Wtorek, 7 II 2012 r.
Nr 15/2012 (1235)
22 kwietnia 2008 r.
Czy wiesz, że Twój pracodawca może w każdej chwili odwołać Cię z urlopu, ale musi zwrócić Ci koszty związane z odwołaniem? Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że należy Ci się jeden dłuższy wypoczynek trwający łącznie 14 dni? Czy umiesz odpowiedzieć na pytanie, gdzie szukać pomocy, gdy przełożony zwleka z udzieleniem Ci urlopu? Warto znać swoje prawa i wiedzieć, jak z nich korzystać.
Uwaga: artykuł który czytasz ma ponad 3 miesiące.
R E K L A M A
Dwa tygodnie to podstawa
Jako pracownik masz prawo wnioskować o podział urlopu na części. Pracodawca nie może natomiast rozporządzać Twoimi dniami wolnymi. Nie może zmusić Cię do tego, być szatkował swój urlop, jeśli sam się na to nie zgodzisz. Prawo stoi po Twojej stronie. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, pracodawca ma obowiązek udzielić Ci jednego dłuższego urlopu w roku – tak, byś mógł skorzystać z co najmniej 2-tygodniowego wypoczynku.
Zastrzeżenie:
Pracodawca nie musi uwzględnić Twojego wniosku o podzielenie urlopu i może udzielić Ci go w całości.
| Art. 162. Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. (źródło: Kodeks pracy)
|
Co to jest plan urlopów
Plan urlopów to swoisty „rozkład jazdy”, według którego są udzielane urlopy w firmie czy zakładzie pracy. Plan ten ustala pracodawca, uwzględniając wnioski pracowników, a także biorąc pod uwagę zapewnienie firmie normalnego toku pracy. Chodzi głównie o to, aby w tym samym czasie wolnego nie wzięli wszyscy pracownicy.
Zastrzeżenie:
Planu nie trzeba sporządzać, gdy zakładowa organizacja związkowa wyraża na to zgodę lub gdy związki zawodowe u danego pracodawcy nie działają.
| Art. 163. § 1. Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Planem urlopów nie obejmuje się części urlopu udzielanego pracownikowi zgodnie z art. 167.2. § 1.1. Pracodawca nie ustala planu urlopów, jeżeli zakładowa organizacja związkowa wyraziła na to zgodę; dotyczy to także pracodawcy, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa. W takich przypadkach pracodawca ustala termin urlopu po porozumieniu z pracownikiem. Przepis § 1 zdanie drugie i trzecie stosuje się odpowiednio. § 2. Plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy. § 3. Na wniosek pracownicy udziela się jej urlopu bezpośrednio po urlopie macierzyńskim; dotyczy to także pracownika-ojca wychowującego dziecko, który korzysta z urlopu macierzyńskiego. (źródło: Kodeks pracy)
|
Gdy chcesz przesunąć urlop
Ustaliłeś z pracodawcą termin urlopu? Zmieniła się sytuacja w firmie i jesteś potrzebny na miejscu? Pracodawca może przesunąć termin Twojego wypoczynku, jeśli Twoja nieobecność spowodowałaby poważne zakłócenie toku pracy.
O przesunięcie terminu możesz też wnioskować sam. Podajesz wtedy przyczyny swojej decyzji. Pracodawca ocenia jednak, czy podstawa zmiany daty urlopu jest ważna czy nie, i w konsekwencji przychyla się do Twojego wniosku lub go odrzuca.
Istnieją sytuacje, w których przesunięcie terminu urlopu jest obowiązkowe. Należą do nich:
Jeżeli z wyżej wymienionych powodów nie wykorzystałeś części urlopu, szef musi Ci go udzielić w późniejszym, dogodnym dla Ciebie czasie.
| Art. 164. § 1. Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami. § 2. Przesunięcie terminu urlopu jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenie toku pracy. Art. 165. Jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu: 1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, 2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, 3) powołania na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy, 4) urlopu macierzyńskiego pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy. Art. 166. Część urlopu nie wykorzystaną z powodu: 1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, 2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, 3) odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy, 4) urlopu macierzyńskiego pracodawca jest obowiązany udzielić w terminie późniejszym. (źródło: Kodeks pracy)
|
Do kiedy możesz wykorzystać zaległy urlop
W myśl przepisów, wolne dni powinieneś wykorzystać w roku kalendarzowym, w którym nabyłeś do nich prawo. Jeżeli jednak nie „wybrałeś” całego urlopu do końca grudnia, pracodawca ma obowiązek udzielić Ci go w pierwszym kwartale następnego roku, to znaczy do 31 marca.
Zastrzeżenie:
Nie znaczy to, że pracownik musi wykorzystać cały zaległy urlop do końca marca. Ma jednak rozpocząć wypoczynek najpóźniej w ostatnim dniu roboczym pierwszego kwartału, a następnie może go kontynuować w kwietniu.
Za niewykorzystanie przez pracowników urlopów w terminie Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) może ukarać pracodawcę mandatem. W ostateczności sąd może wymierzyć nawet 30 tys. zł grzywny.
Tylko przypadki losowe, np. choroba zatrudnionego, ratują pracodawcę przed zakwalifikowaniem nieudzielenia urlopu do końca pierwszego kwartału jako wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
Jeżeli pracownik mimo ponagleń przełożonego nie chce iść na urlop do końca marca, przełożony może odwołać się do przewidzianych w Kodeksie pracy kar porządkowych, takich jak upomnienie lub nagana.
| Art. 168. Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego; (…). (źródło: Kodeks pracy)
|
A co z przedawnieniem
Jeśli nie wykorzystasz urlopu w ustawowym terminie, urlop ten „nie przepada” Ci jeszcze przez 3 lata. Dopiero po upływie tego czasu tracisz go bezpowrotnie.
Przez 3 lata możesz domagać się od pracodawcy udzielenia Ci zaległego urlopu, ale – co istotne – tylko w formie naturalnej czyli tzw. „dni wolnych od pracy”. Ekwiwalent pieniężny otrzymasz wyłącznie wtedy, gdy nie będziesz mógł skorzystać z urlopu z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.
| Art. 291. § 1. Roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. (źródło: Kodeks pracy)
|
Pamiętaj o urlopie na żądanie
Od kilku lat Kodeks pracy pozwala Ci na korzystanie z tzw. urlopu na żądanie. W każdym roku kalendarzowym przysługują Ci 4 dni takiego urlopu.
O tym, że „bierzesz” dzień urlopu na żądanie, powinieneś powiadomić pracodawcę najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Sposób zawiadomienia może być dowolny: osobiście, e-mailem, faksem czy telefonicznie.
Ważne:
O urlop możesz wystąpić w każdej chwili. Pracodawca nie ma prawa Ci go odmówić.
Limit 4 niewykorzystanych dni nie przechodzi na następny rok. Dni urlopu na żądanie nie sumuje się. Nowy rok kalendarzowy to 4 nowe dni.
| Art. 167.2. Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Art. 167.3. Łączny wymiar urlopu wykorzystanego przez pracownika na zasadach i w trybie określonych w art. 167.2 nie może przekroczyć w roku kalendarzowym 4 dni, niezależnie od liczby pracodawców, z którymi pracownik pozostaje w danym roku w kolejnych stosunkach pracy. Art. 168. Urlopu niewykorzystanego w terminie (…) należy pracownikowi udzielić najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego; nie dotyczy to części urlopu udzielanego zgodnie z art. 167.2. (źródło: Kodeks pracy)
|
Gdy wykorzystałeś cały urlop
Wykorzystałeś cały urlop, a potrzebujesz kilku dni wolnego? Znalazłeś atrakcyjną ofertę tymczasowej pracy i chciałbyś z niej skorzystać? Możesz poprosić szefa o urlop bezpłatny.
O tym, jakie masz uprawnienia, idąc na taki urlop, i z czego przyjdzie Ci zrezygnować, piszemy w osobnym artykule: Urlop bezpłatny.
Zmieniasz pracę – co z urlopem
Jeśli zmieniasz pracę, nie tracisz niewykorzystanego urlopu. Gdy z dotychczasowej firmy odchodzisz przykładowo w połowie roku, należy Ci się urlop za 6 miesięcy (6/12 – odpowiednio 10 lub 13 dni). Jeżeli go nie wykorzystasz do końca czerwca, dostaniesz ekwiwalent. U nowego pracodawcy otrzymasz urlop za kolejnych 6 miesięcy (6/12).
Zastrzeżenie:
Gdy w byłej firmie „wybrałeś” cały urlop z danego roku, to u nowego pracodawcy nie dostaniesz ani jednego dnia.
Zgodnie z przepisami, masz zatem prawo do urlopu:
- proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca roku kalendarzowego – gdy jesteś zatrudniony na czas nie krótszy niż do końca roku,
- proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w roku kalendarzowym – gdy jesteś zatrudniony na czas krótszy niż do końca roku.
Podobnie reguły obowiązują, gdy wracasz do pracy w ciągu roku kalendarzowego po dłuższej (trwającej co najmniej miesiąc) przerwie. Przerwa taka może być spowodowana na przykład:
Jeśli więc wracasz np. z urlopu wychowawczego w październiku, przysługuje Ci prawo do urlopu wypoczynkowego za czas pozostały do końca roku kalendarzowego, czyli 3/12 urlopu.
Czy szef może Cię odwołać z urlopu
Jeśli wystąpią okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu, które wymagają właśnie Twojej obecności, pracodawca może odwołać Cię z wypoczynku. Przepisy nie precyzują, jakie przyczyny mogą uzasadniać odwołanie. Zwykle chodzi o sytuacje, w których pracownika przebywającego na urlopie nie może zastąpić inny zatrudniony.
Pracodawca odwołał Cię z urlopu? Pamiętaj, że ma obowiązek zwrócić Ci koszty bezpośrednio związane z odwołaniem.
Do takich kosztów należą:
Ważne:
Pamiętaj, że zwrot kosztów odbywa się na podstawie udokumentowanych wydatków, czyli opłat za wczasy, wycieczki, bilety lotnicze, autobusowe czy kolejowe.
Firma nie zwróci Ci wszystkich poniesionych kosztów. Nie możesz liczyć na to, że szef pokryje wydatki związane z przygotowaniami do wyjazdu (np. zakup sprzętu turystycznego). Zwrot kosztów nie obejmuje także utraconych w wyniku odwołania z urlopu korzyści (np. zarobek za pracę podjętą w trakcie urlopu).
Jeżeli zostaniesz odwołany z urlopu (pracodawca może to zrobić ustnie lub pisemnie), powinieneś stawić się na wezwanie przełożonego najszybciej jak to możliwe, czyli bez żadnej nieuzasadnionej zwłoki.
W przypadku gdy nie wykonasz polecenia szefa, możesz narazić się na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie dyscyplinarnym. Brak Twojego odzewu pracodawca uzna za nieusprawiedliwioną nieobecność, a ta w niekorzystnych dla Ciebie warunkach potraktowana zostanie jak ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
| Art. 167. § 1. Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. § 2. Pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. (źródło: Kodeks pracy)
|
Gdzie udać się ze skargą
Mimo próśb pracodawca nie chce dać Ci urlopu, albo pozwala wziąć jedynie kilka wolnych dni? Nie zapominaj, że jako pracownik masz prawo do przysługującego Ci wypoczynku. Przełożony, który odmawia udzielenia wolnego, łamie przepisy Kodeksu pracy.
Jeśli rozmowa z pracodawcą nie przynosi rezultatu, możesz udać się ze skargą do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor PIP sprawdzi, czy Twój pracodawca nie łamie prawa, a jeśli to stwierdzi – upomni go, a następnie ukarze grzywną.
Podstawa prawna
1) Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.);
2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. z 1997 r. Nr 2, poz. 14 z późn. zm.).
Magdalena Stec
Zobacz też:
Urlop wypoczynkowy – część 1
Urlop bezpłatny
Urlop okolicznościowy
Copyright © TaxNet Sp. z o.o. w Tychach
