Kto może zostać wolontariuszem?

Wolontariuszem może być każdy, kto dobrowolnie i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz uprawnionych organizacji i instytucji, na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, o ile obowiązek ten wynika z odrębnych przepisów prawnych.

Ważne:
Z wolontariuszem nie nawiązuje się stosunku pracy.


Kto może korzystać ze świadczeń wolontariuszy?

Wolontariusze mogą być angażowani przez:

• organizacje pozarządowe (w tym stowarzyszenia i fundacje), inne podmioty, które zgodnie z ustawą prowadzą działalność pożytku publicznego,
• organy administracji publicznej oraz ich jednostki organizacyjne, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej,
• organizacje międzynarodowe.

Co może robić wolontariusz?

Wolontariusz może pracować w wielu różnych miejscach. Oprócz miejsc tak oczywistych jak fundacje czy stowarzyszenia coraz więcej osób pomaga w szkołach, przedszkolach, ośrodkach integracyjnych, świetlicach socjoterapeutycznych, ośrodkach pomocy społecznej, ośrodkach kultury, muzeach itp.

Lista prac, które mogą wykonywać wolontariusze, jest długa, różnorodna i zależy od specyfiki działań wybranej przez wolontariusza organizacji.

Przykładowo wolontariusze mogą pomagać:

• osobom niepełnosprawnym

Zazwyczaj chodzi o prostą pomoc w codziennym życiu, wspieranie i motywowanie tych osób do aktywności. Dzięki wolontariuszom osoby niepełnosprawne, które nierzadko cierpią z powodu samotności bądź odtrącenia, zyskują bardzo wiele — obecność, troskę, szansę na rozmowę, spacer. Oprócz tego wolontariusze mogą też uczestniczyć w rehabilitacji lub terapii osób niepełnosprawnych.

• osobom starszym

Wielu wolontariuszy pomaga w domach pomocy społecznej. Pomoc osobom starszym polega przede wszystkim na towarzystwie, rozmowie, a także na załatwianiu drobnych sprawunków czy wspieraniu seniorów w załatwianiu spraw urzędowych, administracyjnych.

• dzieciom

Wolontariusze mogą pracować z dziećmi. Wielu z nich pomaga na szpitalnych oddziałach dziecięcych, organizując dla dzieci różnego rodzaju zajęcia, np. teatralne, muzyczne, plastyczne itp. Wielu udziela bezpłatnych korepetycji w świetlicach środowiskowych lub pomaga w odrabianiu lekcji w domach dziecka.

• w schroniskach zwierząt

Wolontariusze nie tylko troszczą się o czworonożnych podopiecznych schronisk, ale też kwestują na rzecz bezdomnych zwierząt, w szkołach czy na osiedlach organizują zbiórki koców, jedzenia, lekarstw.

• w pracach biurowych
  

Wolontariusze mogą np. segregować dokumenty, wysyłać faksy, kserować, administrować stronę internetową organizacji. Jeśli posiadają odpowiednią wiedzę lub kwalifikacje, mogą udzielać porad specjalistycznych (prawnych, księgowych, PR).


Gdzie wolontariuszom pracować nie wolno?

W myśl ustawy o wolontariacie wolontariusze nie mogą być zatrudnieni w podmiotach gospodarczych (np. w firmach, spółkach) oraz uczestniczyć w prowadzonej przez podmioty publiczne działalności gospodarczej (np. w gospodarstwach pomocniczych ministerstw).

Nie mogą także świadczyć pomocy na rzecz osób indywidualnych.

Ważne:
Aby wolontariusz mógł korzystać z praw wynikających z przepisów i jednocześnie pomagać osobom indywidualnym, powinien to czynić za pośrednictwem organizacji lub instytucji działających na rzecz osób indywidualnych (np. gdy chce jako wolontariusz pomagać starszej sąsiadce, może zgłosić się do ośrodka pomocy społecznej i podpisać z nim porozumienie, dzięki któremu zdobędzie uprawnienia zagwarantowane w ustawie).


Jak zostać wolontariuszem?

Możliwości jest kilka. Po pierwsze można udać się do lokalnego centrum wolontariatu, które prowadzi biuro pośrednictwa pracy dla wolontariuszy i w którym udziela się niezbędnych informacji o formach i zasadach działalności.

