W ważnych momentach

Ślub, narodziny dziecka i pogrzeb – o takich ważnych wydarzeniach rodzinnych mówią przepisy. Zgodnie z nimi masz prawo domagać się od pracodawcy udzielenia Ci odpowiednio 1 dnia lub 2 dni wolnych od pracy.

2 dni przysługują Ci w związku z:

• Twoim ślubem,
• narodzinami dziecka,
• zgonem i pogrzebem małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy.

1 dzień należy Ci się w razie:

• ślubu Twojego dziecka,
• zgonu i pogrzebu siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby, którą utrzymujesz lub którą się bezpośrednio opiekujesz.

Ważne:
Pracodawca nie może udzielić Ci urlopu okolicznościowego z własnej inicjatywy. Musisz sam zwrócić się do niego z odpowiednim wnioskiem. Pamiętaj, że pozytywne rozpatrzenie wniosku nie zależy od dobrej woli przełożonego. Ma on obowiązek udzielić Ci dni wolnych.

Za okres zwolnienia od pracy w związku z ważnymi okolicznościami rodzinnymi zachowujesz prawo do wynagrodzenia.

Z prawa do urlopu nie musisz skorzystać w dniu danego wydarzenia, np. w dniu ślubu czy w dniu narodzin dziecka. Jeśli jesteś uprawniony do 2 dni, nie masz obowiązku wykorzystania ich dzień po dniu – możesz wnioskować o przyznanie Ci dni wolnych razem lub osobno. Warunkiem jest jednak, by czas ten był powiązany z danym wydarzeniem rodzinnym. Powinieneś zatem wykorzystać go w możliwie bliskim terminie od wystąpienia okoliczności, na podstawie których wnioskujesz o urlop. W przypadku pogrzebu może to być okres przygotowań do pogrzebu lub dzień po pogrzebie. Podobnie rzecz ma się ze ślubem. W razie narodzin dziecka dni wolne możesz przeznaczyć np. na przywiezienie dziecka ze szpitala do domu lub załatwienie formalności w urzędzie stanu cywilnego.

Jeżeli pracodawca tego zażąda, powinieneś dostarczyć mu dokument uprawniający Cię do zwolnienia okolicznościowego. Dokumentem takim jest:

• odpis skróconego aktu urodzenia dziecka,
• odpis aktu małżeństwa,
• odpis aktu zgonu.

Zastrzeżenie:
Ze względu na to, że niektóre zaświadczenia wydawane są jakiś czas po zaistnieniu zdarzenia, wnioskując o urlop, możesz jedynie zobowiązać się do późniejszego ich przedstawienia.

Na poszukiwanie nowej pracy

W czasie wypowiedzenia masz prawo do dni wolnych na poszukiwanie nowego zatrudnienia. Liczba tych dni zależy od długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę.

Jeśli okres Twojego wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie lub miesiąc, przysługują Ci 2 dni na poszukiwanie pracy. Z 3 dni urlopu możesz skorzystać, gdy masz prawo do 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Co istotne, za te dni zachowujesz prawo do wynagrodzenia w pełnym wymiarze.

2–3 dni na poszukiwanie nowej pracy to niewiele. Czas ten możesz jednak spożytkować na przeglądanie ofert i ogłoszeń, a także na staranne przygotowanie dokumentów aplikacyjnych. Pracodawcy nie wolno kontrolować Cię i żądać udokumentowania przebiegu poszukiwań.

Pamiętaj, że pracodawca sam nie udzieli Ci urlopu. Musisz o niego wnioskować. Przełożony nie ma prawa Ci odmówić.

Na opiekę nad dzieckiem

Jesteś rodzicem i masz dziecko, które nie ukończyło 14 lat? Możesz skorzystać z 2 dni wolnych w roku kalendarzowym.

Zastrzeżenie:
Wymiar tego zwolnienia nie zależy od liczby dzieci. Przysługują Ci tylko 2 dni na wszystkie dzieci łącznie.

Za czas zwolnienia zachowujesz prawo do wynagrodzenia.

Nie musisz uzasadniać zwolnienia. Wystarczy, że powiadomisz pracodawcę, że chcesz z niego skorzystać.

Ważne:
Dni wolne na opiekę należą się zarówno ojcu, jak i matce dziecka, jednak gdy oboje pracują, muszą wybrać, kto z nich będzie korzystał z tego uprawnienia.

Na obowiązki społeczne

Pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię, gdy:

• musisz stawić się przed organem wojskowym – na czas niezbędny do załatwienia sprawy,
• zostałeś wezwany do zgłoszenia się w urzędzie administracji rządowej lub samorządowej, w sądzie, prokuraturze, policji albo zostałeś wezwany w związku z popełnieniem wykroczenia – na czas niezbędny do załatwienia sprawy,
• jesteś biegłym w postępowaniu administracyjnym, karnym przygotowawczym, sądowym lub przed kolegium do spraw wykroczeń – łączny wymiar zwolnień z tego tytułu nie może przekraczać 6 dni w ciągu roku kalendarzowego,
• jesteś członkiem komisji pojednawczej, stroną lub świadkiem w postępowaniu pojednawczym – na czas niezbędny do wzięcia udziału w posiedzeniu komisji,
• powołano Cię na świadka w postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez Najwyższą Izbę Kontroli lub jesteś specjalistą w takim postępowaniu,
• jesteś członkiem rady nadzorczej, działającej u zatrudniającego Cię pracodawcy – na czas trwania posiedzeń rady,
• musisz poddać się obowiązkowym badaniom lekarskim i szczepieniom ochronnym przewidzianym przepisami o zwalczaniu chorób zakaźnych, wenerycznych lub gruźlicy – na czas niezbędny do wykonania badań,
• jesteś członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej – na czas działań ratowniczych i wypoczynku po ich zakończeniu (dodatkowo na szkolenie pożarnicze – 6 dni w roku kalendarzowym),
• jesteś ratownikiem Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego – na czas akcji ratowniczej i wypoczynku po jej zakończeniu,
• jesteś krwiodawcą – na czas niezbędny do oddania krwi i na badania okresowe zlecone przez stację krwiodawstwa, jeśli nie można ich wykonać poza czasem pracy,
• prowadzisz zajęcia dydaktyczne w szkole zawodowej, w szkole wyższej, w placówce naukowej, w jednostce badawczo-rozwojowej lub na kursie zawodowym – zwolnienie nie może przekraczać 6 godzin w tygodniu lub 24 godzin w miesiącu.

Prawo do wynagrodzenia zachowasz, jeżeli:

• jesteś stroną lub świadkiem w postępowaniu pojednawczym,
• jesteś ratownikiem Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego,
• jesteś krwiodawcą,
• musisz poddać się obowiązkowym badaniom lekarskim i szczepieniom ochronnym.

W pozostałych sytuacjach pracodawca nie ma obowiązku wypłacać Ci wynagrodzenia za czas zwolnienia. Powinien jednak wydać Ci zaświadczenie określające wysokość utraconego wynagrodzenia, dzięki któremu będziesz mógł ubiegać się o rekompensatę pieniężną. O tym, jak ją uzyskać, dowiesz się od pracowników jednostki, do której zostałeś wezwany.

Na działalność naukową

Jeśli przygotowujesz rozprawę doktorską lub habilitacyjną, a nie jesteś nauczycielem akademickim ani pracownikiem naukowym, przysługuje Ci 28 dni urlopu. Aby z niego skorzystać, musisz złożyć stosowny wniosek i uzgodnić z przełożonym termin urlopu. Dodatkowo w dniu, w którym odbywa się obrona rozprawy doktorskiej lub kolokwium habilitacyjne, masz także prawo do zwolnienia od pracy.

Za urlop naukowy otrzymasz wynagrodzenie ustalane jak za urlop wypoczynkowy.

Pamiętaj! Zawiadom pracodawcę

W myśl przepisów, jeżeli zaistnieją przyczyny uniemożliwiające stawienie się do pracy, powinieneś niezwłocznie, ale nie później niż w drugim dniu nieobecności w pracy, zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym czasie jej trwania.

Zawiadomienia możesz dokonać:

• osobiście,
• przez inną osobę,
• telefonicznie,
• za pośrednictwem poczty elektronicznej lub innego środka łączności,
• drogą pocztową (za datę zawiadomienia uważa się datę stempla pocztowego).

Może się zdarzyć, że nie uda Ci się dotrzymać terminu zawiadomienia. Co Cię usprawiedliwia? Przykładowo obłożna choroba połączona z brakiem lub nieobecnością domowników albo inne zdarzenie losowe uniemożliwiające skontaktowanie się z przełożonym.

Dowodami usprawiedliwiającymi nieobecność w pracy są:

• zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy,
• decyzja właściwego państwowego inspektora sanitarnego, w razie odosobnienia z powodu choroby zakaźnej,
• oświadczenie pracownika – gdy zaistnieje konieczność osobistej opieki nad zdrowym dzieckiem do lat 8 z powodu nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do której dziecko uczęszcza,
• imienne wezwanie pracownika do osobistego stawienia się wystosowane przez organ właściwy w sprawach powszechnego obowiązku obrony, organ administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sąd, prokuraturę, policję lub organ prowadzący postępowanie w sprawach o wykroczenia – w charakterze strony lub świadka w postępowaniu prowadzonym przed tymi organami, zawierające adnotację potwierdzającą stawienie się pracownika na to wezwanie,
• oświadczenie pracownika potwierdzające odbycie podróży służbowej w godzinach nocnych, zakończonej w takim czasie, że do rozpoczęcia pracy nie upłynęło 8 godzin, w warunkach uniemożliwiających odpoczynek nocny.

Urlop na żądanie

Od kilku lat prawo pracy pozwala Ci korzystać z tzw. urlopu na żądanie. Jest to urlop, który możesz przeznaczyć na załatwianie różnych spraw osobistych.

W każdym roku kalendarzowym przysługują Ci 4 dni takiego urlopu.


Podstawa prawna:
1) Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 281 z późn. zm.),
3) Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595 z późn. zm.).

Magdalena Stec