OFE – O CO TAK WŁAŚCIWIE CHODZI?

W 1999 r. zaczął w Polsce obowiązywać nowy system emerytalny. Składa się on z trzech segmentów, zwanych filarami:

• I filar to zreformowany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)

Przynależność do I filaru jest powszechna i obowiązkowa. I filar działa na zasadzie repartycyjnej, co oznacza, że osoby pracujące opłacają składki, z których finansowana jest wypłata bieżących emerytur. I filarem zarządza państwo, a wypłaty emerytur są w stu procentach gwarantowane przez Skarb Państwa. Wysokość emerytury z ZUS jest ściśle uzależniona od wielkości wpłaconych wcześniej składek.

• II filar to otwarte fundusze emerytalne (OFE), zarządzane przez prywatne instytucje: Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE)

II filar to system kapitałowy. Trafia do niego 7,3 proc. podstawy składki. Pieniądze przekazywane przez ZUS gromadzone są na indywidualnym koncie klienta funduszu. Specjaliści PTE inwestują część składki w bezpieczne papiery wartościowe. Przynależność do OFE dla osób urodzonych po 31 grudnia 1968 r., czynnych zawodowo, jest obowiązkowa. Środki zbierane na koncie w otwartym funduszu emerytalnym podlegają dziedziczeniu.

• III filar jest nieobowiązkowy i ma stanowić dodatek do – jak prognozują ekonomiści – stosunkowo niskiej przyszłej emerytury z I i II filaru (zaledwie 50–60 proc. otrzymywanego wcześniej wynagrodzenia)

III filar to system kapitałowy, zarządzany przez prywatne instytucje. Składają się na niego m.in. pracownicze programy emerytalne (PPE), polisy ubezpieczeniowe z funduszem inwestycyjnym, inwestycje w funduszach powierniczych.


KTO MUSI PRZYSTĄPIĆ DO OFE?

Do otwartego funduszu emerytalnego musi przystąpić każdy, kto:

• urodził się po 31 grudnia 1968 r. oraz
• rozpoczął pierwszą pracę lub działalność gospodarczą, za którą odprowadzane są do ZUS składki na ubezpieczenia emerytalne.

Warto wiedzieć:
Zgodnie z ustawą emerytalną, wyboru funduszu powinieneś dokonać w ciągu 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego (najczęściej od podpisania pierwszej umowy o pracę). Faktycznie na podjęcie decyzji masz jednak więcej czasu – w zależności od daty rozpoczęcia pracy: do 10 stycznia lub 10 lipca.


CO W PRZYPADKU, GDY NIE WYBIERZESZ OFE?

Jeśli zacząłeś pracę i nie podjąłeś decyzji, do którego OFE przystąpić, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w drodze losowania przydzieli Cię do jednego z funduszy działających na rynku.

Na kilka tygodni przed losowaniem „zapominalscy” otrzymują pismo, w którym ZUS przypomina o konieczności zgłoszenia się do OFE. Jeśli mimo wezwania nie zapiszą się sami do funduszu emerytalnego, wówczas trafiają do puli losowanych.

Co roku pewien odsetek nowo zatrudnionych zapomina o wyborze funduszu lub uznaje tę decyzję za mało istotną. Przykładowo, w grudniu 2007 r. ZUS wysłał ponad 282 tys. listów z przypomnieniem.

Losowanie do OFE odbywa się dwa razy do roku – w ostatnim dniu roboczym stycznia i lipca. W związku z tym ostateczny termin samodzielnego wyboru funduszu przypada odpowiednio na: 10 stycznia i 10 lipca.

Zastrzeżenie:
Losowanie obejmuje tylko te osoby, które wcześniej otrzymały z ZUS list wzywający do zawarcia umowy z funduszem emerytalnym. Jeśli od otrzymania wezwania do daty losowania pozostaje mniej niż 30 dni, ubezpieczony nie zostanie uwzględniony w najbliższym losowaniu, lecz dopiero w następnym, zyskując tym samym dodatkowy czas na podjęcie decyzji.

Losowanie do OFE nie dotyczy studentów, uczniów do 26. roku życia, którzy:

• podjęli pracę w ramach umowy zlecenia bądź umowy o dzieło lub
• rozpoczęli studia doktoranckie.

W losowaniu biorą udział jedynie te fundusze, które:

• osiągnęły wyższe niż średnia stopy zwrotu w dwóch kolejnych okresach rozliczeniowych,
• zarządzają mniej niż 10 proc. aktywów netto wszystkich OFE.

