W pierwotnej wersji projektu nowelizacji ustawy o finansach publicznych resort finansów zakładał możliwość radykalnego zwiększenia obciążeń podatkowych w przypadku przekroczenia relacji kwoty państwowego długu publicznego do PKB według stanu na 31 grudnia danego roku ponad 55 proc. W takiej sytuacji podatnicy PIT mieli na trzy kolejne lata stracić możliwość korzystania z 50- i 20-proc. kosztów uzyskania przychodu lub kosztów faktycznie poniesionych, a także z tzw. ulgi internetowej oraz ulgi prorodzinnej. Ostatecznie propozycje te nie znalazły się w projekcie przyjętym przez rząd.

Celem projektu nowelizacji pozostało obniżenie deficytu sektora finansów publicznych przez wprowadzenie wydatkowej reguły dyscyplinującej, która ma ograniczać dynamikę i ryzyko nadmiernego wzrostu wydatków budżetu państwa. Zgodnie z tą regułą, wydatki budżetu państwa będą mogły rosnąć z roku na rok o 1 pkt proc. ponad inflację. Ma ona ograniczać wzrost wydatków elastycznych (ich wysokość nie została określona w ustawach) oraz nowych wydatków sztywnych (ich poziom jest określany w ustawach).

Reguła, wspierając proces obniżania deficytu sektora finansów publicznych, ma sprzyjać wprowadzeniu reguły docelowej (stabilizującej), zapewniającej trwałą stabilizację finansów publicznych. Szacuje się, że zastosowanie wydatkowej reguły dyscyplinującej przy wydatkach elastycznych przyniesie oszczędności budżetowe w wysokości: w 2011 r. – 2,8 mld zł, w 2012 r. – 8,5 mld zł, w 2013 r. – 17,4 mld zł, a w 2014 r. – 29,5 mld zł. Zgodnie z projektem, wydatkowa reguła dyscyplinująca nie będzie stosowana m.in. do zobowiązań wynikających z umów krajowych i międzynarodowych, świadczeń emerytalno-rentowych oraz innych świadczeń zabezpieczenia społecznego.

Kolejnym celem projektu nowelizacji ustawy jest wzmocnienie konstrukcji i efektów oddziaływania norm ostrożnościowych w budżecie państwa. Przewidziano dodatkowe mechanizmy zabezpieczające w przypadku przekroczenia przez dług publiczny 55 proc. PKB. Chodzi np. o wprowadzenie dodatkowych podwyżek podatku VAT. Podatek od towarów i usług wzrósłby, jeśli wielkość długu w relacji do PKB w latach 2011, 2012 lub 2013 przekroczyłaby 55 proc. Jest to rozwiązanie warunkowe - Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2010-2013 nie przewiduje przekroczenia tego poziomu. Warunkowe wzrosty stawek VAT zwiększyłyby wpływy budżetowe. W 2012 r. możliwy byłby wzrost dochodów z tego tytułu o 2,9 mld zł, w 2013 r. – o 7 mld zł, a w 2014 r. – o 4,1 mld zł. Niezależnie od poziomu długu publicznego stawki VAT wzrosną w styczniu przyszłego roku o 1 pkt proc.

Projekt nowelizacji zakłada także obniżenie poziomu długu publicznego oraz kosztów jego obsługi m.in. przez zmniejszenie potrzeb pożyczkowych Skarbu Państwa. W tym celu przewidziano obowiązek przekazywania wolnych środków wybranych jednostek sektora finansów publicznych w depozyt lub zarządzanie ministrowi finansów.  Obowiązek ten został nałożony m.in. na agencje wykonawcze, Narodowy Fundusz Zdrowia, państwowe fundusze celowe, niektóre państwowe osoby prawne oraz określone jednostki organizacyjne, a także fundusze Lasów Państwowych. Środki oddawane w depozyt lub zarządzanie będą oprocentowane na zasadach określonych w ustawie.

T.Sz.