W Polsce działa 31 sądów polubownych. Tylko w tym roku wpłynęło do nich 2,1 tys. spraw – najwięcej w Katowicach – 290 oraz w Gdańsku – 285. Łączna wartość przedmiotów sporu wyniosła dotąd 2,1 mln zł. Z raportu Inspekcji Handlowej wynika, że sprawy poddawane pod arbitraż najczęściej wiążą się z reklamacją towaru (w ponad połowie przypadków chodzi o buty), bądź zastrzeżeniami do jakości i rzetelności wykonania usługi (7 proc. tego typu skarg dotyczy prac remontowo-budowlanych).

UOKiK przypomina, że sądy polubowne od szesnastu lat działają przy Inspekcji Handlowej i rozpatrują kwestie sporne między konsumentami i przedsiębiorcami, z wyjątkiem spraw dotyczących m.in. energii, banków i ubezpieczeń. Sprawę do sądu może wnieść konsument, przedsiębiorca, a także organizacja konsumencka.

Postępowanie jest bezpłatne, a rozstrzygnięcie zapada szybko. Termin rozpatrywania większości spraw kończących się ugodą nie przekracza 14 dni, w przypadku postępowań z wyrokiem czas wydłuża się do dwóch miesięcy (z powodu konieczności zasięgnięcia opinii rzeczoznawców). Wyrok i ugoda zawarta w ten sposób mają moc wyroku sądu powszechnego.

Sąd konsumencki może rozstrzygnąć spór pod warunkiem, że zgodzą się na to obie strony, czyli konsument i przedsiębiorca. Muszą oni dokonać tzw. zapisu na sąd polubowny. W porównaniu z rokiem ubiegłym o 7 proc. wzrosła liczba przypadków, w których przedsiębiorcy wyrazili zgodę na polubowne rozpatrzenie sprawy. Jednak aż 36 proc. pozwanych nie chciało skorzystać z arbitrażu.

UOKiK planuje wprowadzenie domniemanej zgody przedsiębiorcy na poddanie się sądownictwu polubownemu. Zmiana ta, w stosunku do obecnie obowiązujących przepisów, oznacza wyższy poziom ochrony ekonomicznych interesów konsumentów, którzy borykają się z niesolidnymi kontrahentami. Nie powinna być ona również uciążliwa dla prowadzących działalność gospodarczą. Wyraźny sprzeciw wykluczy ich udział w procesie.

Alternatywne metody rozstrzygania sporów (ADR) są ważnym elementem systemu ochrony konsumentów, budowanego od lat przez Unię Europejską. Szczególną rolę w rozwijaniu i promowaniu systemów ADR spełnia sieć Europejskich Centrów Konsumenckich (ECK). Centra informują o możliwości pozasądowego dochodzenia praw, kierując konsumentów do instytucji zajmujących się arbitrażem. To pozwala rozwiązać spór z przedsiębiorcą taniej, szybciej i efektywniej. W tym roku polskie ECK przekazało 11 transgranicznych sporów konsumenckich do rozstrzygnięcia w trybie pozasądowej mediacji, z czego osiem zakończyło się wynikiem na korzyść konsumenta – uznaniem roszczeń lub ugodą.

T.Sz., UOKiK