Co to jest informacja gospodarcza?

Ustawa dotyczy informacji gospodarczych dotyczących wiarygodności płatniczej przedsiębiorców i konsumentów. Klasyfikuje szczegółowo, jakie dane są informacją gospodarczą. Informacją gospodarczą w myśl ustawy są dane identyfikacyjne określające przedsiębiorcę (tj. oznaczenie, siedziba, adres, numer we właściwym rejestrze, NIP, REGON, imiona i nazwiska właścicieli, prokurentów lub pełnomocników, przedmiot działalności), osobę fizyczną (imiona, nazwisko, obywatelstwo, adres zameldowania, PESEL, nr i seria dowodu tożsamości, data urodzenia, a w przypadku osób fizycznych będących przedsiębiorcą pozostałe dane jak wymienione dla przedsiębiorców). Informacją gospodarczą są ponadto precyzyjne dane dotyczące zadłużenia (rodzaj, wysokość zaległości, terminy ich powstania, postępowania dotyczące zobowiązania itp.).

Za informację gospodarczą ustawa uznaje również informację o posłużeniu się cudzym lub sfałszowanym dokumentem, z uwzględnieniem szczegółowych danych identyfikacyjnych dotyczących dokumentu oraz ze wskazaniem osoby lub podmiotu, który stwierdził, że dokument jest cudzy lub sfałszowany.

Art.10 ustawy za informację gospodarczą mogącą trafić do biura informacji gospodarczej uznaje również pozytywne informacje dotyczące wywiązywania się ze zobowiązań.

Na czym polega udostępnianie informacji gospodarczych?

W rozumieniu ustawy udostępnianie polega na przekazywaniu informacji przez przedsiębiorcę do biura informacji gospodarczej oraz ujawnianie tych informacji przez biuro upoważnionym podmiotom w trybie przewidzianym ustawą.

UWAGA: informacje udostępniane na podstawie ustawy nie są podawane w żadnej formie do wiadomości publicznej. Udostępnianie tychże informacji upoważnionym osobom trzecim następuje tylko i wyłącznie za pośrednictwem biur informacji gospodarczej za wyjątkiem sytuacji, gdy udostępnianie następuje w celu sprzedaży wierzytelności w drodze ogłoszenia publicznego lub przepisy prawa stanowią o innym trybie udostępniania danych.

Czym jest biuro informacji gospodarczej?

Biuro informacji gospodarczej to podmiot, którego przedmiotem działalności jest wyłącznie pośrednictwo w udostępnianiu informacji gospodarczych określone w ustawie, w tym przyjmowanie informacji gospodarczych od przedsiębiorców, ich przechowywanie oraz ujawnianie.

Ustawa określa formę prawną oraz pozostałe kryteria, jakie musi spełniać podmiot wykonujący działalność gospodarczą jako biuro informacji gospodarczej. Dopuszczalna jest wyłącznie forma spółki akcyjnej, której kapitał zakładowy jest nie mniejszy niż 4 mln zł. Kapitał musi być wniesiony w całości przed zarejestrowaniem biura. Akcje biura powinny być imienne lub na okaziciela, a ich objęcie możliwe jest wyłącznie za wkłady pieniężne. W skład organów biura nie mogą wchodzić osoby karane za przestępstwa popełniane z winy umyślnej.

Biuro działa na podstawie regulaminu uchwalonego przez zarząd biura i zatwierdzonego przez właściwego ministra. Zatwierdzony regulamin ogłaszany jest w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, a biuro nie może rozpocząć działalności przed jego zatwierdzeniem.

Kto nadzoruje działalność biur informacji gospodarczej?

Zagadnieniom nadzoru poświęcony jest rozdział szósty ustawy. Wynika z niego, że w zakresie zgodności z ustawą i regulaminem nadzór nad biurami informacji gospodarczej pełni minister właściwy do spraw gospodarki. Jego kompetencje obejmują: zatwierdzanie regulaminu opracowanego przez zarząd biura, przeprowadzanie kontroli biura, wydawanie decyzji o konieczności usunięcia nieprawidłowości w danym terminie.

W przypadku niewywiązania się z obowiązku usunięcia nieprawidłowości minister uprawniony jest do nakładania na biuro kar pieniężnych.

Kto i o kim może zgłosić informacje do biura informacji gospodarczej?

Ustawa wyodrębnia kryteria zgłoszenia informacji gospodarczej dotyczącej przedsiębiorców i konsumentów.

Informacje o zadłużeniu przedsiębiorcy może złożyć do biura tylko przedsiębiorca, który zawarł z biurem umowę na piśmie o udostępnianiu informacji. Informacje o zadłużeniu konsumenta mogą przekazywać do biura wyłącznie przedsiębiorcy, o których mowa w art. 7 ustawy, tj.: banki, oddziały banków zagranicznych, zakłady ubezpieczeń i pośrednicy ubezpieczeniowi oraz główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeniowych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, świadczący usługi leasingu, factoringu lub forfaitingu, operatorzy lub usługodawcy świadczący usługi telekomunikacyjne, dostawcy energii elektrycznej, gazu wody itp., pośrednicy kredytowi i bankowi, spółki handlowe udzielające pożyczek, wydawcy elektronicznych instrumentów płatniczych, Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, wynajmujący lokale, usługodawcy komunikacji publicznej, domy maklerskie i towarowe domy maklerskie, operatorzy telewizji kablowej i satelitarnej.

Kiedy informacja o konsumencie może trafić do krajowego rejestru długów?

Aby informacja o konsumencie mogła trafić do biura informacji gospodarczej, muszą być spełnione następujące warunki:

• zobowiązanie — albo zobowiązania — powstałe z tytułu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osób w regularnej komunikacji publicznej,
• łączna kwota zobowiązań wynosi co najmniej 200 zł,
• świadczenie — albo świadczenia — jest wymagalne od co najmniej 60 dni,
• upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez przedsiębiorcę wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania informacji do biura, z podaniem firmy i adresem siedziby tegoż biura.

Kto może uzyskać informacje o konsumencie?

Warto pamiętać, że podstawowym warunkiem uzyskania informacji o konsumencie jest posiadanie przez pytającego upoważnienia od konsumenta, którego informacje te dotyczą, do zapytania o jego zadłużeniu.

Zgodnie z art. 14 ustawy pkt 4 biuro może udzielić informacji gospodarczej o konsumencie jedynie:

• przedsiębiorcy, który ma umowę z biurem o udostępnianie informacji,
• innemu biuru informacji gospodarczej,
• biurom informacji kredytowej działającym na podstawie Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. nr 140, poz. 939, ze zm.),
• podmiotom administracji publicznej, o których mowa w art. 16 ustawy w związku z uzyskiwaniem informacji służących wypełnianiu przypisanych im kompetencji, tj.: prokuratorowi krajowemu, komendantowi głównemu policji, szefowi Biura Ochrony Rządu, generalnemu inspektorowi kontroli skarbowej, generalnemu inspektorowi informacji finansowej, dyrektorom izb skarbowych, dyrektorom urzędów kontroli skarbowej, generalnemu inspektorowi nadzoru finansowego, przewodniczącemu Komisji Nadzoru Finansowego, prezesowi Najwyższej Izby Kontroli, sądom, dyrektorom służb celnych.

Kiedy informacja o przedsiębiorcy trafia do biura informacji gospodarczej?

Przedsiębiorca może przekazać informację o zobowiązaniu (lub zobowiązaniach) innego przedsiębiorcy wyłącznie wtedy, gdy spełnione są jednocześnie wszystkie poniższe warunki:

• zobowiązanie albo zobowiązania powstały wobec tego przedsiębiorcy z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej przez obydwu przedsiębiorców,
• łączna kwota zobowiązań wobec przedsiębiorcy wynosi co najmniej 500 zł,
• świadczenie albo świadczenia są wymagalne od co najmniej 60 dni,
• upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez przedsiębiorcę wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania informacji do biura, z podaniem firmy i adresem siedziby tegoż biura.

Jest pewien wyjątek. Art. 9 ustawy mówi, że przedsiębiorca w każdym czasie może przekazać informację o posłużeniu się wobec niego podrobionym lub cudzym dokumentem, a w szczególności dokumentem potwierdzającym tożsamość lub zaświadczeniem o zatrudnieniu, przy czym przedsiębiorca jest jednocześnie zobowiązany poinformować osobę, której dokumentem tożsamości posłużono się, o zamiarze przekazania informacji o tym dokumencie do biura informacji gospodarczej z podaniem firmy i adresem siedziby tegoż biura.

Kto może uzyskać informacje o przedsiębiorcy?

Informacje o przedsiębiorcy może otrzymać każdy, kto w sposób dopuszczony regulaminem zarządzania danymi złoży wniosek w drodze teletransmisji o udostępnienie informacji. Regulamin może dopuszczać również inne sposoby składania wniosku.

Jakie prawa przysługują wierzycielowi i jakie obowiązki leżą po jego stronie?

Przedsiębiorca będący wierzycielem może przekazać do biura informacji gospodarczej informacje dotyczące siebie, dłużnika, wspólników dłużnika będących spółką handlową, z których każdy posiada co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego tej spółki, wspólników dłużnika będącego spółką osobową, akcjonariusza dłużnika będącego jednoosobową spółką akcyjną oraz zobowiązania.

W przypadku gdy nastąpiło:

• całkowite zaspokojenie zobowiązania, jego wygaśnięcie lub odroczenie jego wykonania,
• stwierdzenie faktu nieistnienia zobowiązania,
• odzyskanie przez osobę utraconego dokumentu,

wierzyciel jest zobowiązany do niezwłocznego (ale nie później niż 14 dni) zażądania od biura usunięcia zgłoszonych przez siebie informacji, a w przypadku częściowego zaspokojenia zobowiązania, powzięcia informacji, że przekazane informacje gospodarcze są nieprawdziwe lub nastąpiła zmiana jakichkolwiek informacji, zobowiązany jest zażądać od biura aktualizacji danych w obligatoryjnym terminie 14 dni.

Jakie prawa przysługują dłużnikowi?

Konsument lub przedsiębiorca raz na sześć miesięcy ma prawo do bezpłatnego wglądu do przechowywanych przez biuro dotyczących go informacji gospodarczych przekazanych zgodnie z procedurą określoną w ustawie oraz prawo żądania od przedsiębiorcy, który te informacje przekazał, ich uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania lub usunięcia, jeśli są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały udostępnione lub przechowywane z naruszeniem ustawy.

Jakie kary, dla kogo i za co?

W przypadku naruszenia warunków ustawy przez biura lub przedsiębiorców przekazujących informację do biura podlegają oni przepisom karnym, o których mowa w rozdziale siódmym ustawy. Podstawowe postanowienia karne to:

Dla przedsiębiorcy:

• grzywna do 30 000 zł za przekazanie nieprawdziwej informacji gospodarczej do biura,
• grzywna do 30 000 zł za zaniechanie obowiązku zażądania usunięcia informacji z biura, do którego zgłosił informację gospodarczą w terminie 14 dni od daty zaistnienia następujących okoliczności:

a) całkowitego zaspokojenia zobowiązania, jego wygaśnięcia lub odroczenia jego wykonania,
b) stwierdzenia faktu nieistnienia zobowiązania,
c) powzięcia przez przedsiębiorcę wiadomości o odzyskaniu przez osobę utraconego dokumentu;

• grzywna do 30 000 zł za nieusunięcie informacji gospodarczej w terminie 90 dni od daty otrzymania jej od biura,
• grzywna do 30 000 zł za niezgodne z przepisami udostępnienie informacji gospodarczej otrzymanej od biura osobom trzecim,
• grzywna do 30 000 zł za nierozwiązanie umowy o udostępnianiu informacji gospodarczej zawartej z biurem, w przypadku zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, w terminie do 14 dni od daty zaistnienia tego faktu,
• grzywna do 30 000 zł za wystąpienie do biura o ujawnienie informacji gospodarczej bez upoważnienia osoby, której informacje te dotyczą.

Dla biura:

• grzywna w wysokości do 5 000 000 zł lub kara pozbawienia wolności do lat trzech, lub obie kary łącznie za prowadzenie działalności biura informacji gospodarczej bez zatwierdzonego regulaminu,
• grzywna w wysokości do 5 000 000 zł lub kara pozbawienia wolności do lat trzech, lub obie kary łącznie za prowadzenie działalności zarobkowej wbrew warunkom określonym w ustawie i jednoczesnym używaniu w swej nazwie lub reklamie sformułowania „biuro informacji gospodarczej”,
• grzywna do 30 000 zł za udzielanie przez biuro nieprawdziwych lub nieaktualnych informacji gospodarczych.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych (Dz.U. nr 50, poz. 424, ze zm.)

Katarzyna Bigosińska