Po drugie można rozejrzeć się wokół siebie, czy w najbliższym sąsiedztwie nie ma przypadkiem placówki lub organizacji pozarządowej, które mogłyby być zainteresowane pomocą.

Po trzecie warto zaglądnąć do Internetu. Polecane strony to:

• www.ngo.pl — portal organizacji pozarządowych,
• www.wolontariat.org.pl — strona sieci centrów wolontariatu.

Ważne:
Przy zatrudnieniu wolontariuszy organizacje kierują się podobnymi zasadami jak w przypadku pracowników etatowych, stosując wobec nich okres próbny.


Porozumienie w sprawie pracy wolontariusza

Wolontariusz pracuje na podstawie porozumienia zawartego z organizacją. Porozumienie powinno zawierać zakres obowiązków wolontariusza, sposób i czas wykonywania świadczenia, a także postanowienie o możliwości rozwiązania umowy.

Porozumienie ma formę pisemną w dwóch przypadkach:

• gdy zawarte jest na dłużej niż 30 dni* (dla porozumień krótszych wystarczy forma usta),
• gdy zażąda tego wolontariusz.

* Liczą się dni kalendarzowe, niezależnie od tego, ile razy w miesiącu wolontariusz świadczy pomoc.

Ważne:
Warto pamiętać, że wolontariat jest dobrowolną działalnością i nikt nie może zmusić wolontariusza do pracy, która mu nie odpowiada. Trzeba jednak dokładnie przeczytać porozumienie, gdyż w nim zawarte są zasady wypowiedzenia, do których należy się stosować.


Prawa i obowiązki wolontariusza

Oprócz opisanego powyżej prawa do świadczenia pomocy określonym w ustawie organizacjom i prawa do zawarcia z jednostką korzystającą z usług wolontariusza pisemnego porozumienia wolontariusz ma również prawo do:

• pisemnego zaświadczenia o zakresie pracy oraz opinii o jej wykonywaniu

Na prośbę wolontariusza organizacja może wystawić pisemną opinię, która zawiera nie tylko opis świadczenia, jakie wykonywał wolontariusz, ale także ocenę jego pracy i predyspozycji zawodowych.

• ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW)

Zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach wolontariusz ma prawo do takich samych świadczeń jak pracownik etatowy, łącznie z rentą wypadkową. Wypłaty świadczeń dokonuje ZUS po przedstawieniu przez poszkodowanego wniosku wraz z dokumentacją dotyczącą wypadku.

Ważne:
Obowiązek opłacenia ubezpieczenia ciąży na korzystającej z usług wolontariusza organizacji, jeżeli świadczenie nie przekracza 30 dni. Jeśli jednak porozumienie zawarte zostało na okres powyżej 30 dni, koszty ubezpieczenia przejmuje na siebie państwo. Organizacja nie ponosi wówczas żadnych kosztów.

• informacji o zasadach bezpiecznego wykonywania świadczenia oraz o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa wynikającego z tytułu wykonywanych czynności i o zasadach ochrony przed zagrożeniami

Każda organizacja angażująca wolontariuszy ma obowiązek poinformować ich o ewentualnym ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywaniem danego świadczenia, jak również o sposobie ochrony przed ewentualnymi zagrożeniami. Ma ona również obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania świadczeń, w tym odpowiednie środki ochrony indywidualnej (np. odzież ochronną).

• informacji o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach wynikających z ustawy o wolontariacie

Organizacja powinna zapewnić stałą dostępność tych informacji, np. przez wywieszenie ich na tablicy ogłoszeń w biurze organizacji.

• zwrotu kosztów podróży i delegacji służbowych

Odbywa się to na takich samych warunkach jak w przypadku innych pracowników. Wolontariusz może jednak na piśmie zwolnić organizację z całości lub części tych świadczeń.

Organizacja może też, ale nie musi, refundować inne koszty, tj. koszty szkoleń i koszty poniesione w związku z wykonywanym świadczeniem, a także może objąć wolontariusza ubezpieczeniem zdrowotnym. Jest to jednak wyłącznie dobra wola organizacji i jeśli nie ma ona odpowiednich środków, nic jej do tego nie obliguje.

Wolontariusz jest zobowiązany starannie wykonywać swoją pracę i sumiennie wywiązywać się z powierzonych mu zadań. Powinien także posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiadające rodzajowi wykonywanych świadczeń.


Dlaczego warto zostać wolontariuszem?

„Wolontariat jest wspaniałą szansą na zdobycie nowych umiejętności, na poznanie ciekawych ludzi i świata. Może być sposobem na samotność albo twórcze przetrwanie okresu bezrobocia. Pozwala oderwać się od codziennych obowiązków albo przygotować się do przyszłej pracy. Dla jednych jest początkiem kariery zawodowej, dla drugich jej uwieńczeniem. Uwrażliwia na potrzeby drugiego człowieka i tworzy przestrzeń do fundamentalnego wyboru: więcej mieć czy bardziej być”. (źródło: www.knpw.uz.zgora.pl)

„Powodów jest wiele. Oto kilka z nich. Wolontariat pozwala na:

• rozwijanie posiadanych umiejętności,
• odkrywanie nowych talentów,
• nawiązywanie nowych znajomości i przyjaźni,
• odkrywanie poczucia sensu pomagania innym,
• uzyskanie poczucia satysfakcji,
• pojawienie się w CV ważnej pozycji: byłem wolontariuszem,
• ciekawe i twórcze spędzenie wolnego czasu.

Wolontariat jest także ważny, ponieważ:

• uczy wrażliwości na drugiego człowieka,
• pomaga przetrwać okres bezrobocia,
• jest dobrym przygotowaniem do przyszłej pracy,
• daje możliwość oderwania się od monotonii codziennego życia”. (źródło: www.wolontariat.ngo.pl)
  

„Warto zaznaczyć, że poprzez wolontariat człowiek kształtuje swój charakter, ma możliwość doskonalenia swoich umiejętności i rozwijania talentów. Często wielką wartością staje się poznawanie ciekawych ludzi, nawiązywanie przyjaźni, co daje poczucie oparcia w grupie. Pewną zachętą dla młodzieży jest również możliwość korzystania z obiektów organizacji, np. siłowni, sal gimnastycznych oraz dofinansowywanych wyjazdów wakacyjnych i zimowiskowych”. (źródło: www.wroclaw.pl)


Dzień Wolontariusza — 5 grudnia

W 1986 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) w dowód uznania dla osób bezinteresownie pomagającym innym dzień 5 grudnia wyznaczyła jako Międzynarodowy Dzień Wolontariusza.

W tym dniu na całym świecie odbywa się mnóstwo spotkań i imprez, w trakcie których wolontariusze są wyróżniani bądź nagradzani za swoją pracę.

Warto wiedzieć, że rok 2001 został uznany przez ONZ za Międzynarodowy Rok Wolontariatu.

Wolontariusze biorą udział w wielu ogólnokrajowych i międzynarodowych przedsięwzięciach. Do najbardziej znanych należą inicjatywy podejmowane przez Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy, Polską Akcję Humanitarną, Polski Czerwony Krzyż, Fundację Mam Marzenie i Amnesty International (strona polska).


Strony poświęcone wolontariatowi:

• polskie:

Sieć centrów wolontariatu w Polsce
Skrzynka dobroci — Internetowe Pośrednictwo Wolontariatu
Wolontariat studencki
Serwis o wolontariacie na NGO.pl
Portal o wolontariacie
Caritas Polska
Polski Czerwony Krzyż
Sieć Wspierania Organizacji Pozarządowych SPLOT

• zagraniczne:

World Volunteer Web — informacje o wolontariacie na całym świecie
United Nations Volunteers
Association of Voluntary Service Organisations (Stowarzyszenie Organizacji Wolontariackich)
Co-ordinating Committee for International Voluntary Service (serwis Komitetu Koordynującego Wolontariat Międzynarodowy)
Regionalna sieć organizacji działających w krajach Europy Środkowo-Wschodniej
International Cultural Youth Exchange (ICYE)
Service Civil International (SCI)
Youth Action for Peace (YAP; Akcja Młodych dla Pokoju)


PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.).

W tekście wykorzystano materiały ze stron: www.ngo.pl, www.wolontariat.org.pl oraz pl.wikipedia.org.

Magdalena Stec