Repatriant to osoba pochodzenia polskiego, która przybyła do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej z zamiarem osiedlenia się na stałe. Ustawa o repatriacji, która jest aktem prawnym regulującym kwestie związane z powrotem repatriantów do kraju, precyzuje warunki, jakie należy spełnić, by zostać uznanym za osobę polskiego pochodzenia. Z warunkami tymi można zapoznać się w tekście pt. „Repatriacja”.

Repatriacja dotyczy nie tylko osób deklarujących pochodzenie polskie i związki z krajem, ale również osób zamieszkujących ściśle określone terytorium. Do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej mogą powrócić przede wszystkim osoby mieszkające w Armenii, Azerbejdżanie, Gruzji, Kazachstanie, Kirgistanie, Tadżykistanie, Turkmenistanie, Uzbekistanie oraz w azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej.


Wymagane dokumenty

Osoba, która ubiega się o wydanie wizy repatriacyjnej, obowiązana jest złożyć konsulowi RP (urzędującemu w miejscu jej zamieszkania) następujące dokumenty:

1) wniosek o wydanie wizy repatriacyjnej wypełniony w języku polskim (wzór wniosku stanowi załącznik do Rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o wydanie wizy repatriacyjnej, wzoru wniosku o wydanie wizy repatriacyjnej oraz dokumentów wymaganych do jej wydania),

2) dwie aktualne, wyraźne fotografie o wymiarach 5 cm x 4 cm, przedstawiające osobę bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami,

3) dowody potwierdzające polskie pochodzenie*:

• dokumenty wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego ZSRR, dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków, pradziadków, a w szczególności:

• polskie dokumenty tożsamości,
• akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością,
• dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej,
• dokumenty poświadczające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej,
• dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej,
  

• dokumenty o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej,
• dokumenty potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie,

4) inne dowody potwierdzające okoliczności podane we wniosku o wydanie wizy**,

5) ważny dokument paszportowy lub inny dokument urzędowy potwierdzający tożsamość (konsul sporządza z tego dokumentu fotokopię i dołącza ją do wniosku o wydanie wizy w celu repatriacji).

* Jeżeli osoba starająca się o wydanie wizy wykaże, że z przyczyn niezależnych od niej nie jest w stanie dostarczyć wskazanych dowodów, konsul może podjąć działania w celu ich uzyskania od władz i instytucji polskich oraz państwa urzędowania.

** Wnioskodawca powinien przedstawić dowody potwierdzające posiadanie lub zapewnienie lokalu mieszkalnego oraz źródeł utrzymania w Polsce.

Dowodami poświadczającymi spełnienie warunków lokalowych są:

• uchwała rady gminy zawierająca zobowiązanie do zapewnienia repatriantowi lokalu mieszkalnego,
• uchwała rady powiatu zobowiązująca starostę do zapewnienia miejsca w domu pomocy społecznej na terenie powiatu,
• zaproszenie sporządzone w formie aktu notarialnego wystosowane przez tzw. osobę prawną, czyli przedsiębiorstwo, stowarzyszenie, fundację itp., mające siedzibę na terenie Polski,
• oświadczenie członka najbliższej rodziny (rodziców, rodzeństwa, dzieci) posiadających polskie obywatelstwo, gwarantujące repatriantowi miejsce zamieszkania po przesiedleniu się do Polski.

Repatrianci, którzy mają zapewnioną pomoc krewnych mieszkających w Polsce, oraz osoby, którym pozwala na to sytuacja materialna, mogą przedstawić:

• akt własności mieszkania w Polsce,
• umowę przedwstępną kupna-sprzedaży lokalu mieszkalnego oraz wykaz środków na jego zakup po przybyciu do RP,
• umowę najmu lokalu mieszkalnego.

Źródłem utrzymania może być:

• wynagrodzenie otrzymywane za pracę w Polsce,
• emerytura lub renta z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
• inne środki finansowe (darowizny, pieniądze otrzymane ze sprzedaży mieszkania za granicą, stypendia) pozwalające repatriantowi na zapewnienie utrzymania własnego i rodziny,
• zobowiązanie osoby lub firmy zapraszającej repatrianta do zapewnienia mu utrzymania przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy.

Repatrianci w wieku emerytalnym, którzy mają prawo do polskiej emerytury, nie muszą przedstawiać dowodu potwierdzającego posiadanie źródła utrzymania. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 162, poz. 1118, z późn. zm.) repatriantom w wieku emerytalnym uwzględnia się wszystkie okresy zatrudnienia za granicą i przyznaje się polską emeryturę.


Przebieg sprawy

Konsul, na podstawie dostarczonych dokumentów i faktów ustalonych w trakcie rozmowy z osobą ubiegającą się o udzielenie wizy repatriacyjnej, wydaje decyzję o uznaniu bądź odmowie uznania wnioskodawcy za osobę polskiego pochodzenia. Następnie przekazuje wniosek o wydanie wizy repatriacyjnej wraz z decyzją o uznaniu wnioskodawcy za osobę polskiego pochodzenia do prezesa Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w celu uzyskania zgody na wydanie wizy repatriacyjnej. Jeżeli Prezes Urzędu wyrazi zgodę, konsul wydaje wizę.

Wiza jest wklejana do paszportu repatrianta (oznacza się ją literą „R”) i zachowuje ważność przez 12 miesięcy od dnia wydania. W tym czasie powinien nastąpić wjazd repatrianta na terytorium Polski.

Konsul przesyła na piśmie informację o wydaniu wizy repatriacyjnej do ministra spraw zagranicznych, ministra spraw wewnętrznych oraz do właściwego wojewody (podając dane repatrianta oraz serię, numer i datę wydania wizy).


Przyrzeczenie wydania wizy repatriacyjnej

Zgodnie z art. 11 ustawy o repatriacji osobie, która nie posiada zapewnionego w Polsce lokalu mieszkalnego i źródeł utrzymania, a spełnia pozostałe warunki do uzyskania wizy repatriacyjnej, konsul wydaje decyzję o przyrzeczeniu wydania wizy. Osoba ta, za pośrednictwem konsula, może skorzystać z danych dotyczących lokali mieszkalnych i źródeł utrzymania zawartych w ewidencji prowadzonej przez prezesa Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców (baza Rodak). Dane te w pierwszej kolejności udostępniane są osobom deportowanym i prześladowanym z przyczyn narodowościowych lub politycznych, których wiek i zły stan zdrowia uzasadnia szybką repatriację do Polski (art. 31 ww. ustawy).


Status prawny osoby wjeżdżającej do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej i jej podstawowe obowiązki

Osoba, przybywająca do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej, z dniem przekroczenia granicy RP z mocy prawa nabywa obywatelstwo polskie (fakt przekroczenia granicy potwierdza stempel kontroli granicznej).

Po przybyciu na miejsce osiedlenia repatriant ma obowiązek:

1) zarejestrować w miejscowym Urzędzie Stanu Cywilnego (USC) swoje akty stanu cywilnego (tj. akt urodzenia, ślubu itp.) wraz z ich tłumaczeniem na język polski dokonanym przez tłumacza przysięgłego,

2) zgłosić się do wydziału spraw obywatelskich w urzędzie wojewódzkim właściwym dla miejsca zamieszkania, aby otrzymać od wojewody poświadczenie obywatelstwa polskiego. Poświadczenie jest wydawane na podstawie paszportu z wklejoną wizą repatriacyjną oraz po przedstawieniu odpisów aktów stanu cywilnego sporządzonych w polskim USC,

3) złożyć w urzędzie miasta lub gminy wniosek o wydanie dowodu osobistego, zameldować się na pobyt stały oraz wystąpić o nadanie numeru PESEL.


Osoby, którym nie może być wydana wiza repatriacyjna

Wiza repatriacyjna nie może być wydana osobie, która:

• utraciła obywatelstwo polskie nabyte w drodze repatriacji na podstawie ustawy o repatriacji,
• repatriowała się z terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (RP) albo Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez RP albo PRL z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką (SRR), Ukraińską SRR, Litewską SRR i ZSRR do jednego z państw będących stroną tych umów,
• w czasie pobytu poza granicami Polski działała na szkodę podstawowych interesów RP,
• uczestniczyła lub uczestniczy w łamaniu praw człowieka.

W artykule wykorzystano materiały Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców.


Podstawa prawna

1) Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. nr 106, poz. 1118, z późn. zm.),
2) Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. nr 128, poz. 1175, z późn. zm.),
3) Rozporządzenie Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o wydanie wizy repatriacyjnej, wzoru wniosku o wydanie wizy repatriacyjnej oraz dokumentów wymaganych do jej wydania (Dz.U.nr 26, poz. 294).

Magdalena Stec