Typuje je Komisja Nadzoru Finansowego.

Ważne:
Z losowania wyłączone są trzy największe fundusze emerytalne. Takie działanie ma wzmóc konkurencję na rynku i zapobiec praktykom monopolistycznym.


DLACZEGO WARTO WYBRAĆ SAMEMU?

Choć dziś wybór OFE może nie mieć dla Ciebie większego znaczenia, należy pamiętać, że decyzja ta będzie miała poważne konsekwencje w przyszłości.

Wysokość Twojej emerytury zależeć będzie nie tylko od liczby składek, ale też od umiejętności i efektywności pomnażania Twoich pieniędzy przez dany fundusz emerytalny. Warto zatem zapoznać się z ofertą poszczególnych OFE i postawić na taki fundusz, który na rynku osiąga dobry zysk z inwestycji.

Losowanie może okazać się dla Ciebie niefortunne. Jeśli po losowaniu dojdziesz do wniosku, że nie trafiłeś najlepiej i zechcesz mienić OFE, w pierwszych 2 latach poniesiesz związane z tym koszty.

Gdy wybierasz sam:

• wybierasz wśród wszystkich działających w Polsce funduszy emerytalnych,
• masz możliwość sprawdzenia efektywności danego funduszu, jego pozycji na rynku (rankingi, porównania),
• nie narażasz się na koszty ewentualnej zmiany OFE, do którego trafisz w drodze losowania.

JAK WYBRAĆ FUNDUSZ?

Decyzja o wyborze OFE powinna być świadoma, odpowiedzialna, podjęta bez pośpiechu i poprzedzona analizą. W prasie specjalistycznej i w Internecie można znaleźć wiele pożytecznych informacji na temat poszczególnych funduszy emerytalnych.

Warto się trochę potrudzić – poszukać ocen czy uwag niezależnych ekspertów, popytać znajomych, poszperać w internetowych forach. Opinie innych mogą okazać się bardzo przydatne w podejmowaniu decyzji (to coś więcej niż suche liczby!).

Na co należy zwracać uwagę? Przede wszystkim na efektywność inwestycyjną funduszu (stopa zwrotu OFE), poziom podejmowanego ryzyka inwestycyjnego, koszty uczestnictwa, wiarygodność instytucji zarządzającej funduszem oraz poziom obsługi klienta.

Wyniki inwestycyjne osiągane przez fundusz

Podstawową miarą wyników inwestycyjnych funduszy jest stopa zwrotu. Wskaźnik ten obliczany jest dwa razy do roku – na koniec marca i września (Komisja Nadzoru Finansowego publikuje dane na początku kwietnia i października).

Stopy zwrotu informują nas o tym, na ile skutecznie dany fundusz pomnaża pieniądze na kontach osób, które do niego należą. Ważne jest, żeby fundusz regularnie notował wyniki lepsze od średniej wszystkich OFE.

Ważne:
W celu właściwej oceny możliwości funduszy należy przyjrzeć się stopom zwrotu poszczególnych OFE w różnych okresach czasowych. Nie należy kierować się chwilową zmianą koniunktury – bardziej miarodajne są notowania za długie okresy.

Przy dokonywaniu wyboru OFE niezbędne jest także zbadanie poziomu ryzyka, przy jakim osiągnięto określony wynik. Niełatwo to zrobić samemu. Można jednak skorzystać z wyników badań przeprowadzonych przez niezależnych ekspertów (dostępne w prasie lub Internecie).

Ponadto można też wziąć pod uwagę liczbę członków funduszu i wielkość zarządzanych aktywów. Jak tłumaczą specjaliści, fundusze o małych aktywach są w stanie szybciej zareagować na zmiany sytuacji na rynkach finansowych. „Duże” OFE z kolei mogą realizować projekty inwestycyjne wymagające dużych zasobów kapitałowych, charakteryzujące się wysokim poziomem zyskowności.

Opłaty

Członkostwo w OFE nie jest bezpłatne. Zarządzający funduszem pobierają określone opłaty. Do 31 marca 2004 r. wysokość opłat dla osób przystępujących do OFE stanowiła ważny czynnik wyboru funduszu (niektóre OFE życzyły sobie nawet 8-9 proc. w skali roku). 1 kwietnia weszły w życie przepisy, które uniemożliwiają różnicowanie prowizji od składki w zależności od stażu członkowskiego.

Obecnie opłaty pobierane przez poszczególne fundusze są zbliżone – wynoszą maksymalnie 7 proc. i co istotne, będą się zmniejszać, aż w 2014 r. osiągną poziom 3,5 proc.

Poziom obsługi klienta

W tym kontekście warto sprawdzić, czy fundusz zapewnia łatwy i szybki dostęp do najważniejszych informacji, tj. stan rachunku, wartość jednostki rozrachunkowej.

Ważne są również: jakość obsługi telefonicznej i internetowej, serwisy SMS i WAP, a także profesjonalizm pracowników funduszu, ich przygotowanie i chęć do pomocy.


JAK PRZYSTĄPIĆ DO OFE?

Aby zostać członkiem funduszu emerytalnego, należy podpisać deklarację przystąpienia do OFE. Można to zrobić:

• w trakcie spotkania z agentem wybranego towarzystwa emerytalnego (agent może reprezentować tylko jedno towarzystwo),
• korzystając z internetu (deklaracje on-line) lub
• drogą korespondencyjną.

Dwie ostatnie formy przystąpienia do funduszu oferuje tylko kilka OFE.

Umowa o członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym jest zawsze zawierana na piśmie. Obok naszych danych personalnych, w formularzu powinny się znaleźć: oznaczenie nazwy oraz adres funduszu, deklaracja przystąpienia oraz informacje o danych osoby lub osób, którym należy wypłacić środki po naszej śmierci (w przeciwnym razie środki zgromadzone w OFE będą podlegać prawu spadkowemu, co wiąże się z przeprowadzeniem postępowania sądowego i opłatą stosownego podatku).


W CZYM WYBIERAĆ?

Obecnie istnieje 14 otwartych funduszy emerytalnych:

AEGON OFE (dawniej Ergo Hestia)
infolinia: 0801 300 900
www.aegonpte.pl

Allianz Polska OFE
infolinia: 0801 10 20 30
www.allianz.pl

Amplico OFE (dawniej AIG)
infolinia: 0801 14 14 14
www.amplicoofe.pl

Aviva CU OFE
infolinia: 0801 888 444
www.aviva.pl

AXA OFE (dawniej Winterthur)
infolinia: 0801 200 200
www.axa-polska.pl

Bankowy OFE
infolinia: 0801 10 10 10
www.bankowy.pl

Generali OFE
infolinia: 0801 343 343
www.generali.pl

ING OFE
infolinia: 0801 20 30 40
www.ing.pl

Nordea OFE (dawniej Sampo)
infolinia: 0801 306 306
www.nordeapolska.pl

Pekao OFE
infolinia: 0801 222 022
www.pekaopte.pl

OFE Pocztylion
infolinia: 0801 101 801
www.pocztylion.pl

OFE Polsat
infolinia: 0801 080 040
www.ptepolsat.com.pl

OFE PZU Złota Jesień
infolinia: 0801 102 102
www.pzu.pl

OFE Warta
infolinia: 0801 366 366
www.ptewarta.pl


ZMIANA OFE – ILE TO KOSZTUJE?

Z funduszu emerytalnego, który wybrałeś lub do którego trafiłeś w drodze losowania, możesz wystąpić w dowolnym momencie. Warto jednak wiedzieć, że zmiana funduszu jest bezpłatna dopiero po upływie 2 lat od przystąpienia do niego. Wcześniej fundusz, z którego występujesz, ma prawo pobrać od Ciebie opłatę:

• 160 zł – gdy zechcesz zmienić OFE przed upływem roku,
• 80 zł – jeżeli Twój staż członkowski wynosi od roku do 2 lat.

Opłata ta nie jest potrącana ze środków zgromadzonych na rachunku ubezpieczonego, lecz wpłacana na konto PTE z środków własnych osoby zmieniającej fundusz.

Przydatne linki:

Rankingi i porównania OFE:
Porównanie OFE
Tygodniowy ranking OFE
OFE na 5-tkę

Portale poświęcone otwartym funduszom emerytalnym:
www.fundusze-emerytalne.com
www.portalfinansowy.pl
www.multiofe.pl
www.wybierz-najlepszy-ofe.pl

Magdalena Stec
(aktualizacja: 13 kwietnia 2010 r.)

Zobacz też:
Ile wpłaciłeś, tyle otrzymasz... Jak oszacować wysokość emerytury z I i II filaru?