi 33,33 proc. (stan na rok 2006).
Podatek VAT wynosi 19,6 procent. W niektórych branżach stosuje się też stawkę obniżoną w wysokości 5,5 proc. 2,5 proc. lub 2,1 procent.
Gdzie szukać pracy?
W związku z długą i żmudną procedurą uzyskiwania pozwolenia na pracę najłatwiej poszukać jej jeszcze przed wyjazdem z Polski.
Publiczne służby zatrudnienia w naszym kraju dysponują ofertami pracy we Francji. Możemy ich szukać w bazie danych Europejskich Służb Zatrudnienia EURES za pomocą Internetu bądź poprzez kontakt z doradcą EURES. Polscy doradcy pracują najczęściej w wojewódzkich urzędach pracy.
Od 2007 roku istotną rolę na rynku pracy spełniają Ochotnicze Hufce Pracy poprzez sieć Centrów Edukacji i Pracy Młodzieży OHP. Osoby poszukujące ofert pracy sezonowej lub stażów powinny kierować swe kroki właśnie tam. Na podstawie decyzji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Komenda Główna OHP przejęła realizację zadań wynikających z umów i uzgodnień bilateralnych o wzajemnym zatrudnianiu obywateli.
Bardzo wiele ofert znajdziemy w prywatnych agencjach pośrednictwa pracy — działają już firmy wyspecjalizowane w rynku francuskim. Agencję i samą ofertę powinniśmy jednak solidnie sprawdzić. Dużo ofert zamieszczają gazety i portale internetowe.
Pracy można też szukać na miejscu. W takim wypadku trzeba przygotować się na spore wydatki w czasie poszukiwania pracy i oczekiwania na wydanie pozwolenia.
Ofert można szukać za pośrednictwem publicznych służb zatrudnienia oraz prywatnych agencji. W pierwszym przypadku do wyboru mamy urzędy pracy (ANPE) posiadające placówki na terenie całego kraju oraz doradców EURES.
Prywatne agencje pośrednictwa cieszą się dużą popularnością wśród mieszkańców Francji. Powszechne jest korzystanie z usług agencji pracy tymczasowej.
Dobrym źródłem ofert jest Internet, prasa i organizacje zawodowe. Indywidualne poszukiwania pracy częste są zwłaszcza w przypadku pracy sezonowej. Warto skorzystać z usług ANPE. Na stronie internetowej tej instytucji znajduje się mnóstwo ogłoszeń plantatorów z całej Francji.
Warunki życia
Francja oferuje pracownikom dobre warunki płacowe, jest jednak krajem drogim. W największym stopniu dotyczy to dużych miast, a zwłaszcza Paryża.
Francja jest też krajem supermarketów, w których ceny żywności nie szokują już przyjezdnych z Polski. Duże sklepy znanych sieci znajdują się nawet w małych miastach i pozwalają znacznie zredukować koszty utrzymania.
Największym problemem jest wynajęcie mieszkania. W najdroższym Paryżu za kawalerkę (25-30 m²) zapłacimy 600-700 euro miesięcznie. W pozostałych miastach ceny nie są już tak zawrotne: za mieszkanie o takich rozmiarach możemy zapłacić 350-500 euro miesięcznie.
Dodatkowy koszt, który czeka nas na samym początku, to opłacenie kaucji. Bardzo często osoby wynajmujące mieszkanie żądają poręczenia przez osobę posiadającą większe i stałe dochody.
Dzięki tym przeszkodom bardzo modne w ostatnich latach są wspólnoty mieszkaniowe, ponieważ wspólne wynajmowanie dużego mieszkania pozwala znacznie obniżyć koszty. Aby znaleźć ofertę, możemy odwiedzić specjalne strony internetowe lub wyższą uczelnię. W dużych miastach organizowane są specjalne targi-spotkania osób poszukujących miejsca zamieszkania lub współlokatora.
Pomocy możemy poszukać w instytucjach, które pomagają finansowo rodzinom i młodym ludziom, np. w Allocations Familiales.
Transport oparty jest o koleje, w dużych miastach podstawą jest metro. Miesięczny bilet w Paryżu kosztuje od 48 do 131 euro, a cena zależy od ilości stref, jakie obejmuje (jest ich 8). Za bilet miesięczny w Lyonie zapłacimy około 47 euro.
zNa dalszych dystansach podstawą jest pociąg. Największe miasta połączone są siecią szybkich kolei TGV, dzięki temu podróż z Paryża do Marsylii trwa jedynie 3 godziny. Bilety są drogie — zasadą jest korzystanie z różnego rodzaju ulg i promocji oraz wcześniejsze nabywanie biletów.
W skali regionalnej kursują autobusy, często dofinansowywane przez miejscowe samorządy.
Kraj przecina gęsta sieć płatnych autostrad.
Kto może liczyć na pracę we Francji?
Podstawowym warunkiem znalezienia pracy w większości przypadków jest znajomość języka francuskiego. Osoby nieznające języka nie są jednak bez szans. Grupy pracowników są często organizowane w ten sposób, aby znalazła się w niej osoba znająca francuski i komunikująca się z pozostałymi pracownikami. Dzieje się tak najczęściej podczas zatrudniania pracowników sezonowych lub w zawodach budowlanych.
Największe szanse zatrudnienia mają przedstawiciele zawodów, których nie chcą wykonywać Francuzi, w innym przypadku trudno nam będzie znaleźć pracę. Przedsiębiorców skutecznie zniechęcają ograniczenia, biurokracja i wysokie opłaty za zatrudnienie obcokrajowców (nawet 1500 euro).
Najwięcej ofert pracy znajdziemy w branży budowlanej, hotelarsko-gastronomicznej oraz medycznej. Poszukiwani są głównie kucharze, obsługa hoteli, monterzy, brukarze, murze, spawacze, drwale i wielu innych. Na brak możliwości nie powinni narzekać także inżynierowie i specjaliści IT. Wiele ofert czeka na średni personel medyczny (fizykoterapeuci, pielęgniarki i opiekunowie). Pracę znajdzie także mityczny już hydraulik.
Przydatne adresy
Polska Izba Handlowo-Przemysłowa we Francji
Dom miasta Saint-Etienne w Katowicach (opisane rodzaje działalności gospodarczej we Francji)
Oferty pracy
Portal zawierający oferty wynajmu nieruchomości
Portal umożliwiający poszukiwanie współlokatorów
Allocations Familiales (pomoc rodzinom i ludziom młodym)
Koleje (portal zawiera rozkład i umożliwia zakup biletu)
Mateusz Grabowski
Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach
