Środa, 30 VII 2014 r.
Nr 114/2014 (1731)
indeks alfabetyczny |
A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  V  Z  Ź  Ż 
wydanie z wybranego dnia | najczęściej czytane | najlepiej oceniane | zmień rozmiar czcionki | terminy i wydarzenia | kanał RSS
 


12 maja 2008 r.

Urlop macierzyński

Po urodzeniu dziecka masz prawo do urlopu macierzyńskiego. Z urlopu tego częściowo możesz też skorzystać w ostatnim okresie ciąży. Wymiar urlopu zależy od kilku czynników. Nie może być jednak krótszy niż 8 tygodni. To — zdaniem ustawodawcy — minimum, które pozwoli młodej mamie wrócić do pełni sił po ciąży i porodzie.

Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.

R E K L A M A

Komu przysługuje

Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym. Przysługuje z mocy prawa osobie pozostającej w stosunku pracy. Nie ma znaczenia, na jakich warunkach została ona zatrudniona (umowa o pracę, mianowanie, powołanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę), w jakim wymiarze, a także jaki posiada staż pracy.

Zastrzeżenie:
Wyjątek stanowi sytuacja, w której dziecko urodziło się w trakcie trwania urlopu bezpłatnego.


Z urlopu macierzyńskiego może korzystać matka dziecka i ojciec dziecka. Urlop taki (a dokładniej urlop na prawach urlopu macierzyńskiego) przysługuje również osobie, która wychowuje dziecko przysposobione bądź też przyjęła dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza.

Co istotne, nie można się zrzec prawa do urlopu macierzyńskiego. Urlop można jedynie rozdzielić między rodziców dziecka.

Pracodawca nie może odmówić pracownicy udzielenia urlopu macierzyńskiego, ani żądać wniosku o taki urlop. Wystarczy, że przedstawi ona akt urodzenia dziecka lub inny dokument potwierdzający narodziny.


Ile dla kogo, czyli wymiar urlopu

Wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od dwóch czynników:

  • liczby porodów,
  • liczby urodzonych dzieci przy jednym porodzie.


Po urodzeniu dziecka masz prawo do:

  • 18 tygodni – przy pierwszym porodzie,
  • 20 tygodni – przy każdym następnym,
  • 28 tygodni – gdy urodzisz bliźniaki lub wieloraczki.


Dniem rozpoczęcia urlopu jest dzień porodu.

Ważne:
Przy udzielaniu urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym (art. 183.1. § 1. Kodeksu pracy)
.

Jeśli wychowujesz dziecko przysposobione lub przyjęłaś dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej pełniącej zadania pogotowia rodzinnego), przysługuje Ci 20 tygodni urlopu również przy pierwszym porodzie.

Chcesz zrezygnować z części urlopu macierzyńskiego i wrócić do pracy? Możesz to zrobić po upływie 14 tygodni. Reszta (pozostałe 4 tygodnie) udzielona zostanie ojcu dziecka (patrz poniżej).


Urlop przed porodem

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, z co najmniej 2 tygodni urlopu możesz skorzystać przed przewidywaną datą rozwiązania. Wówczas po porodzie przysługuje Ci urlop niewykorzystany wcześniej, aż do wyczerpania jego wymiaru.

Rozdzielenie urlopu na dwie części (przed porodem i po nim) jest możliwe na Twój wniosek, który składasz u swojego pracodawcy. Po porodzie dostarczasz natomiast zwolnienie lekarskie.

Ważne:
Pracodawca nie może zmusić Cię do pójścia na urlop macierzyński przed porodem. To, czy skorzystasz z tej możliwości, zależy tylko i wyłącznie od Ciebie.


Pamiętaj, że odmowa udzielenia urlopu stanowi wykroczenie przeciwko Twoim prawom. Pracodawcy grozi za to kara grzywny.


Gdy dziecko choruje lub umiera

Kodeks pracy ściśle określa sytuacje, w których urlop macierzyński może zostać wstrzymany lub skrócony.

I tak, jeśli dziecko po urodzeniu wymaga opieki szpitalnej, a Ty wykorzystałaś 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, możesz pozostałą jego część wybrać później, po wyjściu dziecka ze szpitala.

Co ważne, dziecko nie musi być hospitalizowane bezpośrednio po porodzie. Pobyt w szpitalu może mieć miejsce nawet po kilku czy kilkunastu tygodniach od dnia porodu.

Jeśli Twoje dziecko trafia do szpitala, a Ty decydujesz się na przerwanie urlopu, złóż wniosek w tej sprawie do pracodawcy. Pracodawca może zażądać od Ciebie zaświadczenia stwierdzającego, że dziecko rzeczywiście jest hospitalizowane. Nie powinien jednak odmówić Twojej prośbie.

Do skrócenia urlopu dochodzi natomiast, gdy dziecko rodzi się martwe lub umiera w pierwszych tygodniach życia. I wówczas urlop macierzyński nie może trwać krócej niż 8 tygodni.

Jeżeli zatem dziecko przyszło na świat martwe lub zmarło przed ósmym tygodniem życia, to jego matce przysługuje 8 tygodni urlopu. Z zastrzeżeniem, że urlop nie może się skończyć wcześniej niż 7 dni po śmierci dziecka.

Gdy umiera dziecko starsze niż 8 tygodni, matce przysługuje jeszcze 7 dni urlopu od dnia jego zgonu.

Jeśli kobieta urodziła bliźniaki lub wieloraczki, to w razie śmierci jednego z nich ma prawo do urlopu macierzyńskiego w wymiarze przypadającym na dzieci pozostałe przy życiu.


Gdy matka rezygnuje z wychowywania dziecka

Skrócenie urlopu macierzyńskiego następuje również wtedy, gdy matka zrzeka się praw do dziecka i oddaje je innej osobie do adopcji lub do domu małego dziecka. Traci ona wówczas część urlopu przypadającą po dniu oddania dziecka.

Zastrzeżenie:
I w tym przypadku urlop macierzyński nie może być krótszy niż 8 tygodni, nawet wtedy gdy matka rezygnuje z wychowania dziecka tuż po porodzie.


Matka, która zrzekła się praw do dziecka, jest obowiązana powiadomić o tym swojego pracodawcę i po upływnie 8 tygodni od daty rozwiązania stawić się w pracy. Jeżeli do rezygnacji z wychowania dziecka doszło później (po 8 tygodniach od dnia porodu), matka musi wrócić do pracy w następnym dniu po oddaniu dziecka. W przeciwnym razie pracodawca potraktuje jej nieobecność jako nieusprawiedliwioną, co pozwoli mu rozwiązać z nią umowę o pracę w trybie art. 52 Kodeksu pracy (za ciężkie uchybienie podstawowemu obowiązkowi pracowniczemu).


Urlop na zasadach macierzyńskiego

Jeśli przyjmujesz dziecko na wychowanie i występujesz do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub przyjmujesz dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, masz prawo do 18 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko:

  • 7. roku życia,
  • 10. roku życia – w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego.



Tata na urlopie

Urlop macierzyński przysługuje zasadniczo matce dziecka. W szczególnych okolicznościach może jednak z niego skorzystać ojciec wychowujący dziecko (ojciec biologiczny lub ten, który przysposobił dziecko).

Ojciec dziecka może wystąpić o urlop macierzyński w przypadku:

  • śmierci matki dziecka (w czasie porodu lub urlopu macierzyńskiego),
  • rezygnacji przez matkę dziecka z części urlopu po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni.


W obydwu przypadkach ojcu dziecka przysługuje jedynie część urlopu niewykorzystana przez matkę.

Jeśli matka dziecka decyduje się na powrót do pracy po 14 tygodniach, resztę urlopu „wybiera” ojciec. Do urlopu nie ma jednak prawa ojciec dziecka, którego stosunek pracy ustał.

Ważne:
Urlop ojca musi obowiązkowo przypadać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim matki dziecka.

Jeśli rodzice dziecka postanowią podzielić między siebie urlop macierzyński, ojciec dziecka składa swojemu pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu. Do wniosku dołącza oświadczenie matki dziecka o rezygnacji z części urlopu, wraz z wykazaniem, że w wyznaczonym terminie wykorzysta ona co najmniej 14 tygodni przysługującego jej wolnego.

Pisemną rezygnację z części urlopu macierzyńskiego, wraz z zaświadczeniem potwierdzającym termin rozpoczęcia urlopu przez ojca, matka dziecka dostarcza swojemu szefowi, najpóźniej 7 dni przed planowanym powrotem do pracy.

Zastrzeżenie:
Rodzice dziecka nie mogą korzystać z urlopu macierzyńskiego w tym samym czasie.


Urlop macierzyński, czyli szczególna ochrona

Pamiętaj, że w okresie urlopu macierzyńskiego podlegasz szczególnej ochronie. Pracodawca nie może dać Ci wypowiedzenia, ani rozwiązać z Tobą umowy o pracę.

Od tej zasady istnieją jednak wyjątki:

  • zwolnienie dyscyplinarne – gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, z Twojej winy, i zakładowa organizacja związkowa wyraża na to zgodę (art. 52 Kodeksu pracy);


Zastrzeżenie:
Związek zawodowy może reprezentować nie tylko swojego członka, lecz również pracownika niezrzeszonego. Jeśli w danym zakładzie pracy taka organizacja nie działa, pracodawca sam podejmuje decyzję o zwolnieniu.


  • likwidacja lub upadłość zakładu pracy – w tym przypadku pracodawca może rozwiązać z Tobą umowę o pracę za wypowiedzeniem, ale musi uzgodnić termin tego rozwiązania z reprezentującą Cię zakładową organizacją związkową.


Ważne:
Ojciec korzystający z urlopu macierzyńskiego objęty jest taką samą ochroną jak matka przebywająca na tym urlopie.


Zasiłek macierzyński

Urlop macierzyński jest płatny. W tym czasie otrzymujesz zasiłek macierzyński – w wysokości 100 proc. wynagrodzenia sprzed porodu (średnia z pensji z ostatnich 12 miesięcy).

Zasiłek dostanie nie tylko kobieta, która urodziła dziecko, ale też ta, która przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej lub w celu przysposobienia dziecka w wieku do 7 lat, a w przypadku dziecka z odroczonym obowiązkiem szkolnym – do 10 lat.

Prawo do zasiłku ma też ojciec dziecka (jeśli przerywa zatrudnienie, by osobiście opiekować się dzieckiem), gdy:

  • matka dziecka umiera lub porzuca dziecko,
  • matka dziecka na własny wniosek skraca okres urlopu i po wykorzystaniu 14 tygodni wraca do pracy.


Ważne:
Zgodnie z przepisami, zasiłek macierzyński przysługuje także wtedy, gdy ubezpieczenie chorobowe pracownicy ustaje w okresie ciąży:

  • wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
  • z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.


W wyżej wskazanych przypadkach zasiłek należy się za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego, która przypada po porodzie.

Pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, do dnia porodu przysługuje zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.


Praca w trakcie urlopu

Gdy przebywasz na urlopie macierzyńskim, podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Składki te finansuje budżet państwa, ale rozlicza je pracodawca. Podstawę ich wymiaru stanowi kwota pobieranego zasiłku macierzyńskiego.

Jeśli jednak podczas urlopu podejmiesz pracę zarobkową, np. na podstawie umowy zlecenia, to składki emerytalne i rentowe należy odprowadzać z tytułu tej umowy, a nie od zasiłku macierzyńskiego. O wystąpieniu takiej sytuacji powinnaś niezwłocznie poinformować swojego pracodawcę (płatnika składek).

Ważne:
Sama wypłata zasiłku macierzyńskiego nie zależy od tego, czy osoba do niego uprawniona osiąga jeszcze jakieś dochody.



Podstawa prawna

1) Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.);
2) Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.  U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 z późn. zm.).

W artykule wykorzystałam materiały ze stron www.podatki.biz, www.rp.pl.

Magdalena Stec



Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach